Artikel 33 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: Van de sacramenten
In het kort
De sacramenten zijn zichtbare tekenen en zegels die God bij Zijn Woord heeft gevoegd. Zo leert artikel 33 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Zij verzegelen Gods beloften en voeden het geloof, door de kracht van de Heilige Geest. Zonder Christus zijn zij niets. Hij heeft er twee ingesteld: de doop en het avondmaal.
De tekst van NGB 33
Wij geloven, dat onze goede God, acht hebbende op onze grovigheid en zwakheid, ons heeft verordend de sacramenten, om aan ons Zijn beloften te verzegelen, en om panden te zijn der goedwilligheid en genade Gods te onswaarts, en ook om ons geloof te voeden en te onderhouden; dewelke Hij gevoegd heeft bij het woord des Evangelies, om te beter aan onze uiterlijke zinnen voor te stellen, zowel hetgeen Hij ons te verstaan geeft door Zijn Woord, als hetgeen Hij inwendig doet in onze harten, bondig en vast makende in ons de zaligheid, die Hij ons mededeelt. Want het zijn zichtbare waartekenen en zegelen van een inwendige en onzienlijke zaak, door middel waarvan God in ons werkt door de kracht des Heiligen Geestes. Zo zijn dan de tekenen niet ijdel, noch ledig, om ons te bedriegen; want Jezus Christus is hun waarheid, zonder Wien zij niet met al zijn zouden. Voorts zijn wij tevreden met het getal der sacramenten, die Christus, onze Meester, ons heeft verordend, welke niet meer dan twee zijn, te weten: het Sacrament des Doops, en des Heiligen Avondmaals van Jezus Christus.
Tekst: Nederlandse Geloofsbelijdenis, zoals overzien door de Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619), in de gangbare kerkboekspelling. Publiek domein. Deze tekst is ontleend aan www.nederlandse-geloofsbelijdenis.nl.
Naast Zijn Woord geeft God ook water, brood en wijn. Artikel 33 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis legt uit waarom, en opent zo het deel over de sacramenten. Het gaat over de middelen die God in de kerk gebruikt. Artikel 34 behandelt daarna de doop en artikel 35 het avondmaal.
God let op onze zwakheid
Het artikel begint niet bij de mens, maar bij 'onze goede God'. Hij heeft de sacramenten verordend, dat wil zeggen: ingesteld. Hij deed dat 'acht hebbende op onze grovigheid en zwakheid'. Acht hebben op betekent: rekening houden met. Grovigheid betekent hier dat wij log en traag van begrip zijn. Wij zijn mensen van vlees en bloed, die geestelijke dingen maar moeilijk vatten.
Daarom geeft God meer dan woorden alleen. Het artikel noemt drie doelen. De sacramenten zijn er om 'Zijn beloften te verzegelen'. Zij zijn panden van Zijn goedheid en genade. Een pand is een onderpand: iets wat u in handen krijgt als waarborg dat een belofte waar is. En zij zijn er 'om ons geloof te voeden en te onderhouden'. Het geloof heeft voedsel nodig, net als het lichaam.
Gevoegd bij het Woord
Het artikel zegt dat God de sacramenten 'gevoegd heeft bij het woord des Evangelies'. Het sacrament staat dus nooit los. Eerst komt het Woord, daarna het teken dat bij dat Woord hoort. Paulus schrijft: "Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods". In het sacrament bevestigt God wat Hij in de prediking belooft.
Het artikel zegt ook waarom: om het 'te beter aan onze uiterlijke zinnen voor te stellen'. De uiterlijke zinnen zijn onze zintuigen. In de prediking hoort u de belofte. In de doop ziet u het water, aan het avondmaal proeft u het brood en de wijn. Zo stelt God u twee dingen voor: wat Hij 'ons te verstaan geeft door Zijn Woord' en wat Hij 'inwendig doet in onze harten'.
Zondag 25 van de catechismus zegt het kort: de Heilige Geest werkt het geloof door de verkondiging, en sterkt het door de sacramenten.
Tekenen en zegels
Daarna volgt de kern: sacramenten zijn 'zichtbare waartekenen en zegelen van een inwendige en onzienlijke zaak'. Een waarteken is een echt en betrouwbaar teken. Het wijst van zichzelf af naar iets wat u niet ziet. Al bij Abraham was het zo. God zei over de besnijdenis: "dat zal tot een teken zijn van het verbond tussen Mij en tussen u".
Een zegel doet nog meer. Het bevestigt dat een brief of oorkonde echt is. Paulus zegt dat Abraham de besnijdenis ontving "tot een zegel der rechtvaardigheid des geloofs". Let op de volgorde: Abraham geloofde al, voordat hij besneden werd. Het zegel maakte de belofte niet waar, maar verzekerde hem dat zij waar was.
Het artikel voegt eraan toe dat God door de sacramenten 'in ons werkt door de kracht des Heiligen Geestes'. De kracht zit dus niet in het water of het brood. Zij is bij God, Die door Zijn Geest werkt.
Niet ijdel, noch ledig
Zijn de tekenen dan maar uiterlijke vormen? Nee, zegt het artikel: 'Zo zijn dan de tekenen niet ijdel, noch ledig, om ons te bedriegen'. IJdel en ledig betekenen: leeg en zonder inhoud. Want 'Jezus Christus is hun waarheid'. Hij is de werkelijkheid waarnaar het teken wijst, 'zonder Wien zij niet met al zijn zouden'. Zonder Hem zouden zij helemaal niets zijn.
Zo houdt het artikel twee dingen bij elkaar. Het teken is geen lege vorm, maar het teken is ook niet Christus Zelf. Artikel 35 zegt daarom dat wie het sacrament zonder geloof gebruikt, wel het teken ontvangt, maar niet de zaak waarnaar het wijst.
Twee sacramenten van Christus
Tot slot noemt het artikel het aantal. Wij zijn 'tevreden met het getal der sacramenten, die Christus, onze Meester, ons heeft verordend'. Alleen Hij mag een sacrament instellen, want alleen Hij kan Zijn beloften verzegelen. Dat zijn er 'niet meer dan twee': de doop en het heilig avondmaal.
Over de doop zei de Heere Jezus: "dezelve dopende in de Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes". Over het avondmaal schrijft Paulus dat de Heere Jezus "in den nacht, in welken Hij verraden werd, het brood nam".
Bij elke doop en elk avondmaal toont God aan uw ogen wat Hij in de prediking tot uw oren spreekt. Dat is een troost voor wie zwak is in het geloof. De Dordtse Leerregels noemen het gebruik van de sacramenten dan ook een middel waardoor God Zijn werk in de gelovigen bewaart en volbrengt.
Bijbelse onderbouwing
“En gij zult het vlees uwer voorhuid besnijden; en dat zal tot een teken zijn van het verbond tussen Mij en tussen u.”
God noemt de besnijdenis een teken van Zijn verbond met Abraham, en zo bevestigt Hij Zijn belofte met een zichtbaar teken.
“En hij heeft het teken der besnijdenis ontvangen tot een zegel der rechtvaardigheid des geloofs, die hem in de voorhuid was toegerekend; opdat hij zou zijn een vader van allen, die geloven in de voorhuid zijnde, ten einde ook hun de rechtvaardigheid toegerekend worde;”
Abraham ontving de besnijdenis als zegel van de gerechtigheid die hij al door het geloof had, en daarom noemt het artikel sacramenten tekenen en zegels.
“Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods.”
Het geloof komt door het horen van Gods Woord, en daarom staan de sacramenten niet los maar zijn zij bij het Evangelie gevoegd.
“Gaat dan henen, onderwijst al de volken, dezelve dopende in de Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes; lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb.”
Christus Zelf stelt de doop in en verbindt die aan het onderwijs uit Zijn Woord, als een van de twee sacramenten die Hij gegeven heeft.
“Want ik heb van den Heere ontvangen, hetgeen ik ook u overgegeven heb, dat de Heere Jezus in den nacht, in welken Hij verraden werd, het brood nam;”
Paulus geeft door wat hij van de Heere ontving over de instelling van het avondmaal, het tweede sacrament dat Christus heeft verordend.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Historische achtergrond
In de zestiende eeuw leerde de kerk van Rome dat er zeven sacramenten zijn. Naast doop en avondmaal telde zij ook het vormsel, de biecht, het laatste oliesel, de priesterwijding en het huwelijk. Het concilie van Trente legde dat in 1547 opnieuw vast. Rome leerde ook dat het sacrament genade geeft door de handeling zelf, als de ontvanger geen beletsel opwerpt. De reformatoren vonden bij de vijf andere geen instelling door Christus met een teken en een belofte.
Aan de andere kant zagen sommige dopersen in de sacramenten vooral een teken van wat de gelovige zelf belijdt. Artikel 33 wijst beide wegen af. Het teken werkt niet vanzelf, maar het is ook niet leeg, want God Zelf verzegelt erin Zijn beloften.
Om over door te praten
- Wat zegt het over God dat Hij bij het geven van de sacramenten rekening houdt met onze zwakheid?
- Waarom is het belangrijk dat de sacramenten bij het Woord zijn gevoegd en nooit los daarvan staan?
- Wat is het verschil tussen een teken en een zegel, als u denkt aan Abraham en de besnijdenis?
- Hoe kan het zien van een doop of het vieren van het avondmaal uw eigen geloof versterken?
- Waarom belijdt het artikel dat de tekenen zonder Christus niets zouden zijn?