Artikel 9 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: Bewijs van het voorgaande artikel van de drieheid der Personen in één God
In het kort
Artikel 9 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis bewijst de Drie-eenheid uit het Oude en het Nieuwe Testament. In het Oude Testament is deze leer nog wat duister, in het Nieuwe is zij zeer klaar. Het artikel eindigt bij wat Vader, Zoon en Heilige Geest voor ons doen, en bij de kerk die deze leer altijd beleden heeft.
De tekst van NGB 9
Dit alles weten wij, zo uit de getuigenissen der Heilige Schrift, als ook uit hun werkingen, en voornamelijk uit degene, die wij in ons gevoelen. De getuigenissen der Heilige Schrift, die ons leren deze Heilige Drievuldigheid te geloven, zijn in vele plaatsen des Ouden Testaments beschreven; welke niet van node is te tellen, maar alleen met onderscheid of oordeel uit te kiezen. In Gen. 1:26-27, zegt God: Laat Ons mensen maken naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis, enz. En God schiep den mens naar Zijn beeld; man en vrouw schiep Hij ze. Insgelijks Gen. 3:22: Ziet, de mens is geworden als Onzer één. Daaruit blijkt, dat er meer dan één Persoon in de Godheid is, als Hij zegt: Laat Ons mensen maken naar Ons beeld; en Hij wijst daarna de enigheid aan, als Hij zegt: God schiep. 't Is wel waar, dat Hij niet zegt, hoeveel Personen dat er zijn; maar hetgeen voor ons wat duister is in het Oude Testament, dat is zeer klaar in het Nieuwe.
Want als onze Heere gedoopt werd in de Jordaan, zo is de stem des Vaders gehoord geweest, zeggende: Deze is Mijn geliefde Zoon; de Zoon werd gezien in het water, en de Heilige Geest openbaarde Zich in de gedaante van een duif. Ook mede is in den Doop aller gelovigen deze formule ingesteld door Christus: Doopt al de volken in den Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes, Math. 28:19. In het Evangelie van Lukas spreekt de engel Gabriël tot Maria, de moeder des Heeren, aldus: De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen; daarom ook, dat Heilige, Dat uit u geboren zal worden, zal Gods Zoon genaamd worden, Luk. 1:35. Insgelijks 2 Kor. 13:13: De genade van den Heere Jezus Christus en de liefde Gods, en de gemeenschap des Heiligen Geestes zij met u; 1 Joh. 5:7: Drie zijn er Die getuigen in den hemel: de Vader, het Woord, en de Heilige Geest; en deze Drie zijn één.
In al deze plaatsen wordt ons ten volle geleerd, dat er drie Personen zijn in een enig Goddelijk Wezen. En hoewel deze leer de menselijke verstanden ver te boven gaat, nochtans geloven wij die nu door het Woord, verwachtende totdat wij de volkomen kennis en vrucht daarvan genieten zullen in den hemel.
Voorts staan ook aan te merken de bijzondere ambten en werkingen dezer drie Personen te onswaarts: de Vader is genaamd onze Schepper door Zijn kracht; de Zoon is onze Zaligmaker en Verlosser door Zijn bloed; de Heilige Geest is onze Heiligmaker door Zijn woning in onze harten.
Deze leer van de Heilige Drievuldigheid is altijd beweerd en onderhouden geweest bij de ware Kerk, van de tijden der apostelen af tot nu toe, tegen de Joden, Mohammedanen, en enige valse Christenen en ketters, als Marcion, Mani, Praxeas, Sabellius, Samosatenus, Arius, en andere diergelijken, die met goed recht door de heilige vaders zijn veroordeeld geweest. Overzulks nemen wij in dit stuk gaarne aan de drie geloofssommen, namelijk der Apostelen, van Nicéa, en van Athanasius; insgelijks hetgeen daarvan door de ouden in gelijkvormigheid met deze besloten is.
Tekst: Nederlandse Geloofsbelijdenis, zoals overzien door de Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619), in de gangbare kerkboekspelling. Publiek domein. Deze tekst is ontleend aan www.nederlandse-geloofsbelijdenis.nl.
Noot. De Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) lieten het citaat uit 1 Johannes 5:7 in 1984-1985 uit hun tekst; de traditionele uitgave heeft het nog.
Artikel 8 beleed de ene God in drie Personen. Artikel 9 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis geeft daarvan het bewijs. Het laat zien dat de Drie-eenheid geen bedenksel van geleerden is, maar uit Gods Woord komt. Het spreekt van 'deze Heilige Drievuldigheid'. Drievuldigheid is een oud woord voor Drie-eenheid.
Waaruit wij dit weten
Het artikel begint met 'Dit alles weten wij'. Het noemt eerst 'de getuigenissen der Heilige Schrift'. Daarna noemt het 'hun werkingen', dat wil zeggen: wat Vader, Zoon en Geest doen. Het gaat vooral om de werkingen 'die wij in ons gevoelen'. Gevoelen betekent hier: innerlijk ervaren. De gelovige merkt in zijn hart iets van het werk van de Vader, de Zoon en de Geest.
Toch gaat de rest van het artikel bijna helemaal over de Schrift. Ervaring bevestigt het Woord, maar vervangt het niet.
Het Oude Testament: Laat Ons
De getuigenissen staan volgens het artikel 'in vele plaatsen des Ouden Testaments'. Ze moeten niet allemaal geteld, maar 'met onderscheid of oordeel' uitgekozen worden. Niet elke tekst bewijst immers evenveel.
In Genesis 1 zegt God: "Laat Ons mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis". Direct daarna staat er: "En God schiep den mens naar Zijn beeld". Ook na de zondeval zegt God: "Ziet, de mens is geworden als Onzer een". Het woord Ons wijst op 'meer dan één Persoon in de Godheid', de woorden God schiep op de enigheid.
Het artikel zegt eerlijk dat God hier 'niet zegt, hoeveel Personen dat er zijn'. Wat 'wat duister is in het Oude Testament', is 'zeer klaar in het Nieuwe'. Toch geeft ook Jesaja al een doorkijk. De Messias zegt daar: "De Geest des Heeren HEEREN is op Mij". In Nazareth zei de Heere Jezus dat dit in Hem vervuld was.
Zeer klaar in het Nieuwe Testament
Het duidelijkste bewijs is de doop van de Heere Jezus in de Jordaan. Mattheüs vertelt dat Jezus "den Geest Gods nederdalen, gelijk een duive" zag. Tegelijk klonk de stem van de Vader: "Deze is Mijn Zoon, Mijn Geliefde". De Vader spreekt, de Zoon staat bij het water en de Geest daalt neer.
Daarna noemt het artikel 'deze formule' van de doop, die Christus Zelf instelde. Hij gaf Zijn discipelen opdracht de volken te dopen "in de Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes". Er staat één Naam, en toch worden drie Personen genoemd.
Ook bij de aankondiging aan Maria zijn ze samen: "De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen". Het Kind zou "Gods Zoon genaamd worden". Ook de zegen van 2 Korinthe 13:13 noemt de drie Personen. Het artikel noemt ten slotte 1 Johannes 5:7: 'de Vader, het Woord, en de Heilige Geest; en deze Drie zijn één'. Zie daarover de noot.
Hoger dan ons verstand
Na die rij teksten trekt het artikel de conclusie 'dat er drie Personen zijn in een enig Goddelijk Wezen'. Het geeft ook toe dat 'deze leer de menselijke verstanden ver te boven gaat'. De kerk gelooft het niet omdat zij het begrijpt, maar omdat God het zegt: 'nochtans geloven wij die nu door het Woord'. Nochtans betekent: toch.
Het artikel kijkt ook vooruit, naar de dag waarop de gelovigen 'de volkomen kennis en vrucht daarvan genieten zullen in den hemel'. Paulus schrijft: "nu ken ik ten dele, maar alsdan zal ik kennen, gelijk ook ik gekend ben". Wat hier een geheimenis blijft, wordt daar volle kennis.
Wat Vader, Zoon en Geest doen
Het artikel wijst ook op 'de bijzondere ambten en werkingen dezer drie Personen te onswaarts'. Te onswaarts betekent: naar ons toe. De Vader heet 'onze Schepper door Zijn kracht'. De Zoon is 'onze Zaligmaker en Verlosser door Zijn bloed'. De Heilige Geest is 'onze Heiligmaker door Zijn woning in onze harten'. Zo raakt deze leer het leven van elke gelovige.
Zondag 8 van de Heidelbergse Catechismus deelt de geloofsartikelen ook zo in: schepping, verlossing en heiligmaking. Toch werken de Personen nooit los van elkaar. De Heere Jezus beloofde: "Ik zal den Vader bidden, en Hij zal u een anderen Trooster geven". De Zoon bidt, de Vader geeft en de Geest komt.
De leer van de kerk van alle eeuwen
Volgens het slot is deze leer 'altijd beweerd en onderhouden geweest' bij de ware kerk, 'van de tijden der apostelen af tot nu toe'. Beweerd betekent hier: verdedigd. Daarom aanvaardt de kerk 'de drie geloofssommen', de geloofsbelijdenissen der apostelen, van Nicea en van Athanasius. Een geloofssom is een samenvatting van het geloof. Ook aanvaardt zij wat de ouden 'in gelijkvormigheid met deze' besloten hebben, dus in overeenstemming ermee. Wie artikel 9 belijdt, staat in de rij van de kerk van alle tijden.
Bijbelse onderbouwing
“En God zeide: Laat Ons mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; en dat zij heerschappij hebben over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels, en over het vee, en over de gehele aarde, en over al het kruipend gedierte, dat op de aarde kruipt.”
God spreekt bij de schepping van de mens in het meervoud, en het artikel ziet daarin een eerste aanwijzing van meer Personen in de ene God.
“De Geest des Heeren HEEREN is op Mij, omdat de Heere Mij gezalfd heeft, om een blijde boodschap te brengen den zachtmoedigen; Hij heeft Mij gezonden om te verbinden de gebrokenen van harte, om den gevangenen vrijheid uit te roepen, en den gebondenen opening der gevangenis;”
De Messias zegt dat de Geest van de Heere HEERE op Hem is, een doorkijk in het Oude Testament die in het Nieuwe zeer klaar wordt.
“En de engel, antwoordende, zeide tot haar: De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen; daarom ook, dat Heilige, Dat uit u geboren zal worden, zal Gods Zoon genaamd worden.”
Bij de aankondiging aan Maria noemt de engel de Heilige Geest, de kracht van de Allerhoogste en het Kind dat Gods Zoon genoemd wordt.
“En Jezus, gedoopt zijnde, is terstond opgeklommen uit het water; en ziet, de hemelen werden Hem geopend, en hij zag den Geest Gods nederdalen, gelijk een duive, en op Hem komen.”
Bij de doop in de Jordaan daalt de Geest neer op de Zoon, terwijl direct daarna de stem van de Vader uit de hemel klinkt.
“Gaat dan henen, onderwijst al de volken, dezelve dopende in de Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes; lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb.”
Christus stelt de doop in in de ene Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Historische achtergrond
Het artikel noemt zelf de tegenstanders van deze leer: Joden en Mohammedanen, het oude woord voor moslims, en een rij ketters uit de oude kerk. Sabellius leerde dat Vader, Zoon en Geest drie verschijningsvormen van één Persoon zijn. Praxeas leerde iets dergelijks, zodat het leek alsof de Vader Zelf had geleden. Paulus van Samosata zag in Christus een mens in wie de kracht van God werkte. Arius noemde de Zoon het eerste en hoogste schepsel.
Marcion stelde de God van het Oude Testament tegenover de Vader van Jezus Christus, en Mani leerde twee eeuwige machten van licht en duisternis. Met dit artikel lieten de gereformeerden zien dat zij met de oude kerk deze dwalingen afwezen.
Om over door te praten
- Waarom kiest artikel 9 zijn bewijsteksten 'met onderscheid of oordeel' uit, en wat kunt u daarvan leren bij het lezen van de Bijbel?
- Hoe laten de doop van de Heere Jezus en het doopbevel zien dat God één is en toch drie Personen?
- Wat betekent het voor u dat de kerk deze leer gelooft, ook al gaat zij het menselijk verstand ver te boven?
- Op welke manier merkt u in uw eigen leven iets van het werk van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest?
- Wat betekent het voor u dat de Vader uw Schepper, de Zoon uw Verlosser en de Geest uw Heiligmaker genoemd wordt?