Allerzielen 2027: 2 november, de dag van het gedenken

Allerzielen is de christelijke gedenkdag op 2 november waarop alle overleden gelovigen worden herdacht; in 2027 valt Allerzielen op dinsdag 2 november 2027. De naam, soms ook los geschreven als Aller Zielen, betekent letterlijk "alle zielen"; de Latijnse benaming luidt Commemoratio omnium fidelium defunctorum, de gedachtenis van alle overleden gelovigen. Waar Allerheiligen, één dag eerder, dankbaar en feestelijk van toon is, is Allerzielen ingetogen: het is de dag van de lege stoel, van de naam die wordt voorgelezen, van de kaars die brandt.

In rooms-katholieke parochies worden op Allerzielen gedachtenisvieringen gehouden. De namen van de gemeenteleden die het afgelopen jaar zijn gestorven worden hardop genoemd, er wordt voor elk van hen een kaars aangestoken en nabestaanden krijgen vaak een gedachteniskruisje mee naar huis. In de katholieke leer wordt op deze dag ook gebeden voor de zielen die nog een tijd van loutering doormaken.

En in protestantse kerken?

Protestantse kerken kennen Allerzielen niet als liturgische dag en kennen het vagevuur niet. Toch is het gedenken van gestorven geliefden ook daar diep verankerd. Veel gemeenten gedenken hun overledenen op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, de Eeuwigheidszondag of gedachteniszondag. Daar gebeurt iets vergelijkbaars: de namen van wie het afgelopen jaar stierf worden genoemd, de Schrift wordt gelezen en de gemeente zingt van de hoop. Er wordt niet vóór de overledenen gebeden, wel om troost voor wie achterblijven.

De dag is omstreeks het jaar 998 ingesteld door abt Odilo van Cluny. Hij bepaalde dat in alle kloosters van zijn orde op 2 november voor de overledenen gebeden zou worden, direct aansluitend op het feest van Allerheiligen. Het gebruik verspreidde zich in de eeuwen daarna over heel West-Europa. Dat Allerzielen onmiddellijk op Allerheiligen volgt, is dus geen toeval. Samen vormen de twee dagen één beweging: eerst de vreugde om wie is thuisgekomen, dan de rouw en het gebed van wie achterbleef.

Wanneer is Allerheiligen 2027?

Allerheiligen 2027 valt op maandag 1 november, één dag vóór Allerzielen op dinsdag 2 november. Omdat beide datums vastliggen, volgen de twee dagen elkaar elk jaar direct op. In België is 1 november een wettelijke feestdag; in Nederland zijn beide dagen gewone werkdagen. Wat Allerheiligen zelf viert en waarom de kerk die dag alle gelovigen heiligen noemt, leest u bij de betekenis van Allerheiligen.

Zoekt u een ander jaar? In 2026 viel Allerzielen op maandag 2 november, in 2028 valt de dag op donderdag 2 november. De tabel verderop zet Allerheiligen en Allerzielen voor acht jaar naast elkaar.

Allerheiligen en Allerzielen worden vaak in één adem genoemd, maar het zijn twee verschillende dagen met een eigen toon. Allerheiligen (1 november) viert alle heiligen: alle gelovigen die bij God zijn, bekend én onbekend. Allerzielen (2 november) gedenkt alle overleden gelovigen en geeft ruimte aan verdriet en gebed. Allerheiligen kijkt omhoog, Allerzielen kijkt om, en beide leven van dezelfde hoop.

In de praktijk lopen de twee dagen in Vlaanderen sterk in elkaar over: omdat alleen 1 november een wettelijke feestdag is, bezoeken de meeste families het graf op Allerheiligen, terwijl de kerkelijke gedachtenisviering voor de overledenen op Allerzielen plaatsvindt. Wilt u meer weten over de dag ervoor? Lees dan wat Allerheiligen op 1 november betekent.

Nee, Allerzielen is in België geen wettelijke feestdag. Van de tien wettelijke feestdagen valt alleen 1 november (Allerheiligen) in deze periode; 2 november is een gewone werkdag. Winkels, scholen en bedrijven mogen die dag open zijn. In Nederland zijn beide dagen geen officiële vrije dag.

Toch voelt Allerzielen voor veel Vlamingen wél als een vrije dag. Dat komt door twee dingen. Ten eerste valt de periode meestal in de herfstvakantie, waardoor gezinnen vaker samen zijn. Ten tweede geven veel werkgevers een brugdag wanneer Allerheiligen op een donderdag valt, zodat vrijdag 2 november onderdeel wordt van een lang weekend. Zo ontstaat er ruimte voor het bezoek aan de begraafplaats en aan familie.

Grafbezoek en chrysanten in Vlaanderen

Als protestant kunt u zich hier van harte bij aansluiten. Een graf verzorgen en bloemen brengen is een daad van eerbied en herinnering, niet van verering. De Bijbel zelf kent die eerbied: Abraham kocht een grafstede voor Sara (Genesis 23), Jozef liet zijn vader Jakob met grote rouw begraven (Genesis 50:1-14), en vrome mannen droegen Stefanus ten grave en "maakten groten rouw over hem" (Handelingen 8:2).

Allerzielen valt in Nederland op dezelfde dag als in België: in 2027 op dinsdag 2 november. Anders dan in België is in Nederland ook Allerheiligen geen officiële feestdag, dus beide dagen zijn gewone werkdagen. Scholen, winkels en kantoren zijn open; wie 2 november vrij wil houden voor een bezoek aan het graf, neemt daarvoor verlof.

Beleefd wordt de dag wel, het sterkst in de van oudsher katholieke provincies Limburg en Noord-Brabant. Daar gaan families rond 2 november naar het kerkhof, wordt het graf opgeknapt en brandt er een graflichtje. Veel parochies houden een avondviering waarin de namen van de overledenen van het afgelopen jaar worden voorgelezen, en in een aantal plaatsen trekt de pastoor daarna over de begraafplaats om de graven te zegenen. Daarnaast houden sommige begraafplaatsen rond Allerzielen een herdenkingsavond met kaarsjes langs de paden, open voor iedereen die iemand mist.

In het protestantse deel van het land is 2 november meestal een dag als alle andere. Daar krijgen de doden een plaats op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, eind november, wanneer de namen van wie dat jaar stierf in de kerkdienst worden genoemd. Het gedenken is hetzelfde, alleen de datum en de vorm verschillen.

Gedenken is een bijbelse daad

Het Hebreeuwse woord zakar, gedenken, betekent veel meer dan het geheugen raadplegen. Gedenken is in de Schrift iets doen met wat is gebeurd: het weer present stellen, er dankbaar op teren, er verantwoordelijkheid uit afleiden. Israël gedenkt de uittocht uit Egypte, en de kerk gedenkt aan het avondmaal de dood van de Heere Jezus. Wie op 2 november de naam van een vader, een kind of een vriend hardop noemt, doet iets wat de Bijbel kent en eert.

Rouw krijgt in de Bijbel alle ruimte

De Schrift maakt rouw nergens kleiner dan zij is. Jakob weigerde zich te laten troosten om Jozef (Genesis 37:35). Israël rouwde dertig dagen om Mozes (Deuteronomium 34:8). David klaagde luid om zijn zoon (2 Samuël 18:33). En bij het graf van Lazarus staat het kortste vers van de Bijbel: "Jezus weende" (Johannes 11:35). Hij die wist dat Hij Lazarus zou opwekken, weende eerst mee. Wie op Allerzielen verdriet heeft, hoeft dat verdriet niet weg te geloven.

Maar rouw met hoop

Paulus schrijft aan de gemeente in Thessalonica dat christenen niet bedroefd hoeven te zijn "gelijk als de anderen, die geen hoop hebben" (1 Thessalonicenzen 4:13). Let op wat hij niet zegt: hij zegt niet dat christenen niet bedroefd zijn. Hij zegt dat hun verdriet een andere kleur heeft, omdat Christus is opgewekt en "de Eersteling geworden dergenen, die ontslapen zijn" (1 Korinthe 15:20). Het graf is voor wie in Hem gelooft geen eindpunt maar een slaapplaats. Daarom kan een christen bij een graf staan met tranen én met verwachting.

Waar zijn de gestorven gelovigen nu?

Op deze vraag geeft de Bijbel een helder antwoord. Tegen de moordenaar aan het kruis zegt Jezus: "Heden zult gij met Mij in het Paradijs zijn" (Lukas 23:43). Paulus heeft "begeerte, om ontbonden te worden en met Christus te zijn" (Filippenzen 1:23) en schrijft dat uit het lichaam uitwonen betekent bij den Heere inwonen (2 Korinthe 5:8). Er is dus geen plaats van loutering: wie in Christus sterft, is met de ziel terstond bij Hem, en het lichaam wacht met heel de schepping op de opstanding bij Zijn wederkomst.

Dit is het punt waarop katholieken en protestanten uit elkaar gaan, en het is goed om dat eerlijk en zonder karikatuur te benoemen.

Rooms-katholiek: de kerk leert dat sommige gestorvenen na hun dood een tijd van loutering doormaken in het vagevuur, en dat het gebed van de levenden hen daarin kan bijstaan. Allerzielen is bij uitstek de dag van dat gebed. De praktijk wordt onder meer gefundeerd op 2 Makkabeeën 12:43-46, een boek dat in de rooms-katholieke canon staat. Een vast gebed voor de overledenen is in die traditie het De profundis (Psalm 130), de psalm die begint met een roep uit de diepte.

Protestants: de reformatorische kerken vinden voor gebed voor overledenen geen grond in de Schrift. De boeken van de Makkabeeën horen naar protestantse overtuiging niet tot de canon, en het Nieuwe Testament kent geen enkel voorbeeld van zulk gebed. Bovendien staat er: "En gelijk het den mensen gezet is, eenmaal te sterven, en daarna het oordeel" (Hebreeën 9:27). Wie gestorven is, is in Gods hand, en aan die verhouding voegt ons gebed niets toe. Verzoening is bovendien volbracht door Christus alleen; er is één Middelaar tussen God en mensen (1 Timotheüs 2:5).

Wat blijft er dan over op 2 november? Heel veel. U kunt God danken voor het leven van wie u verloor, en dat is een gebed dat de Bijbel volop kent (Filippenzen 1:3). U kunt bidden om troost voor uzelf en voor de andere nabestaanden: de God van alle vertroosting troost ons in al onze verdrukking (2 Korinthe 1:3-4). Woorden daarvoor vindt u bij het gebed bij een overlijden. U kunt bidden dat u zelf mag leven en sterven in hetzelfde geloof. En u kunt hardop uitspreken wat de Heidelbergse Catechismus, Zondag 1 belijdt: dat wij in leven en sterven het eigendom zijn van onze getrouwe Zaligmaker Jezus Christus. Danken, gedenken en hopen: dat kent de Bijbel van harte.

Of u nu uit een katholieke of protestantse traditie komt: 2 november is een geschikt moment om bewust stil te staan bij wie u verloor. Enkele manieren om de dag in te vullen.