De Nederlandse Geloofsbelijdenis: alle 37 artikelen met uitleg

Guido de Bres (ca. 1522-1567), een Waalse gereformeerde predikant die bediening had in Doornik (Tournai), Rijsel, Valenciennes en Atrecht. Hij schreef de belijdenis in 1561 onder zware vervolging van de Spaanse overheid. In 1567 werd hij in Valenciennes opgehangen. Hij is daarmee een van de martelaren die de Reformatie in de Nederlanden hebben "bezegeld met hun bloed".

Omdat de belijdenis ontstond in wat toen "Belgica" heette: de Zuidelijke Nederlanden (het huidige België). Ze wordt ook wel Nederlandse Geloofsbelijdenis, Confessio Belgica of Belgica genoemd. In het Latijn is "Belgica" de aanduiding voor het hele gebied dat nu Nederland, België en delen van Noord-Frankrijk omvat.

De Franse Geloofsbelijdenis (Confessio Gallicana) werd in 1559 opgesteld door Antoine de Chandieu in overleg met Calvijn. Guido de Bres kende deze tekst en volgde de structuur en veel formuleringen. De Nederlandse Geloofsbelijdenis is dus een Nederlandse bewerking en aanvulling, geen letterlijke vertaling. De Bres voegde vooral het scherpere artikel 29 over de kenmerken van de kerk toe en breidde artikel 36 over de overheid uit.

Artikel 36 spreekt over de taak van de overheid om afgoderij en valse godsdienst te weren en uit te roeien. In 1905 schrapten de Gereformeerde Kerken in Nederland (synode van Utrecht) deze passage uit hun tekst, omdat ze niet meer paste bij de godsdienstvrijheid. De traditionele uitgaven die onder meer de reformatorische kerken gebruiken, hebben haar nog in de tekst. In 2004 heeft de PKN bij dit artikel een "Verantwoording" aanvaard die het historisch en theologisch herinterpreteert.

Artikel 29 noemt drie kenmerken: 1) zuivere prediking van het evangelie, 2) rechte bediening van de sacramenten zoals Christus ze heeft ingesteld, en 3) uitoefening van de kerkelijke tucht om de zonden te straffen. Waar deze drie aanwezig zijn, is "de ware kerk". Deze definitie is ook vandaag de dag richtinggevend in gereformeerde ecclesiologie.

Ze zijn complementair. De NGB (1561) is systematisch, objectief en bedoeld als openbare belijdenis. De Heidelbergse Catechismus (1563) is persoonlijk, pastoraal en bedoeld voor onderwijs. De NGB dekt de hele christelijke dogmatiek in 37 artikelen, terwijl Heidelberg vooral het Apostolicum, de Tien Geboden en het Onze Vader behandelt. Samen met de Dordtse Leerregels vormen zij de Drie Formulieren van Enigheid.

Ja, dat is historisch correct. In de nacht van 1 op 2 november 1561 werd een exemplaar van de belijdenis, met een brief aan koning Filips II, over de stadsmuur van Doornik in een pakket geworpen bij het stadhuis. De bedoeling was de Spaanse overheid direct kennis te laten nemen van wat gereformeerden werkelijk geloofden. De brief begon met het beroemde: "Wij zijn bereid om duizend doden te sterven, zo nodig, om onze leer te handhaven."

Artikel 3-7 behandelen de Heilige Schrift. De belijdenis leert dat de Schrift "van God is ingegeven door de Heilige Geest" (art. 3), dat zij volkomen is (art. 4), dat haar gezag ligt in God zelf (art. 5), welke boeken canoniek zijn (art. 6, met duidelijk onderscheid tussen canonieke en apocriefe boeken) en dat de Schrift "genoegzaam" is tot de zaligheid (art. 7). Dit laatste is een sterke formulering van sola scriptura.

Ja. Artikel 16 belijdt de "eeuwige verkiezing Gods": God heeft, in Zijn eeuwige en onveranderlijke raad, uit het verloren menselijk geslacht diegenen uitverkoren die Hij in Christus wil zaligmaken. De Dordtse Leerregels werken deze leer later verder uit. De NGB laat echter ook ruimte voor de ernstige prediking van het evangelie aan alle mensen: Gods verkiezing en ons geroepen zijn staan niet tegenover elkaar.

Artikel 35 leert dat het avondmaal een echte geestelijke voeding is. Brood en wijn blijven brood en wijn (tegen de Roomse transsubstantiatie en Luthers consubstantiatie), maar gelovigen ontvangen het waarachtige lichaam en bloed van Christus door de werking van de Heilige Geest. Deze "geestelijke gemeenschap met Christus" is iets groters dan een pure herinnering (tegen Zwingli). De formulering is typisch calvinistisch.

De volledige tekst is beschikbaar in vele edities van de Drie Formulieren van Enigheid en online bij gereformeerde kerkverbanden. Veel gereformeerde kerken hebben de tekst als bijlage in hun liedboek of kerkelijke jaarbijbel. Voor historische context, uitleg en verbanden met de Heidelbergse Catechismus verwijzen wij u naar onze pagina /catechismus.