Hemelvaartsdag 2027: wat is Hemelvaart?

Hemelvaart markeert een beslissend keerpunt in de heilsgeschiedenis. Het aardse werk van Jezus (Zijn menswording, lijden, sterven en opstanding) was volbracht. Met Pasen was de dood overwonnen. Nu ging Jezus terug naar de Vader om Zijn hemelse koningschap te aanvaarden en om plaats te maken voor de Heilige Geest, Die tien dagen later op Pinksteren zou worden uitgestort.

De Apostolische Geloofsbelijdenis vat de betekenis kernachtig samen: "opgevaren ten hemel, zittende ter rechterhand Gods, des almachtigen Vaders." Deze woorden belijdt de kerk al vele eeuwen. Ze bevatten drie belangrijke waarheden: Jezus is werkelijk weggegaan (niet slechts spiritueel), Hij heeft een positie van macht ontvangen ("ter rechterhand"), en die macht komt van God de Vader, de Almachtige.

Voor het christelijk geloof betekent de hemelvaart dat Jezus geen afwezige Heere is, maar een actief regerende Koning. Hij bestuurt de geschiedenis, pleit voor Zijn gemeente en zendt de Heilige Geest. De hemelvaart is daarom niet het einde van het verhaal, maar het begin van een nieuw hoofdstuk: het tijdperk van de kerk, waarin Christus door Zijn Geest in en met Zijn gemeente werkt totdat Hij terugkomt.

De hemelvaart beantwoordt ook de vraag waar Jezus op dit moment is. Hij is niet verdwenen of gestorven; Hij leeft en regeert aan de rechterhand van de Vader. De Hebreeënbrief zegt dat Hij "altijd leeft om voor hen te bidden" (Hebreeën 7:25). Iedere gelovige heeft daarmee een hemelse Voorspraak, een Hogepriester Die hun noden kent en voor hen bidt.

Wat houdt Hemelvaartsdag in?

Op Hemelvaartsdag eert de kerk Christus als Koning, op de veertigste dag na Pasen. In de kerkdienst wordt meestal gelezen uit Handelingen 1 of Lukas 24. In veel gemeenten klinkt ook Psalm 47, een psalm die de kerk van oudsher bij dit feest zingt: “God vaart op met gejuich, de HEERE met geklank der bazuin” (Psalm 47:6). Paulus haalt Psalm 68 aan als hij over de hemelvaart schrijft: “Als Hij opgevaren is in de hoogte, heeft Hij de gevangenis gevangen genomen, en heeft den mensen gaven gegeven” (Efeze 4:8).

Wat christenen vieren, is dus een troonsbestijging: de opgestane Christus regeert aan de rechterhand van de Vader. Dat raakt het geloof van elke dag. Paulus roept op om de dingen te zoeken “die boven zijn, waar Christus is, zittende aan de rechter hand Gods” (Kolossenzen 3:1). Buiten de kerk is Hemelvaartsdag vooral een vrije donderdag met dauwtrappen, wandeltochten en een lang weekend. Het eigenlijke feest blijft de belijdenis dat Jezus Christus Heere is over hemel en aarde.

Hemelvaartsdag valt altijd op de veertigste dag na Pasen en daardoor altijd op een donderdag. In 2027 is dat donderdag 6 mei 2027. Eerste Paasdag valt in 2027 op zondag 28 maart. Wie Paasdag als dag één meetelt, komt precies veertig dagen later uit op donderdag 6 mei.

De dag daarna, vrijdag 7 mei, is geen officiële feestdag, maar veel Nederlanders nemen deze vrijdag vrij en maken van Hemelvaart een lang weekend. Tien dagen later, op zondag 16 mei en maandag 17 mei, volgt het Pinksterfeest, het volgende grote feest in het kerkelijk jaar.

Hemelvaart valt altijd op een donderdag omdat Pasen altijd op een zondag valt. Hemelvaart wordt gevierd op de veertigste dag na Pasen, met Paasdag meegerekend als dag één. Wie veertig dagen vanaf een zondag telt, komt onvermijdelijk op een donderdag uit: negenendertig dagen na Paaszondag, oftewel vijf weken en vier dagen later.

Dat het juist veertig dagen zijn, komt uit de Bijbel zelf. Lukas schrijft aan het begin van de Handelingen dat de opgestane Heere Zich aan Zijn apostelen liet zien en met hen sprak over het Koninkrijk van God:

“Aan welke Hij ook, nadat Hij geleden had, Zichzelven levend vertoond heeft, met vele gewisse kentekenen, veertig dagen lang, zijnde van hen gezien, en sprekende van de dingen, die het Koninkrijk Gods aangaan.”

Na die veertig dagen werd Hij opgenomen, "daar zij het zagen" (Handelingen 1:9). De kerk houdt Hemelvaart daarom op de veertigste dag, en omdat de telling op de paaszondag begint, is dat altijd een donderdag. De weekdag zelf noemt de Bijbel niet; die volgt uit de telling.

Alleen de datum verschuift van jaar tot jaar, omdat de paasdatum zelf beweegt: Pasen valt op de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente. Daardoor kan Hemelvaartsdag op zijn vroegst op 30 april en op zijn laatst op 3 juni vallen. In 2027 is het donderdag 6 mei 2027.

Welke dag valt veertig dagen na Pasen en tien dagen voor Pinksteren?

Dat is Hemelvaartsdag. Met Paasdag als dag één is Hemelvaart dag veertig en Pinksteren dag vijftig. In 2027 valt Hemelvaart op donderdag 6 mei en Eerste Pinksterdag tien dagen later op zondag 16 mei.

Zoekt u de datum van Hemelvaart voor een ander jaar? De tabel hieronder toont per jaar op welke donderdag Hemelvaartsdag valt, en welke zondag tien dagen later Eerste Pinksterdag is. Zo ziet u in één oogopslag hoe de feestdagen de komende jaren vallen, handig voor het plannen van een lang weekend of een kerkelijke activiteit.

Volgend jaar, in 2028, valt Hemelvaartsdag dus op donderdag 25 mei 2028. Alle datums volgen uit de paasdatum van dat jaar: Hemelvaart is steeds de veertigste dag na Pasen, met Paasdag meegerekend als dag één.

Veertig dagen na Pasen en tien dagen voor Pinksteren: dat is Hemelvaartsdag. De dagen daarna waren voor de discipelen geen lege wachttijd. Jezus had hun bevolen in Jeruzalem te blijven en te "verwachten de belofte des Vaders" (Handelingen 1:4). Lukas beschrijft wat zij deden toen zij van de Olijfberg terugkwamen:

“Toen keerden zij wederom naar Jeruzalem … En als zij ingekomen waren, gingen zij op in de opperzaal, waar zij bleven … Deze allen waren eendrachtelijk volhardende in het bidden en smeken, met de vrouwen, en Maria, de moeder van Jezus, en met Zijn broederen.”

Zo werden de dagen tussen Hemelvaart en Pinksteren tien dagen van gebed. De gemeente was nog klein, maar zij bad eendrachtig om wat de Heere beloofd had. In 2027 lopen deze dagen van vrijdag 7 mei tot en met Eerste Pinksterdag, zondag 16 mei. Op Pinkstermaandag (maandag 17 mei) klinkt het feest nog na.

Veel kerken en gemeenten houden in deze dagen een gebedstijd, in navolging van de eerste discipelen. U kunt dat ook thuis doen: lees elke dag een gedeelte over de belofte van de Geest, en bid met de woorden van de Heere Jezus voor ogen: "hoeveel te meer zal de hemelse Vader den Heiligen Geest geven dengenen, die Hem bidden?" (Lukas 11:13). Wilt u een begin maken, dan helpt een gebed voor Hemelvaart.

De Bijbel beschrijft de hemelvaart van Jezus in drie hoofdpassages: Handelingen 1:9-11, Lukas 24:50-53 en Markus 16:19. Elk van deze gedeelten belicht een ander aspect van dezelfde gebeurtenis. Samen vormen ze een compleet beeld van wat er op die veertigste dag na Pasen op de Olijfberg gebeurde.

Handelingen 1:9-11: het uitgebreide verslag

Lukas is de evangelist die ons het meest over de hemelvaart vertelt. In zijn tweede boek, de Handelingen der Apostelen, geeft hij het meest gedetailleerde verslag. De discipelen zijn met Jezus op de Olijfberg. Zij vragen of Hij nu het Koninkrijk voor Israël zal herstellen. Jezus antwoordt dat het niet aan hen is om de tijden te kennen, maar geeft hun in plaats daarvan het zendingsbevel: zij zullen de kracht van de Heilige Geest ontvangen en Zijn getuigen zijn, "zo te Jeruzalem, als in geheel Judea en Samaria, en tot aan het uiterste der aarde" (Handelingen 1:8).

Vervolgens wordt Jezus voor hun ogen opgenomen en onttrekt een wolk Hem aan hun blik. De wolk is niet zomaar een weersverschijnsel: in het Oude Testament is de wolk vaak het teken van Gods aanwezigheid en heerlijkheid (de wolk boven de tabernakel, de wolk op de Sinaï). Terwijl de discipelen nog omhoog staan te kijken, verschijnen twee mannen in witte kleding, engelen, die de belofte uitspreken: "Deze Jezus, Die van u opgenomen is in den hemel, zal alzo komen, gelijkerwijs gij Hem naar den hemel hebt zien heenvaren" (Handelingen 1:11). Lees het volledige verhaal in Handelingen 1.

Lukas 24:50-53: de zegen bij Bethanië

In het slot van zijn evangelie beschrijft Lukas de hemelvaart nog eenmaal, nu met een ander accent. Jezus leidt de discipelen tot bij Bethanië, aan de oostkant van de Olijfberg. Daar heft Hij Zijn handen op en zegent hen, en tijdens die zegening wordt Hij opgenomen in de hemel. Het beeld is aangrijpend: de laatste beweging die de discipelen van hun Heere zagen, waren opgeheven handen die zegen uitspraken. Zo is Hij weggegaan: zegenend. En zo werkt Hij nog steeds vanuit de hemel: als een zegenende Heere. De discipelen reageren met aanbidding en keren met grote blijdschap terug naar Jeruzalem. Lees Lukas 24 in de Bijbel.

Markus 16:19: de kroning

Markus vat de hemelvaart in één zin samen: "De Heere dan, nadat Hij tot hen gesproken had, is opgenomen in den hemel, en is gezeten aan de rechter hand Gods." Waar Lukas en Handelingen vooral het moment van opneming beschrijven, richt Markus zich op de bestemming: Jezus zit aan de rechterhand van God. Dat is taal van koningschap. Zoals Psalm 110:1 het al eeuwen eerder had aangekondigd: "De HEERE heeft tot mijn Heere gesproken: Zit aan Mijn rechterhand …" De hemelvaart is de vervulling van deze oud-testamentische belofte.

De theologische uitwerking

De betekenis van de hemelvaart wordt vervolgens uitgewerkt in de brieven van Paulus en de Hebreeënbrief. Paulus schrijft in Efeze 1:20-21 over God de Vader en Christus: "en heeft Hem gezet tot Zijn rechter hand in den hemel; verre boven alle overheid, en macht, en kracht, en heerschappij". Filippenzen 2:9-11 spreekt van de Naam boven alle naam, waarvoor eens elke knie zal buigen. En Hebreeën 1:3 verbindt de hemelvaart met de reiniging van zonden: nadat Christus het offer had gebracht, "is gezeten aan de rechter hand der Majesteit in de hoogste hemelen". Hemelvaart en kruis zijn onlosmakelijk verbonden: het kruis maakte de hemelvaart mogelijk, en de hemelvaart bewijst dat het kruis door de Vader is aanvaard.

Ja, Hemelvaartsdag is een officiële en algemeen erkende feestdag in Nederland. Scholen, overheidskantoren en banken zijn dicht. Veel winkels zijn open met zondagstijden; welke ruimte er is, regelt de gemeente. Horeca en recreatie zijn doorgaans open, want Hemelvaartsdag is een populaire uitgaansdag. Of u als werknemer vrij bent, leest u hieronder.

Omdat Hemelvaart altijd op een donderdag valt, nemen veel mensen de vrijdag erna ook vrij. Zo ontstaat een lang weekend van donderdag 6 mei tot en met zondag 9 mei 2027. Sommige scholen geven die vrijdag vrij. Wie die vrijdag vrij wil, vraagt dat vaak ruim van tevoren aan.

De wet geeft geen recht op een vrije Hemelvaartsdag; of u vrij bent, regelen de cao of uw arbeidsovereenkomst. De meeste cao's maken de dag vrij of geven een feestdagentoeslag. In sectoren zoals zorg, politie, horeca en transport wordt vaak gewoon doorgewerkt.

Ook in België is Hemelvaartsdag een wettelijke feestdag. Daar staat de dag bekend als Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart (afgekort O.L.H.-Hemelvaart, in de volksmond ook "Ons Heer Hemelvaart"). De datum is dezelfde als in Nederland: in 2027 valt Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart op donderdag 6 mei. In het Engels heet de dag Ascension Day, in het Duits Christi Himmelfahrt.

Hoeveel dagen na Pasen is Hemelvaart?

Tussen Pasen en Hemelvaart liggen negenendertig dagen. Toch spreekt de kerk van veertig dagen, omdat Paasdag zelf als eerste dag meetelt: Hemelvaartsdag is de veertigste dag. Wie op de kalender telt, vindt Hemelvaart steeds op de zesde donderdag na Pasen. In 2027 valt Eerste Paasdag op zondag 28 maart en Hemelvaart op donderdag 6 mei. Op de vijftigste dag, tien dagen na Hemelvaart, volgt Pinksteren: zondag 16 mei.

Het getal veertig is niet willekeurig. Lukas schrijft in Handelingen 1:3 dat Jezus Zich na Zijn opstanding veertig dagen lang aan Zijn discipelen vertoonde en met hen sprak over het Koninkrijk van God. Deze veertig dagen waren een tijd van onderwijs, voorbereiding en bevestiging. De discipelen moesten verwerken dat Jezus werkelijk was opgestaan, en ze moesten worden toegerust voor hun taak als getuigen.

In de Bijbel is veertig het getal van voorbereiding, beproeving en overgang. Enkele voorbeelden: Noach ervoer veertig dagen regen bij de zondvloed (Genesis 7:12); Mozes was veertig dagen op de berg Sinaï om de wet te ontvangen (Exodus 24:18); Israël zwierf veertig jaar door de woestijn (Numeri 14:33); Elia reisde veertig dagen naar de Horeb (1 Koningen 19:8); Jezus vastte veertig dagen in de woestijn vóór het begin van Zijn bediening (Mattheüs 4:2). Ook de veertigdaagse vastentijd vóór Pasen sluit bij dit patroon aan.

Dat Jezus Zich uitgerekend veertig dagen aan Zijn discipelen vertoonde sluit aan bij dit bijbelse patroon: veertig dagen van onderwijs en voorbereiding op wat er komen ging. Na die periode was het moment aangebroken waarop Hij terugkeerde naar de Vader, en waarop de discipelen tien dagen later de beloofde Heilige Geest zouden ontvangen.

Let op het verschil met de veertigdagentijd: die valt niet ná maar vóór Pasen. De veertigdagentijd of vastentijd begint op Aswoensdag en telt veertig dagen, zonder de zondagen, tot en met Stille Zaterdag, de dag vóór Pasen; in 2027 van woensdag 10 februari tot en met zaterdag 27 maart. In de gereformeerde kerken heet deze periode de lijdenstijd. De veertig dagen tussen Pasen en Hemelvaart zijn juist een tijd van vreugde om de opstanding: geen vastentijd, maar paastijd.

Hemelvaart en Pinksteren horen onlosmakelijk bij elkaar, maar zijn wel twee verschillende feesten. Hemelvaart gaat over het vertrek van Jezus naar de hemel; Pinksteren gaat over de komst van de Heilige Geest naar de aarde. Het ene kon niet zonder het andere.

Jezus zelf verbond de twee feesten: "Het is u nut, dat Ik wegga; want indien Ik niet wegga, zo zal de Trooster tot u niet komen" (Johannes 16:7). De hemelvaart maakte Pinksteren mogelijk. Naar Zijn menselijke natuur is Christus nu niet meer op aarde, maar naar Zijn Godheid, majesteit, genade en Geest is Hij nooit van Zijn gemeente afwezig (Heidelbergse Catechismus, Zondag 18). Door Zijn Geest is Hij bij iedere gelovige, in elke gemeente en in elke uithoek van de wereld. Zo is de hemelvaart geen verlies, maar winst.

Hemelvaartsdag heeft in Nederland zijn eigen, unieke tradities. De bekendste is dauwtrappen: vroeg in de ochtend, soms nog voor zonsopgang, gaan mensen door het vochtige gras van weilanden, bossen en duinen. Over de herkomst van het gebruik bestaan verschillende verklaringen, en zeker weten we die niet. Wie 's morgens de dauw op het gras ziet, mag wel denken aan de belofte die de Bijbel aan dat beeld verbindt: "Ik zal Israël zijn als de dauw" (Hosea 14:6). De dauw is daar een beeld van Gods stille, verkwikkende zegen.

Tegenwoordig is dauwtrappen voor velen vooral een sportieve voorjaarstraditie: een vroege wandeling of fietstocht met familie, vrienden of een wandelclub, gevolgd door een gezamenlijk ontbijt. Sommige kerken houden echter nog steeds een echte kerkdienst op Hemelvaartsdag in de open lucht, soms in combinatie met een wandeling. In dorpen en steden door het hele land worden op 6 mei 2027 weer honderden georganiseerde dauwtraptochten gehouden, vaak met koffie, broodjes en muziek onderweg.

Ouder zijn de kruisdagen. In de rooms-katholieke kerk zijn de drie dagen vóór Hemelvaart kruisdagen: met processies over het land werd om Gods zegen over het gewas gebeden. In de protestantse kerken in Nederland is daarvoor de Biddag voor gewas en arbeid, op de tweede woensdag van maart; in 2027 op woensdag 10 maart. Beide verbinden het werk van boer en burger met de Heere, Die als Koning regeert over de schepping.

Daarnaast is Hemelvaart voor veel Nederlanders een populaire dag voor evenementen en uitjes. Christelijke festivals en wandelevenementen trekken jaarlijks duizenden bezoekers. Ook dierentuinen, pretparken en wandelgebieden rapporteren dat Hemelvaartsdag een van hun drukste dagen van het jaar is.

De hemelvaart is meer dan een vertrek: het is een troonsbestijging. Wanneer Jezus "is gezeten aan de rechter hand Gods" (Markus 16:19), is dat de taal van koningschap en autoriteit. In de oudheid zat de belangrijkste raadgever aan de rechterhand van de koning. Voor Jezus betekent het dat Hij alle macht ontvangt in hemel en op aarde (Mattheüs 28:18). De Hebreeënbrief beschrijft dit als het moment waarop Christus "is gezeten aan de rechter hand der Majesteit in de hoogste hemelen" (Hebreeën 1:3). Zijn werk op aarde is volbracht; nu regeert Hij als Koning der koningen.

Tegelijkertijd vervult Jezus in de hemel het ambt van Hogepriester. Anders dan de oudtestamentische hogepriesters, die steeds opnieuw offers moesten brengen, is Jezus het hemelse heiligdom binnengegaan met Zijn eigen bloed, eens en voor altijd (Hebreeën 9:12). Hij staat nu voor het aangezicht van God als onze Voorspraak en pleit onophoudelijk voor Zijn gemeente. Dit geeft gelovigen diepe troost: zij hebben een Hogepriester Die hun zwakheden kent en voor hen bidt.

De engelen bij de hemelvaart spraken een belofte uit die de kerk door de eeuwen heen heeft bewaard: "Deze Jezus, Die van u opgenomen is in den hemel, zal alzo komen, gelijkerwijs gij Hem naar den hemel hebt zien heenvaren" (Handelingen 1:11). De hemelvaart is daarom niet alleen een afscheid, maar ook een belofte van weerzien. De Maranatha-roep van de vroege kerk (1 Korinthe 16:22) klinkt aan het slot van de Bijbel: "Ja, kom, Heere Jezus!" (Openbaring 22:20).