Reformatiedag 2027 (Hervormingsdag): terug naar de Bijbel

Reformatiedag wordt jaarlijks herdacht op 31 oktober, de dag waarop in 1517 de augustijner monnik en hoogleraar Maarten Luther zijn 95 stellingen bekendmaakte tegen de aflaathandel. Een aflaat gold officieel als kwijtschelding van tijdelijke straffen voor de zonde, maar in de prediking klonk het vaak alsof gelovigen vergeving konden "kopen". Luther stelde daartegenover dat vergeving alleen van God komt, door het geloof in Jezus Christus.

Luther was niet de eerste die kritiek uitte op de kerk; denk aan Jan Hus en John Wycliffe. Maar dankzij de boekdrukkunst verspreidden zijn geschriften zich snel door Europa. Wat begon als een academisch debat, groeide uit tot een beweging die de westerse christenheid voorgoed zou veranderen.

De kern van de boodschap was eenvoudig: terug naar de Bijbel. Luther vertaalde het Nieuwe Testament in het Duits, zodat gewone mensen Gods Woord konden lezen. Via het werk van onder anderen Johannes Calvijn in Genève, naar wie het calvinisme is genoemd, en Guido de Brès in de Zuidelijke Nederlanden kreeg de Reformatie in de Nederlanden haar eigen vorm, met de Nederlandse Geloofsbelijdenis (1561) en de Heidelbergse Catechismus (1563). Lees meer over deze geschriften bij de belijdenisgeschriften van de Reformatie, of lees wat de Heidelbergse Catechismus is en hoe hij is opgebouwd.

Vast staat dat Luther op 31 oktober 1517 zijn stellingen met een brief stuurde aan aartsbisschop Albrecht van Mainz, onder wiens gezag de aflaat in de regio werd gepredikt. De stellingen waren in het Latijn geschreven en bedoeld als uitnodiging tot een geleerd debat. Binnen korte tijd werden ze gedrukt en verspreid, en al snel verscheen ook een Duitse vertaling.

Het bekende beeld van Luther die met een hamer de stellingen aan de deur van de slotkerk in Wittenberg slaat, is overlevering. Het staat niet in de stukken uit 1517 zelf; de vroegste beschrijvingen zijn jaren later opgeschreven. Historici zijn het er niet over eens of het zo gebeurd is. Het is niet onmogelijk: de kerkdeur werd vaker gebruikt voor universitaire aankondigingen. Voor de betekenis van de dag maakt het weinig uit; het gaat om de inhoud van wat Luther schreef. Meer over Luther zelf en wat er na 1517 gebeurde, leest u in het artikel over de 95 stellingen van Maarten Luther en de Reformatie.

De eerste stelling legt meteen de toon: toen de Heere Jezus zei "Bekeert u", wilde Hij dat het hele leven van de gelovigen bekering zou zijn. Luther verwees daarmee naar de prediking van Christus aan het begin van Zijn openbare optreden: "Van toen aan heeft Jezus begonnen te prediken en te zeggen: Bekeert u; want het Koninkrijk der hemelen is nabij gekomen" (Mattheüs 4:17). Bekering is dus geen eenmalige handeling die men kan afkopen, maar een levenslange omkeer naar God.

Beide namen betekenen hetzelfde. "Hervorming" is het oude Nederlandse woord voor de Reformatie: de kerk werd opnieuw gevormd naar het Woord van God. Ze zijn allebei in gebruik. In Nederland hoort u vaak Hervormingsdag, een naam die terugklinkt in kerkelijke namen als "Hervormd"; daarnaast is Reformatiedag gangbaar, naar het Duitse Reformationstag (in het Engels Reformation Day).

Welke naam een gemeente gebruikt, verschilt per kerk en regio. Inhoudelijk gaat het om hetzelfde: de dankbare herinnering dat God in de zestiende eeuw Zijn kerk terugriep naar de Schrift. Reformatorische christenen benadrukken daarbij dat het niet om de verering van een persoon gaat. De reformatoren wilden zelf niets anders zijn dan dienaren van het Woord.

Reformatiedag valt in hetzelfde weekend als Allerheiligen op 1 november en Allerzielen op 2 november. Een paar dagen later volgt Dankdag voor gewas en arbeid.

Een hervormingsdienst is een kerkdienst rond 31 oktober waarin de gemeente dankbaar terugkijkt op de Reformatie. In 2027 valt Reformatiedag op een zondag. Valt de dag doordeweeks, dan houden gemeenten de dienst vaak op die avond, als hervormingsavond, of op de zondag ervoor of erna; die zondag heet dan wel reformatiezondag. Niet elke gemeente kent zo'n dienst. Vooral in reformatorische, gereformeerde en lutherse gemeenten heeft hij een vaste plek.

Vaak gelezen worden Romeinen 1:16-17 en Romeinen 3, over de rechtvaardiging door het geloof. Veel gemeenten zingen Psalm 46 of het lied Een vaste burcht is onze God, dat Luther op die psalm baseerde. De psalm opent met de belijdenis: "God is ons een Toevlucht en Sterkte; Hij is krachtelijk bevonden een Hulp in benauwdheden" (Psalm 46:2).

Naast kerkdiensten zijn er reformatieherdenkingen: avonden met een lezing over de geschiedenis van de Reformatie en samenzang, georganiseerd door kerken, scholen of verenigingen. Ook reformatorische scholen staan rond 31 oktober vaak stil bij de Reformatie, in de les of bij de dagopening. Wie thuis wil lezen, kan beginnen bij de profeet Habakuk, want daar staat de zin die Paulus in Romeinen 1:17 aanhaalt: "de rechtvaardige zal door zijn geloof leven" (Habakuk 2:4).

Meer dan vijfhonderd jaar later is de boodschap van de Reformatie onverminderd actueel. In een tijd waarin mensen op zoek zijn naar zekerheid en houvast, wijst de Reformatie naar de enige betrouwbare bron: Gods Woord. Sola Scriptura betekent niet dat we de Bijbel in ons eentje lezen, maar dat de Schrift het laatste woord heeft, boven tradities, meningen en trends.

Het principe van Sola Fide, rechtvaardiging door het geloof alleen, bevrijdt mensen van de last zelf hun verlossing te moeten verdienen. In een prestatiegerichte samenleving is deze boodschap een verademing: niet wat u doet, maar wat Christus gedaan heeft, bepaalt uw verhouding tot God.

De Reformatie roept elke generatie opnieuw op om de Bijbel te lezen, Gods genade te leren kennen en Christus alleen te volgen. Dat is geen nostalgisch terugkijken, maar een levende uitnodiging: "Onderzoekt de Schriften; want gij meent in dezelve het eeuwige leven te hebben; en die zijn het, die van Mij getuigen" (Johannes 5:39).