Pinksteren 2027

Pinksteren is het feest waarop de kerk gedenkt dat God Zijn belofte vervulde: de Heilige Geest kwam over de discipelen, die na de hemelvaart van de Heere Jezus biddend in Jeruzalem bijeen waren. Lukas beschrijft het begin van Handelingen 2 zo:

“En als de dag van het Pinksterfeest vervuld werd, waren zij allen eendrachtelijk bijeen. En er geschiedde haastelijk uit den hemel een geluid, gelijk als van een geweldigen, gedreven wind, en vervulde het gehele huis, waar zij zaten. En van hen werden gezien verdeelde tongen als van vuur, en het zat op een iegelijk van hen. En zij werden allen vervuld met den Heiligen Geest, en begonnen te spreken met andere talen, zoals de Geest hun gaf uit te spreken.”

Drie dingen vallen op. Het gebeurde op het Joodse Pinksterfeest, toen Jeruzalem vol was met pelgrims uit vele landen. Het vuur doet denken aan de Sinaï, waar de HEERE in vuur nederkwam (Exodus 19:18). En er staat tweemaal "allen": niet een enkele profeet, maar heel de vergaderde gemeente werd vervuld met de Geest. In het kerkelijk jaar sluit het de reeks feesten af die met de advent begint.

De betekenis van Pinksteren is dat God Zijn Heilige Geest uitstortte op de discipelen in Jeruzalem, vijftig dagen na Pasen (Handelingen 2). Daarmee begon de nieuwtestamentische gemeente en ging het evangelie uit naar alle volken. Pinksteren is met Kerst en Pasen een van de grote christelijke feesten: God komt Zelf wonen in Zijn gemeente.

Het woord "Pinksteren" komt van het Griekse "pentèkostè", wat "vijftigste" betekent. Pinksteren heeft bovendien diepe Joodse wortels. Het valt samen met het Joodse Wekenfeest (Sjavoeot), dat vijftig dagen na Pesach wordt gevierd. Tijdens Sjavoeot herdenken Joden het ontvangen van de Tora op de berg Sinaï. Het is veelzeggend dat God op datzelfde feest Zijn Geest uitstortte: waar de wet op stenen tafelen werd geschreven, schrijft de Geest Gods wet nu in de harten van gelovigen (Jeremia 31:33, 2 Korinthe 3:3).

Daarom heet Pinksteren de geboorte van de christelijke kerk (zie verderop bij Handelingen 2:41). Sindsdien is de Heilige Geest de kracht die gelovigen leidt, troost en toerust voor hun leven en dienst aan God. Wat doet de Heilige Geest? Een overzicht door de hele Bijbel staat in de Heilige Geest in de Bijbel; de belofte van de Trooster leest u in Johannes 16.

Pinksteren valt altijd op de zevende zondag na Pasen, vijftig dagen na de opstanding. In 2027 is dat zondag 16 mei 2027 (Eerste Pinksterdag) en maandag 17 mei 2027 (Tweede Pinksterdag). De datum verandert elk jaar mee met de paasdatum: omdat Pasen 2027 op zondag 28 maart valt, komt Pinksteren uit op 16 mei 2027. Tussen Pasen en Pinksteren ligt de Hemelvaart (donderdag 6 mei 2027), veertig dagen na Pasen.

Op welke dag valt Pinksteren? Eerste Pinksterdag is altijd een zondag, de vijftigste dag als u Paasdag als eerste dag meetelt, en Tweede Pinksterdag is de maandag erna. Omdat Pasen tussen 22 maart en 25 april valt, valt Pinksteren op zijn vroegst op 10 mei en op zijn laatst op 13 juni. Wie wil weten wanneer Pinksteren in een bepaald jaar is, zoekt dus eerst de paasdatum en telt zeven weken verder.

Het pinksterweekend duurt daarmee van zaterdag tot en met maandag: Eerste Pinksterdag valt altijd op een zondag, en Tweede Pinksterdag (Pinkstermaandag) is in Nederland een algemeen erkende en in België een wettelijke feestdag. Voor wie verder vooruit plant: in 2028 valt Pasen op 16 april 2028, Hemelvaart op 25 mei 2028 en Pinksteren op 4 en 5 juni 2028.

Meer over de tweede feestdag leest u op de pagina over Pinkstermaandag. Een week na Pinksteren volgt Trinitatis, de zondag van de Drie-eenheid: in 2027 valt die op zondag 23 mei.

Welke feestdag valt veertig dagen na Pasen en tien dagen voor Pinksteren? Het antwoord op deze bekende quizvraag is Hemelvaartsdag: de donderdag waarop de kerk herdenkt dat Jezus werd opgenomen in de hemel (Handelingen 1:9-11). In 2027 valt Hemelvaart op donderdag 6 mei 2027, tien dagen vóór Eerste Pinksterdag op zondag 16 mei.

De telling is eenvoudig: Pasen is dag één, Hemelvaart dag veertig, Pinksteren dag vijftig. In de tien dagen tussen Hemelvaart en Pinksteren wachtten de discipelen biddend in Jeruzalem op de beloofde Heilige Geest. Zij waren daar "eendrachtelijk volhardende in het bidden en smeken" (Handelingen 1:14). Veel kerken gebruiken die tien dagen daarom nog altijd als bijzondere gebedstijd.

Van Hemelvaartsdag (6 mei) tot en met Pinksteren (16 mei) kunt u deze dagen samen met anderen lezen in de leescampagne Van Hemelvaart naar Pinksteren: elf dagen verwachten. Elke dag is er één gedeelte; u leest gratis en wanneer het u uitkomt.

• Leesplan voor Pinksteren: van de belofte van de Trooster tot het Pinksterverhaal van Handelingen 2.
• Tien dagen van gebed: biddend wachten met de eerste gemeente, van Hemelvaart naar Pinksteren.

Wilt u deze dagen ook in gebed doorbrengen? Bij het gebed voor Pinksteren vindt u woorden om de komst van de Heilige Geest af te bidden.

Met Pinksteren vieren christenen drie onlosmakelijk verbonden werkelijkheden: de komst van de Heilige Geest, de geboorte van de kerk, en het begin van de wereldwijde zending. Elk van deze aspecten is terug te vinden in het Pinksterverhaal van Handelingen 2.

Het teken van de vuurtongen die op ieder van de discipelen neerdaalden (Handelingen 2:3) laat Gods persoonlijke aanwezigheid zien. Het zijn geen algemene vlammen, maar afzonderlijke tongen, voor ieder één. Zo maakt God duidelijk dat Hij niet alleen een enkeling zoals Mozes vult, maar iedere gelovige. De windvlaag (Handelingen 2:2) sluit aan bij zowel het Hebreeuwse "ruach" als het Griekse "pneuma", woorden die zowel "geest" als "adem" en "wind" betekenen. God blaast Zijn eigen leven in Zijn volk, zoals Hij ooit Adam tot leven wekte (Genesis 2:7).

Het spreken in vreemde talen is geen einddoel, maar een teken: het evangelie is niet beperkt tot één volk of één taal. De drieduizend die op die dag tot geloof kwamen (Handelingen 2:41) waren joden en proselieten uit alle hoeken van het Romeinse Rijk: Parthen, Meden, Elamieten, bewoners van Mesopotamië, Judea, Kappadocië, Pontus, Asia, Frygië, Pamfylië, Egypte en Libië. Zij namen het goede nieuws mee terug naar huis, en zo begon de wereldwijde verspreiding van het evangelie. Hoe het spreken in tongen later in de gemeente van Korinthe een plaats kreeg en hoe kerken er nu over denken, leest u in wat tongentaal in de Bijbel is.

Het talenwonder van Pinksteren krijgt extra diepte wanneer u het naast de geschiedenis van de toren van Babel legt (Genesis 11). Bij Babel bouwden mensen in hoogmoed een stad en een toren, "welks opperste in den hemel zij" (Genesis 11:4), om zichzelf een naam te maken. God verwarde daarop hun taal, zodat zij elkaar niet meer verstonden, en verstrooide hen over de hele aarde. De taalverwarring was een oordeel over menselijke zelfverheffing.

Op de Pinksterdag gebeurt precies het omgekeerde. Opnieuw klinken er vele talen, maar nu niet om mensen uit elkaar te drijven: iedereen hoort in zijn eigen taal over de grote werken van God (Handelingen 2:6-11). Waar Babel eindigde in verwarring en verstrooiing, brengt Pinksteren verstaanbaarheid en vereniging. God draait het oordeel van Babel om, niet door alle talen weer tot één taal samen te smelten, maar door mensen uit alle volken in hun eigen taal samen te brengen rond één evangelie.

Dat is tot op vandaag het karakter van de kerk: eenheid zonder eenvormigheid. De Geest wist culturen en talen niet uit, maar heiligt ze en stelt ze in dienst van de lof van God. Lees de geschiedenis van Babel zelf na in Genesis 11 en vergelijk haar met het Pinksterverhaal in de uitleg bij Handelingen 2.

De naam "Pinksteren" komt van het Griekse woord pentèkostè (πεντηκοστή), wat letterlijk "vijftigste" betekent. Pinksteren valt op de vijftigste dag na Pasen, het tweede grote jaarfeest in het joods-christelijke feestjaar. De weg van "pentèkostè" naar het Nederlandse woord "Pinksteren" liep via het Latijnse pentecoste en oudere Nederlandse vormen als pinxten.

In de joodse traditie heet dit feest Sjavoeot (Wekenfeest), omdat het zeven weken na Pesach wordt gevierd (Leviticus 23:15-16). Het was oorspronkelijk een oogstfeest waarbij de eerste tarweoogst aan God werd gebracht. In de rabbijnse traditie werd Sjavoeot ook verbonden met het geven van de Tora op de berg Sinaï. Het is veelbetekenend dat God op precies dit feest Zijn Geest uitstortte: waar de wet ooit op stenen tafelen werd geschreven, schrijft de Geest nu Gods wet in het hart van gelovigen (Jeremia 31:33, 2 Korinthe 3:3).

In andere talen blijft het Griekse woord vaak hoorbaar: Engels Pentecost, Frans Pentecôte, Spaans Pentecostés, Italiaans Pentecoste. Ook in het Nederlandse woord "Pinksteren" is de Griekse oorsprong nog altijd zichtbaar.

Pinksteren wordt vaak de verjaardag van de kerk (of geboortedag van de kerk) genoemd, omdat op die dag de eerste christelijke gemeente ontstond. Vóór Pinksteren was er een groep van ongeveer honderdtwintig volgelingen die biddend bijeen was (Handelingen 1:15). Ná de uitstorting van de Geest en de preek van Petrus lieten ongeveer drieduizend mensen zich dopen (Handelingen 2:41). Op één dag groeide de groep volgelingen uit tot een gemeente.

Die eerste gemeente kreeg direct een herkenbaar leefpatroon. De gelovigen waren "volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden" (Handelingen 2:42). Onderwijs, gemeenschap, maaltijd en gebed vormen tot op vandaag de kern van iedere christelijke kerk. Wat op Pinksteren in Jeruzalem begon, is uitgegroeid tot een wereldwijde kerk van miljoenen gelovigen uit alle volken en talen. Sommige kerken dragen het feest zelfs in hun naam; wat een pinkstergemeente is, leest u bij die vraag.

De "verjaardag" onderstreept ook Wie de kerk heeft doen ontstaan: niet menselijke organisatie, maar de Heilige Geest. De kerk begon niet met een gebouw of een reglement, maar met de inwoning van God in gewone mensen. Daarom hoort Pinksteren, samen met Pasen en Hemelvaart, tot de grote feesten van het kerkelijk jaar.

De eerste christelijke Pinksteren was allesbehalve een geplande kerkdienst. De discipelen waren volgens joods gebruik samengekomen voor het Wekenfeest in Jeruzalem. Zij bevonden zich, waarschijnlijk in de bovenzaal waar Jezus ook het Laatste Avondmaal had gehouden, in gebed en onderlinge gemeenschap (Handelingen 1:13-14). Tien dagen eerder was Jezus opgestegen naar de hemel. Hij had hun bevolen dat zij "van Jeruzalem niet scheiden zouden, maar verwachten de belofte des Vaders" (Handelingen 1:4).

Toen kwam het moment. Rond het derde uur van de dag (ongeveer negen uur 's ochtends, Handelingen 2:15) kwam er plotseling uit de hemel een geluid als van een geweldige, gedreven wind, dat het hele huis vulde. Er werden verdeelde tongen gezien als van vuur, op ieder van hen één. Zij werden vervuld met de Heilige Geest en begonnen te spreken in andere talen, zoals de Geest hun gaf uit te spreken. De stad stroomde toe; mensen uit vele landen hoorden de eigen taal van hun geboortestreek. Petrus stond op met de elf, verhief zijn stem en hield de eerste christelijke preek, waarna omtrent drieduizend mensen zich lieten dopen (Handelingen 2:41).

De eerste gemeente begon diezelfde dag. Zij bleef bij de leer van de apostelen, de gemeenschap, het breken van het brood en de gebeden (Handelingen 2:42). Dat vierluik van onderwijs, gemeenschap, maaltijd en gebed is tot op vandaag de kern gebleven van wat "kerk zijn" betekent.

Tweede Pinksterdag (ook wel Pinkstermaandag) valt in 2027 op maandag 17 mei 2027. In Nederland is Tweede Pinksterdag een algemeen erkende feestdag, net als Tweede Paasdag en Tweede Kerstdag; in België is Pinkstermaandag een wettelijke feestdag, net als Paasmaandag. Banken, overheidskantoren en scholen zijn dicht. Waarom er een tweede pinksterdag is, leest u bij Pinkstermaandag.

Pinksterdrie (derde Pinksterdag, dinsdag) werd in sommige streken van Nederland en België vroeger als volksfeest gevierd, maar is allang geen vrije dag meer.

Liturgisch wordt op Tweede Pinksterdag in veel kerken opnieuw bij de Heilige Geest stilgestaan, vaak met een andere invalshoek dan op de eerste dag. Waar de eerste Pinksterdag vooral het wonder van Handelingen 2 belicht, gaat de tweede dag in veel tradities over de toepassing: wat betekent het leven uit de Geest in ons dagelijks leven?

Rond Pinksteren zijn in Nederland door de eeuwen heen allerlei gebruiken ontstaan, die tot op vandaag deels in stand worden gehouden. De meest zichtbare traditie is de rode liturgische kleur in kerken die een liturgische kalender volgen: met Pinksteren zijn kanselkleed en stola rood, de kleur van de vuurtongen van de Heilige Geest.

• Openbare belijdenis: veel protestantse gemeenten laten jongeren en volwassenen in het voorjaar, vaak rond Pasen of Pinksteren, openbare belijdenis van het geloof doen. Dat past bij het feest: op de eerste Pinksterdag lieten mensen die het woord van Petrus aannamen zich dopen en werden toegevoegd aan de gemeente (Handelingen 2:41). Wat dat inhoudt en hoe u zich voorbereidt, leest u bij belijdenis doen.
• Openluchtdiensten: veel kerken organiseren op Pinksterzondag of Tweede Pinksterdag diensten in de vrije natuur, als teken dat de Geest niet gebonden is aan vier muren.
• Pinksterconferenties en jeugdkampen: het lange pinksterweekend wordt door veel christelijke organisaties benut voor conferenties, jeugdkampen en gemeenteweekenden. Een bekend voorbeeld is de jaarlijkse Opwekkingsconferentie in Biddinghuizen.
• Pinksterbloem en Pinksterbruid: in sommige Oost-Nederlandse dorpen werd vroeger een meisje met bloemen en linten versierd en rondgeleid, de "Pinksterbruid" of "Pinksterblom". Het is een volksgebruik bij het voorjaar, zonder bijbelse grond; over de precieze herkomst bestaan verschillende verklaringen.
• Pinksterwandelingen en familiebezoek: voor veel Nederlanders is Pinksteren vooral een lang weekend om eropuit te trekken, te fietsen, te wandelen en familie te bezoeken. Het is een van de laatste grote feestdagen vóór de zomer.
• Pinksterliederen: de oude hymne Veni Creator Spiritus ("Kom, Schepper Geest") uit de negende eeuw wordt in veel tradities nog gezongen. In gemeenten die alleen de psalmen zingen, klinken met Pinksteren psalmen over Gods Geest en over de volken die de Heere zullen loven.

Hemelvaart en Pinksteren zijn twee verschillende feesten, maar ze horen onlosmakelijk bij elkaar. Samen vormen ze het "slot" van de veertigdagen- en vijftigdagen-tijd rond Pasen. Tussen beide ligt een periode van tien dagen waarin de discipelen in Jeruzalem wachtten en baden.

Jezus legde Zelf het verband tussen beide feesten: "Het is u nut, dat Ik wegga; want indien Ik niet wegga, zo zal de Trooster tot u niet komen" (Johannes 16:7). Zijn vertrek was noodzakelijk om de Geest te kunnen zenden. Waar Jezus tijdens Zijn leven op aarde slechts bij een beperkte groep kon zijn, kan de Heilige Geest sinds Pinksteren in iedere gelovige wonen, overal en tegelijk.

De uitstorting van de Heilige Geest is de kern van Pinksteren: God goot Zijn Geest overvloedig uit over de discipelen in Jeruzalem, vijftig dagen na Pasen (Handelingen 2:1-4). Het woord "uitstorten" komt rechtstreeks uit de Bijbel. Joël profeteerde: "En daarna zal het geschieden, dat Ik Mijn Geest zal uitgieten over alle vlees" (Joël 2:28), en Petrus verklaarde op de Pinksterdag dat die belofte toen in vervulling ging: "Ik zal uitstorten van Mijn Geest op alle vlees" (Handelingen 2:16-17).

Het beeld van uitstorten (zoals water dat ruim wordt uitgegoten) zegt iets over de manier waarop God Zijn Geest geeft: niet druppelsgewijs aan een enkeling, maar overvloedig aan iedereen die gelooft. Petrus verbindt de uitstorting bovendien uitdrukkelijk aan de verhoogde Christus, Die "verhoogd zijnde, en de belofte des Heiligen Geestes, ontvangen hebbende van den Vader, heeft dit uitgestort, dat gij nu ziet en hoort" (Handelingen 2:33). De uitstorting van de Heilige Geest is dus geen losse gebeurtenis, maar het directe gevolg van Pasen en Hemelvaart: de gekruisigde en opgestane Heere geeft Zijn Geest aan Zijn gemeente.

Sinds die eerste uitstorting met Pinksteren woont de Geest blijvend in ieder die gelooft (1 Korinthe 6:19). Handelingen 2 markeert die komst van de Geest als Trooster, Leraar en Kracht (Johannes 14:16-17), en tegelijk blijft de Bijbel oproepen om telkens opnieuw vervuld te worden met de Geest (Efeze 5:18).

De Heilige Geest is de derde Persoon van de Drie-eenheid en wordt door de hele Bijbel heen genoemd. Al in Genesis 1:2 lezen we dat "de Geest Gods zweefde op de wateren". In het Oude Testament werkte de Geest op bijzondere momenten in bijzondere mensen: profeten, richters en koningen werden door de Geest bekrachtigd voor hun taak.

De profeet Joël profeteerde dat er een tijd zou komen dat God Zijn Geest zou uitstorten op alle vlees: niet langer alleen op enkelen, maar op iedereen die de Naam des HEEREN zou aanroepen (Joël 2:28-32). Jezus verwees hier herhaaldelijk naar. Hij noemde de Heilige Geest de "Trooster" (Parakleet) en beloofde dat deze Geest bij Zijn volgelingen zou blijven tot in eeuwigheid (Johannes 14:16).

Na de uitstorting op de Pinksterdag woont de Heilige Geest in iedere gelovige (1 Korinthe 6:19). De Geest overtuigt van zonde, leidt in alle waarheid (Johannes 16:8-13), geeft geestelijke gaven (1 Korinthe 12), en brengt de vrucht van de Geest voort in het leven van christenen (Galaten 5:22-23).

Het werk van de Heilige Geest begint niet op de Pinksterdag. Al op de eerste bladzijde van de Bijbel lezen we dat "de Geest Gods zweefde op de wateren" (Genesis 1:2). De Geest was betrokken bij de schepping van hemel en aarde, als de levensadem van God die orde bracht in de chaos. De psalmist bevestigt dit: "Door het Woord des HEEREN zijn de hemelen gemaakt, en door den Geest Zijns monds al hun heir" (Psalm 33:6). Van het allereerste begin is de Geest de scheppende, leven gevende kracht van God.

In de tijd van de richters en koningen werkte de Geest op bijzondere wijze in bijzondere mensen. De Geest van de HEERE kwam over Simson en gaf hem bovennatuurlijke kracht (Richteren 14:6). De Geest kwam over Saul en maakte hem tot een ander mens (1 Samuël 10:6). David werd gezalfd en "de Geest des HEEREN werd vaardig over David van dien dag af en voortaan" (1 Samuël 16:13). Toch was het werk van de Geest in het Oude Testament selectief en tijdelijk: de Geest kwam op enkelen, voor specifieke taken, en kon ook weer worden weggenomen. Zo bad David na zijn zonde: "neem Uw Heiligen Geest niet van mij" (Psalm 51:13).

De profeten keken vooruit naar een tijd waarin dit zou veranderen. Joël ontving de opmerkelijke belofte: "En daarna zal het geschieden, dat Ik Mijn Geest zal uitgieten over alle vlees" (Joël 2:28). Niet langer alleen op profeten, richters en koningen, maar op iedereen: zonen en dochters, ouderen en jongeren, dienaren en dienaressen. Ezechiël profeteerde over een vernieuwing van binnenuit: "Ik zal Mijn Geest geven in het binnenste van u" (Ezechiël 36:27). En Jeremia voorzag een nieuw verbond waarbij God Zijn wet in het hart zou schrijven (Jeremia 31:33).

Op de Pinksterdag in Jeruzalem kwam deze eeuwenoude belofte tot vervulling. Petrus stond op en verklaarde met kracht: "Maar dit is het, wat gesproken is door den profeet Joël" (Handelingen 2:16). Wat eeuwenlang een belofte was geweest, werd op die dag werkelijkheid. De Geest Die bij de schepping over de wateren zweefde, Die richters en koningen bekrachtigde, en Die door de profeten was beloofd, werd nu uitgestort op alle gelovigen, blijvend en niet tijdelijk. Dit is de rode draad van de Bijbel: van schepping naar vervulling, van belofte naar werkelijkheid.

Pinksteren markeert een keerpunt in de heilsgeschiedenis. De betekenis van dit feest reikt veel verder dan een historische gebeurtenis. Het heeft directe gevolgen voor het leven van iedere christen:

• De geboorte van de kerk:Op Pinksteren ontstond de christelijke gemeente. De Heilige Geest verbond gelovigen uit alle volken tot één lichaam van Christus (1 Korinthe 12:13).
• Kracht voor getuigenis:Jezus beloofde: "Maar gij zult ontvangen de kracht des Heiligen Geestes, Die over u komen zal" (Handelingen 1:8). De bange discipelen werden moedige verkondigers van het evangelie.
• Eenheid in verscheidenheid:Het wonder van de talen op Pinksteren laat zien dat het evangelie voor alle volken is. De Geest verenigt mensen uit alle culturen en achtergronden.
• Inwoning van God:Sinds Pinksteren woont God niet meer in een tempel van steen, maar in de harten van gelovigen. "Weet gij niet, dat gij Gods tempel zijt, en de Geest Gods in ulieden woont?" (1 Korinthe 3:16).
• Leiding en troost:De Heilige Geest is de Trooster (Parakleet) Die gelovigen leidt in alle waarheid, hen herinnert aan de woorden van Jezus, en hen bijstaat in gebed (Romeinen 8:26).