Eerste advent 2026: wat advent betekent en de vier adventszondagen

Het woord "advent" komt van het Latijnse adventus: komst, aankomst. In de kerk werd het de naam voor de weken waarin men zich voorbereidt op het feest van de komst van Christus in het vlees. Het woord zelf staat niet in de Bijbel, maar de zaak wel. De apostel Paulus vat de eerste komst samen in één zin:

“Maar wanneer de volheid des tijds gekomen is, heeft God Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet;”

Advent kijkt daarbij niet alleen terug. Dezelfde Christus Die in Bethlehem geboren werd, zal terugkomen. Daarom spreekt men van de eerste en de tweede komst van Christus: de komst in nederigheid en de komst in heerlijkheid. De brief aan de Hebreeën zet die twee naast elkaar:

“Alzo ook Christus, eenmaal geofferd zijnde, om veler zonden weg te nemen, zal ten anderen male zonder zonde gezien worden van degenen, die Hem verwachten tot zaligheid.”

Zo is advent een tijd van verwachten in twee richtingen. De gemeente leest de beloften die in Bethlehem vervuld werden, en leert daaraan dat ook de beloften over de wederkomst vast staan. Wie het kort wil hebben, leest het korte antwoord in de vragenrubriek.

Advent begint op de vierde zondag vóór Eerste Kerstdag. In 2026 is dat zondag 29 november 2026; de adventstijd loopt dan door tot en met kerstavond op 24 december. De eerste advent valt altijd op een zondag tussen 27 november en 3 december, want de vier zondagen moeten vóór 25 december passen.

"Vier weken voor Kerst" is daarmee een benadering. Alleen de vier zondagen liggen vast; het aantal dagen ertussen wisselt per jaar tussen tweeëntwintig en achtentwintig, afhankelijk van de weekdag waarop Kerst valt. In 2026 liggen er 26 dagen tussen de eerste advent en Eerste Kerstdag. De vierde adventsweek is dus vaak maar een paar dagen lang.

Wanneer begint de advent? Zo rekent u het uit

Tel vanaf Eerste Kerstdag vier zondagen terug. De zondag vóór 25 december is de vierde advent, de zondag daarvoor de derde, dan de tweede, en de vierde zondag terug is de eerste advent. Een tweede manier geeft hetzelfde: de eerste advent is de zondag die het dichtst bij 30 november ligt. Daarom valt hij nooit vóór 27 november en nooit na 3 december. Valt Eerste Kerstdag op een zondag, dan begint advent al op 27 november en ligt de vierde advent een week vóór Kerst. Valt Kerst op een maandag, zoals in 2028, dan is de vierde advent tegelijk kerstavond en duurt de vierde adventsweek maar één dag.

In agenda's en op kalenders staat de eerste advent ook als 1e advent, 1ste advent of eerste adventszondag. In Duitsland en Oostenrijk heet hij Erster Advent, vaak geschreven als 1. Advent; de datum is daar dezelfde. De laatste van de vier, de 4e advent, valt in 2026 op zondag 20 december, 5 dagen vóór Eerste Kerstdag.

De datums van Pasen, Pinksteren en de andere feestdagen in dezelfde jaren staan in het overzicht van de christelijke feestdagen.

De zondag vóór de eerste advent is de laatste zondag van het kerkelijk jaar. In veel protestantse gemeenten heet die Eeuwigheidszondag; in 2026 valt die op 22 november. Met de eerste advent begint dan het nieuwe kerkelijk jaar: liturgisch is dit dus Nieuwjaar, ongeveer een maand vóór 1 januari.

Terugkijken: de beloften vervuld

In de adventstijd leest de kerk de profetieën waarmee God Zijn volk eeuwenlang liet wachten: het teken van Immanuël (Jesaja 7:14), het Kind Wiens naam is “Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst” (Jesaja 9:5), en Bethlehem Efratha, uit welke de Heerser zou voortkomen (Micha 5:1). Die beloften zijn vervuld in de geboorte van de Heere Jezus. De Heidelbergse Catechismus zegt in vraag 19 dat wij de Middelaar kennen uit het heilig Evangelie, dat God “eerstelijk in het Paradijs heeft geopenbaard” en “ten laatste door Zijn eniggeboren Zoon vervuld”.

Vooruitkijken: Hij komt weder

Bij de hemelvaart zeiden de twee mannen in witte kleding tegen de discipelen dat deze Jezus “zal alzo komen, gelijkerwijs gij Hem naar den hemel hebt zien heenvaren” (Handelingen 1:11). De Bijbel eindigt met dezelfde verwachting:

“Die deze dingen getuigt, zegt: Ja, Ik kom haastiglijk. Amen. Ja, kom, Heere Jezus!”

Dezelfde verwachting klinkt in het Aramese woord waarmee Paulus zijn eerste brief aan Korinthe afsluit: Maran-atha (1 Korinthe 16:22). Daarom hoort waakzaamheid bij advent. De Heere Jezus zegt na de gelijkenis van de wijze en dwaze maagden: “Zo waakt dan; want gij weet den dag niet, noch de ure, in welke de Zoon des mensen komen zal” (Mattheüs 25:13). In de oude westerse leesorde, die ook de lutherse kerken bewaarden, wordt op de eerste advent Romeinen 13 gelezen: “De nacht is voorbijgegaan, en de dag is nabij gekomen” (Romeinen 13:12).

De eerste christenen kenden nog geen adventstijd. Pas toen het kerstfeest een vaste plaats kreeg, ontstond er een voorbereidingstijd ervoor. In Gallië begon die op sommige plaatsen al na Sint-Maarten op 11 november en had zij het karakter van een vastentijd. In Rome werd advent een tijd van vier zondagen; dat wordt meestal in verband gebracht met paus Gregorius de Grote, rond het jaar 600. Uiteindelijk werd die Romeinse vorm in de westerse kerk de gewone.

Omdat advent een ingetogen voorbereidingstijd was, kreeg hij in de rooms-katholieke en lutherse traditie paars als liturgische kleur, dezelfde kleur als de veertigdagentijd voor Pasen. De gereformeerde Reformatie heeft advent niet als verplichte kerkelijke tijd overgenomen; de lutherse kerken behielden hem wel. Toch bleef de gewoonte om in de weken voor Kerst te preken over de beloften van de Messias ook in veel gereformeerde kerken bestaan.

Een adventskalender telt de dagen af van 1 tot en met 24 december. Elke dag gaat er één luikje open, tot de dag vóór Kerst. De betekenis is dezelfde als die van de adventstijd zelf: uitzien naar wat komt en de dagen tellen tot het feest van de geboorte van Christus. Het gebruik wordt meestal teruggevoerd op lutherse gezinnen in Duitsland in de negentiende eeuw. Kinderen zetten daar elke dag een krijtstreep op de deur of hingen een plaatje op, soms met een bijbeltekst erbij. Gedrukte kalenders met luikjes werden pas in de twintigste eeuw gewoon; later kwam daar de chocolade bij.

Een christelijke adventskalender legt het accent weer op de inhoud. Achter elk luikje staat dan een bijbeltekst, en de teksten lopen van de beloften aan de profeten naar de geboorte in Bethlehem. Wie zo'n bijbelse adventskalender zoekt, kan het adventsleesplan gebruiken: elke dag een kort gedeelte, van 1 december tot en met Eerste Kerstdag. Losse verzen voor een kaart of een zelfgemaakte kalender staan bij de bijbelteksten voor advent.

In veel reformatorische gemeenten ziet advent er sober uit. Er staat geen adventskrans in de kerk en er worden geen liturgische kleuren gebruikt. Wat er wel is, is de prediking: in de weken voor Kerst gaan de preken vaak over de beloften van de Messias, de aankondiging aan Zacharias en Maria en de roeping tot bekering van Johannes de Doper. Men spreekt dan van adventspreken.

Achter die soberheid zit een overtuiging: de kerk heeft geen gebruiken nodig die de Schrift niet voorschrijft, en de verwachting van advent moet in het hart leven, niet in de versiering. Dat sluit een kaars op de tafel thuis niet uit. Veel gezinnen gebruiken de adventsweken om samen een vast bijbelgedeelte te lezen. Waar het om gaat, is wat Johannes de Doper riep, met de woorden van Jesaja: “Bereidt den weg des Heeren, maakt Zijn paden recht” (Markus 1:3).

Advent is ook een tijd van verootmoediging. Wie uitziet naar de komst van de Heere, beseft dat hij een Zaligmaker nodig heeft. De verwachting van advent is daarom geen sfeer, maar een geloofsverwachting: “Ik verwacht den HEERE; mijn ziel verwacht, en ik hoop op Zijn Woord” (Psalm 130:5).

Er is geen vaste lijst van adventsliederen. In gemeenten die de psalmen zingen, klinken in deze weken vaak psalmen van verwachting en koningschap, zoals Psalm 24, 25, 72, 98 en 130, en de lofzangen uit Lukas 1 die in de psalmbundel als "enige gezangen" zijn opgenomen: de lofzang van Maria en de lofzang van Zacharias. Psalm 24 is een bekende adventspsalm vanwege de koning die binnentrekt:

“Heft uw hoofden op, gij poorten, en verheft u, gij eeuwige deuren, opdat de Koning der ere inga!”

De lofzang van Zacharias eindigt met het beeld dat bij advent het meest past: de Opgang uit de hoogte, Die verschijnt “dengenen, die gezeten zijn in duisternis en schaduw des doods” (Lukas 1:79). Ook Psalm 72 berijmd wordt in deze weken veel gezongen: de psalm van de Koning Die recht doet aan de ellendigen.