Artikel 29 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: Van het onderscheid en de merktekenen der ware en valse kerk
In het kort
Artikel 29 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis noemt drie kenmerken van de ware kerk: zuivere prediking, reine bediening van de sacramenten en kerkelijke tucht. Het artikel noemt ook de kenmerken van de christenen en beschrijft de valse kerk zoals de opstellers die in hun tijd zagen.
De tekst van NGB 29
Wij geloven, dat men wel naarstiglijk en met goede voorzichtigheid, uit het Woord Gods, behoort te onderscheiden, welke de ware Kerk zij; aangezien alle sekten, die heden ten dage in de wereld zijn, zich met den naam der Kerk bedekken. Wij spreken hier niet van het gezelschap der hypocrieten, welke in de Kerk onder de goeden vermengd zijn, en intussen van de Kerk niet zijn, hoewel zij naar het lichaam in haar zijn; maar wij zeggen, dat men het lichaam en de gemeenschap der ware Kerk onderscheiden zal van alle sekten, welke zeggen dat zij de Kerk zijn.
De merktekenen, om de ware Kerk te kennen, zijn deze: zo de Kerk de reine predikatie des evangelies oefent; indien zij gebruikt de reine bediening der sacramenten, gelijk ze Christus ingesteld heeft; zo de kerkelijke tucht gebruikt wordt, om de zonden te straffen. Kortelijk, zo men zich aanstelt naar het zuivere Woord Gods, verwerpende alle dingen, die daar tegen zijn, houdende Jezus Christus voor het enige Hoofd. Hierdoor kan men zekerlijk de ware Kerk kennen, en het komt niemand toe, zich daarvan te scheiden.
En aangaande degenen, die van de Kerk zijn, die kan men kennen uit de merktekenen der christenen; te weten, uit het geloof, en wanneer zij, aangenomen hebbende den enigen Zaligmaker Jezus Christus, de zonde vlieden en de gerechtigheid najagen, den waren God en hun naaste liefhebben, niet afwijken, noch ter rechter-, noch ter linkerhand, en hun vlees kruisigen met zijn werken. Alzo nochtans niet, alsof er nog geen grote zwakheid in hen zij; maar zij strijden daartegen door den Geest al de dagen huns levens; nemende gestadiglijk hun toevlucht tot het bloed, den dood, het lijden en de gehoorzaamheid des Heeren Jezus, in Denwelken zij vergeving hunner zonden hebben, door het geloof in Hem.
Aangaande de valse kerk, die schrijft zich en haar ordinantiën meer macht en autoriteit toe, dan het Woord Gods, en wil zich aan het juk van Christus niet onderwerpen; zij bedient de sacramenten niet, gelijk Christus in Zijn Woord verordend heeft, maar zij doet daar af en toe, gelijk het haar goeddunkt; zij grondt zich meer op de mensen dan op Christus; zij vervolgt degenen, die heiliglijk leven naar het Woord Gods, en die haar bestraffen over haar gebreken, gierigheid en afgoderijen. Deze twee kerken zijn lichtelijk te kennen, en van elkander te onderscheiden.
Tekst: Nederlandse Geloofsbelijdenis, zoals overzien door de Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619), in de gangbare kerkboekspelling. Publiek domein. Deze tekst is ontleend aan www.nederlandse-geloofsbelijdenis.nl.
Hoe herkent u de ware kerk, als veel gemeenschappen zich kerk noemen? Artikel 29 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis geeft daarop antwoord.
Onderscheiden uit het Woord
Het artikel vraagt om 'naarstiglijk en met goede voorzichtigheid' te onderscheiden. Naarstiglijk betekent: ijverig en zorgvuldig. De maatstaf is geen gevoel of traditie, maar het Woord van God. Dat is nodig, omdat alle sekten 'zich met den naam der Kerk bedekken'. Johannes schrijft: "beproeft de geesten, of zij uit God zijn".
Het artikel zegt er direct bij dat het niet gaat over 'het gezelschap der hypocrieten'. Hypocrieten zijn huichelaars: zij lijken gelovig, maar zijn het niet. Zij zitten tussen de goeden in de kerk, 'hoewel zij naar het lichaam in haar zijn'. Naar het lichaam betekent: uiterlijk, wat mensen kunnen zien. In de gelijkenis van het onkruid tussen de tarwe leert de Heere Jezus dat die vermenging tot de oogst blijft. Een kerk is dus niet vals omdat er huichelaars in zitten.
Drie merktekenen van de ware kerk
Een merkteken is een kenmerk waaraan u iets herkent. Het eerste is 'de reine predikatie des evangelies'. Rein betekent: zuiver, zonder menselijke toevoegingen. Over een ander evangelie zegt Paulus: "buiten hetgeen wij u verkondigd hebben, die zij vervloekt". Het tweede kenmerk is 'de reine bediening der sacramenten, gelijk ze Christus ingesteld heeft'.
Het derde kenmerk is de kerkelijke tucht, 'om de zonden te straffen'. Straffen betekent hier: bestraffen, de zonde aanwijzen en vermanen. Tucht begint met een persoonlijk gesprek: "ga heen en bestraf hem tussen u en hem alleen". Artikel 32 werkt dat verder uit. Zondag 31 van de catechismus noemt de prediking en de christelijke ban samen de sleutels van het hemelrijk.
Het artikel vat het samen met het woord 'kortelijk', dat is: kort gezegd. De ware kerk richt zich naar het zuivere Woord van God, 'houdende Jezus Christus voor het enige Hoofd'. Paulus noemt Hem "het Hoofd des lichaams, namelijk der Gemeente". Van zo'n kerk zegt het artikel: 'het komt niemand toe, zich daarvan te scheiden'.
Merktekenen van de christenen
Daarna gaat het artikel over de leden van de kerk. Zij zijn te kennen 'uit de merktekenen der christenen'. Het eerste is het geloof in Jezus Christus als de enige Zaligmaker. Uit dat geloof volgt een nieuw leven. Zij 'de zonde vlieden en de gerechtigheid najagen'. Vlieden betekent: vluchten. Ook staat er dat zij 'den waren God en hun naaste liefhebben'.
Zij wijken niet af naar rechts of naar links, maar blijven op de weg die God wijst. Ook kruisigen zij hun vlees met zijn werken. Het vlees is hier de zondige aard van de mens. Paulus schrijft: "die van Christus zijn, hebben het vlees gekruist". Zo volgen de schapen hun Herder: "Mijn schapen horen Mijn stem".
Strijd en toevlucht
Wie dit leest, kan schrikken. Het artikel zegt daarom direct dat er nog 'grote zwakheid in hen' is. Maar zij strijden ertegen 'door den Geest al de dagen huns levens'. Ook Paulus riep uit: "Ik ellendig mens".
Daarom nemen gelovigen 'gestadiglijk hun toevlucht' tot alles wat Christus voor hen geleden en gedaan heeft. Gestadiglijk betekent: steeds weer. In Hem hebben zij vergeving van hun zonden door het geloof. Een christen is dus niet te herkennen aan een leven zonder zonde. Hij is te herkennen aan het telkens vluchten naar Christus. Johannes schrijft: "het bloed van Jezus Christus, Zijn Zoon, reinigt ons van alle zonde".
De valse kerk historisch geduid
Tot slot beschrijft het artikel de valse kerk. Zij schrijft zich en haar ordinantiën, dat zijn kerkelijke verordeningen, 'meer macht en autoriteit toe, dan het Woord Gods'. Over de sacramenten staat er: 'zij doet daar af en toe, gelijk het haar goeddunkt'. Zij laat dus weg en voegt toe naar eigen inzicht.
Verder staat er: 'zij grondt zich meer op de mensen dan op Christus'. Ook vervolgt zij wie heilig leeft naar het Woord en haar bestraft over 'haar gebreken, gierigheid en afgoderijen'. Daarmee doelden de opstellers op misstanden die zij in hun tijd zagen, zoals de aflatenhandel en de verering van beelden en heiligen. Het artikel besluit: 'Deze twee kerken zijn lichtelijk te kennen'. Lichtelijk betekent: gemakkelijk.
De opstellers dachten hierbij aan de kerk van Rome zoals zij die in de zestiende eeuw meemaakten. Zij en veel van hun geloofsgenoten werden om hun geloof vervolgd. Het is een historisch oordeel over de kerk als instelling in die tijd, geen oordeel over rooms-katholieke christenen van nu. Voor u ligt de vraag dichterbij: richt mijn eigen gemeente zich naar het Woord, en volg ik zelf de stem van de Goede Herder?
Bijbelse onderbouwing
“Mijn schapen horen Mijn stem, en Ik ken dezelve, en zij volgen Mij.”
De schapen van Christus horen Zijn stem en volgen Hem, en daarom richt de ware kerk zich naar Zijn Woord.
“Gebouwd op het fondament der apostelen en profeten, waarvan Jezus Christus is de uiterste Hoeksteen;”
De gemeente is gebouwd op de leer van apostelen en profeten met Christus als Hoeksteen, en daarom richt de ware kerk zich naar het zuivere Woord.
“Doch al ware het ook, dat wij, of een engel uit den hemel u een Evangelie verkondigde, buiten hetgeen wij u verkondigd hebben, die zij vervloekt.”
Paulus spreekt de vloek uit over elk ander evangelie, en zo laat hij zien waarom de zuivere prediking het eerste merkteken is.
“Maar indien uw broeder tegen u gezondigd heeft, ga heen en bestraf hem tussen u en hem alleen; indien hij u hoort, zo hebt gij uw broeder gewonnen.”
De Heere Jezus wijst de weg van de broederlijke vermaning, waarmee de kerkelijke tucht begint.
“Geliefden, gelooft niet een iegelijken geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn; want vele valse profeten zijn uitgegaan in de wereld.”
Johannes roept op om de geesten te beproeven, zoals het artikel vraagt de ware kerk zorgvuldig uit het Woord te onderscheiden.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Historische achtergrond
In de zestiende eeuw zeiden zowel Rome als de reformatie de ware kerk te zijn. Daarom noemt het artikel kenmerken die ieder aan het Woord kan toetsen. Tegelijk wilden de dopersen een volkomen zuivere gemeente. Tegenover hen zegt het artikel dat huichelaars in de kerk haar nog niet tot een valse kerk maken.
Calvijn noemde in zijn Institutie twee kenmerken van de kerk. Dat waren de zuivere prediking van het Woord en de bediening van de sacramenten naar de instelling van Christus. De Nederlandse Geloofsbelijdenis noemt de kerkelijke tucht uitdrukkelijk als derde kenmerk. Daarmee wordt duidelijk dat de kerk ook over de levenswandel van haar leden moet waken.
Om over door te praten
- Waarom noemt het artikel juist de prediking, de sacramenten en de tucht als merktekenen van de ware kerk?
- Wat bedoelt het artikel met hypocrieten die wel naar het lichaam, maar niet werkelijk in de kerk zijn?
- Welke merktekenen van de christenen herkent u in uw eigen leven, en waar merkt u vooral uw zwakheid?
- Hoe kan het u troosten dat een christen steeds weer zijn toevlucht neemt tot het bloed van Christus?
- Hoe kunt u de kenmerken van de ware kerk gebruiken om uw eigen gemeente eerbiedig en eerlijk te toetsen?