De Apostolische Geloofsbelijdenis: de twaalf artikelen des geloofs uitgelegd

Niet de twaalf apostelen zelf, ondanks de naam. De belijdenis ontstond geleidelijk vanuit de doopliturgie van de vroege kerk in Rome (ca. 150 na Christus) en kreeg zijn definitieve vorm rond de achtste eeuw. De naam "Apostolicum" drukt uit dat de inhoud overeenstemt met de leer van de apostelen.

Dit is het meest besproken artikel. Calvijn en de Heidelbergse Catechismus (vraag 44) leggen het uit als de helse verschrikkingen die Christus aan het kruis én in de hof van Gethsémané voor onze zonden heeft ondergaan. Luther sprak van een overwinningstocht. De Rooms-Katholieke traditie spreekt van de afdaling in het "voorgeborchte der vaderen" tussen Goede Vrijdag en Paasmorgen.

"Algemeen" is de vertaling van het Latijnse "catholica" (katholiek), wat "universeel" betekent. Het bedoelt niet de Rooms-Katholieke Kerk als instituut, maar de kerk van alle tijden, alle plaatsen en alle volken. Alle christenen die in Christus geloven horen bij deze ene universele kerk.

De maagdelijke geboorte is historisch geopenbaard in Mattheüs 1:18-25 en Lukas 1:26-38. Theologisch beschermt het artikel twee waarheden: Christus' ware Godheid (ontvangen van de Heilige Geest) én Zijn ware mensheid (geboren uit Maria). Beide zijn nodig voor onze verlossing.

Nee. Nicea (325/381) is langer, preciezer en ontstond als antwoord op de Arianen. Het Apostolicum is korter, ouder in vorm en meer catechetisch van opzet. Beide zijn oecumenische belijdenissen maar ze functioneren in verschillende tradities: Nicea in de Oosters-Orthodoxe liturgie, het Apostolicum in de Westerse doopliturgie.

Omdat het oorspronkelijk een doopbelijdenis was: een nieuwe gelovige moest het kunnen uitspreken. Bovendien ontstond het vóór de grote dogmatische controverses (Ariaanse strijd, Christologische strijd). Het is een minimale samenvatting van het apostolische geloof, niet een theologisch handboek.

Ja, het Apostolicum is waarschijnlijk de meest gebruikte belijdenis ter wereld. Rooms-katholieken, protestanten van allerlei richting, anglicanen en methodisten gebruiken het bij de doop en in de eredienst. In Nederland wordt het iedere zondag in veel gereformeerde en hervormde kerken beleden.

Ursinus en Olevianus zagen het Apostolicum als "het evangelie kort begrepen" (HC vraag 22). Zondag 7 tot en met 22 van de Heidelbergse Catechismus behandelt systematisch elk van de twaalf artikelen. Zo wordt het Apostolicum voor protestantse catechese de ruggengraat van het onderwijs in de christelijke leer.

Ja. Het Oud-Romeinse Symbool (ca. 150) miste enkele zinsdelen: "Schepper des hemels en der aarde", "nedergedaald ter helle", "algemene", "gemeenschap der heiligen" en "eeuwig leven". Die werden tussen de zesde en achtste eeuw toegevoegd in Gallische en Spaanse varianten, die uiteindelijk de Romeinse liturgie verdrongen.

Het Apostolicum is geen vervanging van de Bijbel en geen nieuwe openbaring. Elk artikel kan worden teruggevoerd op duidelijke Schriftplaatsen. Protestanten zien de belijdenis als een betrouwbare samenvatting van de Schrift (norma normata), terwijl de Bijbel zelf de hoogste norm blijft (norma normans).

De Heidelbergse Catechismus behandelt het Apostolicum in Zondag 7 tot en met 22. U kunt deze zondagen met uitleg lezen via onze pagina over de Heidelbergse Catechismus. Ook de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Geloofsbelijdenis van Nicea werken dezelfde artikelen verder uit.