Ga naar hoofdinhoud

Onze Vader — het gebed: tekst, betekenis en uitleg

Het Onze Vader is het bekendste christelijke gebed, geleerd door Jezus aan zijn discipelen (Matteüs 6:9-13 en Lucas 11:2-4). Het gebed bestaat uit zeven beden, begint met aanbidding van God en eindigt met een vraag om bescherming. Katholieken, protestanten, orthodoxen en anglicanen bidden wereldwijd dagelijks dezelfde tekst.

Op deze pagina vind je het Onze Vader in vijf vertalingen naast elkaar (NBG/HSV, BGT, katholieke oecumenische versie, Statenvertaling en Engels), de herkomst in Matteüs 6 en Lucas 11, een vers-voor-vers uitleg van alle zeven beden, de betekenis van de afsluitende lofprijzing en het verschil tussen de katholieke en protestantse versie.

Lees Matteüs 6 in de BijbelDiepgaande uitleg per bede

De tekst van het Onze Vader in vijf vertalingen

Het Onze Vader is in honderden talen vertaald, en ook binnen het Nederlands bestaan meerdere versies. Hieronder zie je vijf belangrijke vertalingen naast elkaar: de klassieke protestantse tekst (NBG 1951 / HSV), de eenvoudige BGT, de katholieke oecumenische versie, de Statenvertaling uit 1637 en de Engelse Lord’s Prayer. Inhoudelijk zijn ze gelijk — ze verschillen vooral in woordkeuze, eerbiedsvormen en het wel of niet meebidden van de slotlofprijzing.

NBG 1951 / HSV

De bewoording van NBG 1951: protestants en nog altijd breed gebruikt in kerken. De HSV komt hier dicht bij, met iets modernere woorden.

Onze Vader, die in de hemelen zijt, uw Naam worde geheiligd; uw Koninkrijk kome; uw wil geschiede, gelijk in de hemel alzo ook op de aarde. Geef ons heden ons dagelijks brood; en vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren; en leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid in der eeuwigheid. Amen.

BGT — Bijbel in Gewone Taal

Eenvoudig, hedendaags Nederlands. Geschikt voor kinderen en wie de Bijbel nieuw ontdekt.

Onze Vader in de hemel, laat iedereen u eren. Laat uw nieuwe wereld komen. Laat op aarde uw wil gedaan worden, net zoals dat in de hemel gebeurt. Geef ons vandaag het eten dat we nodig hebben. En vergeef ons wat we fout gedaan hebben, want wij vergeven ook anderen die iets fout gedaan hebben. Help ons om nooit tegen u te kiezen. En bescherm ons tegen de macht van het kwaad.

Oecumenische versie (1977)

Tot 2016 de tekst in de rooms-katholieke liturgie in Nederland; stopt bij "bevrijd ons van het kwade". Zie hieronder de tekst die katholieken sinds 2016 bidden.

Onze Vader, die in de hemel zijt, uw naam worde geheiligd, uw rijk kome, uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel. Geef ons heden ons dagelijks brood en vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven. En leid ons niet in bekoring, maar bevrijd ons van het kwade.

Statenvertaling (oude versie, 1637)

Klassiek Nederlands met "gij" en "ende". Nog altijd gebeden in reformatorische kerken.

Onze Vader, Die in de hemelen zijt, Uw Naam worde geheiligd; Uw Koninkrijk kome; Uw wil geschiede, gelijk in den hemel, alzo ook op de aarde. Geef ons heden ons dagelijks brood; Ende vergeeft ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onzen schuldenaren; Ende leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van den boze. Want Uw is het Koninkrijk, en de kracht, en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen.

The Lord's Prayer (Engels, traditioneel)

Book of Common Prayer (1662). Wereldwijd bekend onder anglicanen en in Engelstalige kerken.

Our Father, which art in heaven, hallowed be thy name; thy kingdom come; thy will be done, in earth as it is in heaven. Give us this day our daily bread. And forgive us our trespasses, as we forgive them that trespass against us. And lead us not into temptation, but deliver us from evil. For thine is the kingdom, the power, and the glory, for ever and ever. Amen.

Buiten het Nederlands heet het gebed in het Duits Vater unser, in het Engels The Lord’s Prayer of Our Father, en in het Latijn van de oude liturgie Pater Noster. Wie het Onze Vader in het Nederlands zoekt vanuit een andere taal, herkent de opbouw meteen: de aanspreekvorm, drie beden over God, vier over onszelf. De Herziene Statenvertaling houdt in dit gebed de regels van de Statenvertaling aan met iets modernere woorden; achtergrond bij die vertaling staat op de pagina over de Herziene Statenvertaling.

Op zoek naar de Statenvertaling in context, de katholieke versie in detail of een diepgaande tekstuitleg? Bekijk dan de oude versie, de katholieke versie of de volledige uitleg.

Herkomst in de Bijbel: Matteüs 6 en Lucas 11

Het Onze Vader staat tweemaal in het Nieuwe Testament. De bekendste versie is te vinden in Matteüs 6:9-13, midden in de Bergrede. Een kortere versie staat in Lucas 11:2-4. Beide evangelisten zetten het gebed in een andere context, en juist het verschil tussen die twee contexten maakt het gebed rijker.

Matteüs 6:9-13 — Bergrede

Jezus onderwijst de menigte over gebed als onderdeel van de Bergrede. Hij waarschuwt eerst tegen twee vormen van verkeerd bidden: het uiterlijk vertoon van de huichelaars (Matteüs 6:5) en de woordenstroom van de heidenen (6:7). Dan volgt het Onze Vader als model: kort, gericht, vol vertrouwen. Direct na het gebed herhaalt Jezus de kernvoorwaarde uit de vijfde bede: “als je de mensen hun overtredingen vergeeft, zal je hemelse Vader ook jou vergeven” (6:14).

Lees Matteüs 6

Lucas 11:2-4 — Bidles op verzoek

Bij Lucas is de aanleiding anders. Een discipel ziet Jezus bidden en vraagt: “Heer, leer ons bidden, zoals ook Johannes het zijn leerlingen leerde” (Lucas 11:1). Jezus geeft dan een iets kortere versie van het gebed — zonder bijvoorbeeld “Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, zo ook op de aarde” en zonder doxologie. Direct daarna volgt de gelijkenis van de vriend om middernacht, die volharding in het gebed benadrukt.

Lees Lucas 11

Waarom twee versies?

Nieuwtestamentici nemen aan dat Jezus het Onze Vader meer dan één keer heeft onderwezen, in iets verschillende bewoordingen, aan verschillende gehoren. Matteüs geeft de meest uitgewerkte vorm; Lucas de compacte variant. Het verschil bewijst dat Jezus het gebed niet als onveranderlijke formule bedoelde, maar als model: richting, volgorde en thema’s liggen vast, maar de precieze woorden mogen meebewegen met de situatie. Dat verklaart waarom christenen door de eeuwen heen het gebed licht hebben aangepast in vertalingen, zonder de kern te veranderen.

De zeven beden — vers voor vers uitgelegd

Het Onze Vader bestaat uit een aanspreekvorm, zeven beden en in sommige versies een afsluitende lofprijzing. De eerste drie beden gaan over God (“Uw naam”, “Uw koninkrijk”, “Uw wil”), de laatste vier over ons (“ons brood”, “onze schulden”, “ons niet in verzoeking”, “ons van de boze”). Die volgorde is geen toeval: het gebed leert ons eerst naar God te kijken voor we over onszelf beginnen.

1Aanspreekvorm

“Onze Vader, die in de hemelen zijt”

Voordat Jezus het gebed gaf, sprak niemand God gewoon aan als "Vader". In de joodse traditie was God "Adonai", "HaShem", "Heer der heerscharen" — heilig en verheven. Jezus introduceert een revolutionair vertrouwelijk Abba, en trekt zijn leerlingen in diezelfde relatie. Tegelijk wordt de eerbied bewaard: "die in de hemelen zijt". Dat laatste is geen geografische aanduiding, maar theologische: God troont boven de schepping. Zo houdt de aanspreekvorm nabijheid en heiligheid in balans. Het woord "onze" maakt het gebed meteen gemeenschappelijk: wie bidt, bidt samen met de hele kerk.

2Eerbied

“Uw Naam worde geheiligd”

De eerste bede gaat niet over wat wij nodig hebben, maar over Gods eer. "Heiligen" betekent apart zetten, eerbiedigen. Gods naam — zijn hele wezen en reputatie — mag niet lichtvaardig worden gebruikt (vergelijk het derde gebod). We bidden dat Gods karakter zichtbaar wordt in de wereld, in de kerk, in ons eigen leven. De Heidelbergse Catechismus (Zondag 47) omschrijft het zo: dat wij God "recht leren kennen, U heiligen, roemen en prijzen in al uw werken". Deze bede keert de prioriteit van het gebed om: eerst Gods eer, dan onze noden.

3Koninkrijk van God

“Uw Koninkrijk kome”

Het koninkrijk van God was het kernthema van Jezus' prediking (Marcus 1:15). Het heeft drie aspecten: het is al aangebroken in Christus, het groeit nu in de harten en levens van gelovigen, en het zal voltooid worden bij zijn wederkomst. Met deze bede vragen we alle drie: dat het koninkrijk dagelijks groeit waar het evangelie wordt gehoord, dat het zichtbaar wordt in gerechtigheid en vrede, en dat Christus haastig terugkomt. Het is de oudste christelijke hoop, samengevat in het Aramese "Maranatha" ("Kom, Heer"). Deze bede verbindt persoonlijk geloof met wereldgeschiedenis.

4Onderwerping

“Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, zo ook op de aarde”

In de hemel wordt Gods wil volmaakt gedaan door de engelen. Op aarde gebeurt dat lang niet altijd. Deze bede is tegelijk verlangen en overgave: we verlangen dat Gods goede wil tastbaar wordt in de samenleving, en we onderwerpen onze eigen wil aan die van Hem. Het is hetzelfde gebed dat Jezus zelf bad in Getsemane: "Niet mijn wil, maar uw wil geschiede" (Lucas 22:42). Deze bede beschermt het gebed tegen egoïsme: we vragen niet dat God onze plannen uitvoert, maar dat wij zijn plannen mogen dienen. Dat is het hart van christelijke discipelschap.

5Voorziening

“Geef ons heden ons dagelijks brood”

Na drie beden over God komen vier beden over ons. Ze beginnen bij het meest basale: voedsel, onderdak, dagelijks levensonderhoud. "Brood" staat hier voor alles wat we lichamelijk nodig hebben. "Heden" en "dagelijks" onderstrepen vertrouwen: we vragen niet om voorraad voor een jaar, maar om wat we vandaag nodig hebben, net zoals Israël in de woestijn elke dag nieuw manna kreeg. De bede erkent dat alles — ook ons loon, onze gezondheid, onze maaltijd — gave is. Kerkvaders zoals Origenes en Cyprianus lazen er ook een geestelijke laag in: Christus zelf als "brood des levens" (Johannes 6:35).

6Vergeving

“Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren”

Zonde is in het Nieuwe Testament regelmatig afgebeeld als een schuld die je niet kunt terugbetalen (zie de gelijkenis van de onbarmhartige knecht, Matteüs 18:23-35). We bidden dat God de onbetaalbare schuld kwijtscheldt — mogelijk gemaakt door Christus aan het kruis. Opvallend is de voorwaarde: "gelijk ook wij vergeven". Dat is geen ruilhandel, maar een test: wie Gods vergeving heeft ontvangen, kan niet tegelijk wraak vasthouden. Jezus benadrukt dit onmiddellijk na het gebed (Matteüs 6:14-15). Vergeving is daarmee de meest concrete proef van echt geloof.

7Bescherming

“Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze”

De laatste bede is tweeledig. Ten eerste: bewaar ons voor situaties waarin ons geloof op de proef wordt gesteld op een manier die we niet aankunnen. God verzoekt niemand tot kwaad (Jakobus 1:13), maar laat beproevingen toe. We bidden dat die beproevingen niet boven onze kracht uitgaan (1 Korintiërs 10:13). Ten tweede: verlos ons van "de boze" — hier meer dan algemeen "kwaad", want de Griekse tekst "tou ponērou" verwijst naar een persoonlijke tegenstander, de duivel. Het gebed eindigt dus met een appel op Gods bescherming in de geestelijke strijd. Het is eerlijk en nuchter: wie bidt, erkent eigen zwakheid.

De slotlofprijzing: “Want van U is het Koninkrijk...”

Veel christenen sluiten het Onze Vader af met de zogenoemde doxologie: “Want van U is het Koninkrijk, en de kracht, en de heerlijkheid, in eeuwigheid. Amen.” Anderen laten deze regel weg. Dat is geen theologisch meningsverschil, maar een tekstkritisch verschil: de doxologie ontbreekt in de oudste Griekse handschriften van het evangelie.

De doxologie dook al vroeg op in de liturgie. In de Didachè (ca. 100 na Chr.) staat een korte versie: “Want van U is de kracht en de heerlijkheid, in eeuwigheid.” In latere Byzantijnse handschriften werd zij uitgebreid en opgenomen in de lopende tekst van Matteüs. De Textus Receptus — waarop de Statenvertaling, NBG 1951 en HSV gebaseerd zijn — neemt de doxologie dus op. De Codex Vaticanus en Codex Sinaïticus uit de 4e eeuw, die de basis vormen van moderne wetenschappelijke edities, hebben haar niet. De Willibrordvertaling en NBV21 zetten haar daarom tussen haakjes of in een voetnoot.

Voor de praktijk maakt dit weinig uit: de inhoud van de doxologie is volstrekt bijbels. Ze is een echo van Davids lofprijzing in 1 Kronieken 29:11. Protestanten bidden haar daarom gerust mee, katholieken spreken haar in de liturgie uit als antwoord op het embolisme van de priester. In beide tradities eindigt het gebed in aanbidding.

Katholiek en protestants: verschillen en overeenkomsten

Het Onze Vader is bij uitstek een gebed dat denominaties verbindt. Katholieken, protestanten, oud-katholieken, orthodoxen en anglicanen bidden in hoofdlijnen dezelfde tekst. Er zijn drie nuances waarin tradities verschillen.

Protestantse praktijk

  • De doxologie (“Want van U...”) wordt meegebeden als onderdeel van het gebed.
  • Gereformeerde tradities gebruiken vaak “schulden” (conform Matteüs).
  • Het Onze Vader wordt elke zondag in de eredienst gebeden, meestal na de preek of bij de gebeden.
  • In catechismussen (Heidelberg, Westminster) is het gebed basismateriaal voor gebedsonderwijs.

Katholieke praktijk

  • Het gemeenschappelijke gebed stopt bij “bevrijd ons van het kwade”.
  • De priester spreekt het embolisme uit (“Verlos ons, Heer, van alle kwaad...”).
  • De gemeenschap antwoordt met de doxologie, die dus wel wordt uitgesproken — maar niet als deel van het Onze Vader zelf.
  • Het Onze Vader maakt deel uit van de rozenkrans (bij elke grote kraal) en de getijden.

Voor een uitgebreidere behandeling van de katholieke traditie met embolisme, rozenkrans en Nederlandse liturgie: zie de pagina Onze Vader katholiek. Voor de Statenvertaling en oude Nederlandse spelling: zie Onze Vader oude versie.

Welke tekst van het Onze Vader bidden katholieken vandaag?

Sinds 27 november 2016, de eerste zondag van de advent, bidden katholieken in Nederland en Vlaanderen één gezamenlijke Nederlandse tekst. Daarvóór liepen de Nederlandse en de Vlaamse versie op enkele punten uiteen, wat vooral opviel bij vieringen over de grens en bij gemengd Nederlands-Vlaamse gezelschappen. In Vlaanderen wordt het gebed trouwens meestal als één woord geschreven: het onzevader. De bisschoppen van beide taalgebieden voerden toen deze tekst in:

Onze Vader, die in de hemel zijt, uw naam worde geheiligd, uw rijk kome, uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel. Geef ons heden ons dagelijks brood en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren, en breng ons niet in beproeving maar verlos ons van het kwade.

Twee wijzigingen vallen op ten opzichte van de oudere Nederlandse tekst hierboven. De zesde bede spreekt nu van “onze schulden” en “onze schuldenaren”, waar eerder “onze schuld” en “anderen hun schuld” stond. En de zevende bede vraagt om niet in beproeving gebracht te worden, in plaats van niet in bekoring geleid te worden. Achter die tweede verandering zit dezelfde vraag die ook in andere talen speelde: verleidt God iemand tot zonde? Jakobus 1:13 zegt uitdrukkelijk van niet, en “beproeving” houdt dichter bij het Griekse woord dat Matteüs gebruikt.

In de praktijk leeft de oude tekst nog volop door: op gedachtenisprentjes, in gebedenboekjes en bij mensen die het gebed decennia geleden uit het hoofd leerden. Beide versies zijn goed te bidden, en in de kerken wordt daar verschillend mee omgegaan. Hoe het Onze Vader in de mis is ingebed, met het embolisme van de priester en de plaats in de rozenkrans, staat op de pagina Onze Vader katholiek.

Het Onze Vader en het Wees gegroet

Wie het Onze Vader zoekt, komt vaak ook het Wees gegroet tegen: in de rozenkrans wisselen de twee elkaar af, bij elke grote kraal een Onze Vader en bij de tien kleine kralen daarna telkens een Wees gegroet. Het zijn twee heel verschillende gebeden. Het Onze Vader is door Jezus zelf geleerd en richt zich rechtstreeks tot God. Het Wees gegroet spreekt Maria aan en vraagt haar te bidden voor wie bidt:

Wees gegroet, Maria, vol van genade, de Heer is met u. Gij zijt de gezegende onder de vrouwen, en gezegend is Jezus, de vrucht van uw schoot. Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons zondaars, nu en in het uur van onze dood. Amen.

De eerste helft is bijna woordelijk Schrift. In Lukas 1:28 groet de engel Maria met “Wees gegroet, gij begenadigde; de Heere is met u; gij zijt gezegend onder de vrouwen”, en in Lukas 1:42 roept Elizabet uit: “Gezegend zijt gij onder de vrouwen, en gezegend is de vrucht uws buiks” (beide Statenvertaling). Dat verklaart meteen de uitdrukking gratia plena: zo vertaalde de Latijnse Vulgaat het Griekse woord voor begenadigde, en via die weg werd het in het Nederlands “vol van genade”. De tweede helft, vanaf “Heilige Maria”, staat niet in de Bijbel maar is later in de kerk aan het gebed toegevoegd.

Daar loopt ook de scheidslijn tussen de tradities. Katholieken bidden beide gebeden, onder meer in de rozenkrans en in het angelus, dat driemaal per dag met drie Wees gegroeten wordt gebeden. Protestantse kerken bidden alleen het Onze Vader: zij wijzen het aanroepen van heiligen af en richten het gebed uitsluitend tot God. Wat beide tradities delen is het gebed dat Jezus zelf gaf. Meer over de moeder van Jezus lees je bij Maria in de Bijbel.

Praktische toepassing: hoe bid en mediteer je het Onze Vader?

Het Onze Vader is meer dan een tekst om op te zeggen. Het is een gereedschap voor geestelijke vorming. Hieronder vier beproefde manieren om het gebed in je dagelijkse leven te gebruiken.

1. Het gebed op vaste momenten bidden

De vroege kerk bad het Onze Vader drie keer per dag (Didachè 8). Veel monniken en kloosterlingen doen dat nog steeds, in de getijden. Je kunt dit navolgen door het Onze Vader bewust te bidden bij het opstaan, halverwege de dag en voor het slapengaan. Na een paar weken merk je dat het gebed meebidt met je leven.

2. Eén bede per dag overdenken

Neem één week lang elke dag één bede en laat die dag daardoor kleuren. Maandag: “Uw Naam worde geheiligd” — waar in mijn leven verdient God meer eerbied? Dinsdag: “Uw Koninkrijk kome” — waar verlang ik naar zijn komst? Enzovoort. Luther beschrijft deze methode in “Een eenvoudige manier om te bidden” (1535).

3. Het gebed als skelet voor vrij gebed

Gebruik de zeven beden als kapstok om er met eigen woorden gebed aan op te hangen. Bij “geef ons heden ons dagelijks brood” noem je concreet waarvoor je God vandaag nodig hebt. Bij “vergeef ons onze schulden” belijd je iets specifieks. Op die manier voorkomt het Onze Vader dat je eigen gebed alleen om jezelf draait.

4. Gezamenlijk bidden in het gezin

Het Onze Vader is bij uitstek geschikt om samen met kinderen te bidden. Begin jong, eventueel met de BGT-versie. De vaste tekst geeft kinderen houvast en leert hen dat gebed niet afhangt van stemming of inval. Ook bij ziekbed, afscheid en moeilijke momenten is het Onze Vader vaak het gebed dat overblijft als andere woorden tekortschieten.

Het Onze Vader in de kerkgeschiedenis

Geen gebed is zo ononderbroken gebeden als het Onze Vader. Van de Didachè via Augustinus, Luther en de Heidelbergse Catechismus tot vandaag: het gebed verbindt tweeduizend jaar christelijk leven. Hieronder een beknopte tijdlijn.

ca. 30 na Chr.

Jezus leert het gebed

Tijdens de Bergrede (Matteüs 5-7) geeft Jezus het Onze Vader als voorbeeldgebed. In Lucas 11 herhaalt hij een kortere versie wanneer een discipel vraagt om bidles.

ca. 100 na Chr.

De Didachè

De vroegchristelijke handleiding "Leer van de twaalf apostelen" beveelt aan het Onze Vader drie keer per dag te bidden. Dit is het oudste buiten-bijbelse getuigenis en bevat al een korte doxologie.

3e eeuw

Tertullianus en Cyprianus

Noord-Afrikaanse kerkvaders schrijven de eerste uitgebreide verklaringen van het Onze Vader. Cyprianus noemt het "een samenvatting van het evangelie" — een uitdrukking die breed overgenomen wordt.

4e-5e eeuw

Augustinus en liturgische verankering

Augustinus bespreekt het Onze Vader uitvoerig in zijn preken en brieven. In deze periode krijgt het gebed een vaste plek in elke eucharistieviering, als voorbereiding op de communie.

16e eeuw

Reformatie en catechismussen

Luther bespreekt het Onze Vader in zijn Grote en Kleine Catechismus en in "Een eenvoudige manier om te bidden" (1535). De Heidelbergse Catechismus (1563) wijdt Zondag 45-52 aan het gebed. Het Onze Vader wordt voor protestanten het basismodel van gebedsonderwijs.

1977

Oecumenische Nederlandse vertaling

Protestantse en katholieke kerken in Nederland komen tot een gezamenlijke vertaling. Daardoor bidden de meeste christenen in het Nederlandse taalgebied sindsdien dezelfde tekst — met als enige verschil of de doxologie wordt meegebeden.

2017-2020

Hernieuwde discussie "niet in verzoeking"

Paus Franciscus laat de Italiaanse vertaling aanpassen van "niet in verzoeking leiden" naar "niet in verzoeking laten vallen", om het misverstand weg te nemen dat God mensen tot zonde zou verleiden. De discussie leeft ook in Nederland op.

Voor de behandeling in de Heidelbergse Catechismus (Zondag 45-52) of het verband met de Tien Geboden, zie de betreffende pagina’s.

Veelgestelde vragen over het Onze Vader

Wie leerde het Onze Vader?

Jezus Christus leerde het Onze Vader aan zijn discipelen. In Matteüs 6:9-13 onderwijst hij het gebed als onderdeel van de Bergrede, als tegenwicht tegen de breedsprakige gebeden van de huichelaars. In Lucas 11:1-4 vraagt een van de discipelen uitdrukkelijk: "Heer, leer ons bidden, zoals ook Johannes het zijn leerlingen leerde." Jezus geeft dan een iets kortere versie van hetzelfde gebed. Het Onze Vader is dus geen menselijke vondst, maar door Jezus zelf geformuleerd en doorgegeven.

Wat is de betekenis van het Onze Vader?

Het Onze Vader is geen magische formule, maar een model voor het christelijke gebed. De eerste drie beden richten zich op God — zijn naam, koninkrijk en wil. De laatste vier beden gaan over onze noden — voorziening, vergeving, bescherming tegen verzoeking en verlossing van het kwaad. Samen leren ze dat bidden begint bij God en eindigt bij vertrouwen. Het gebed omvat het hele christelijke leven: aanbidding, overgave, afhankelijkheid, berouw, strijd en hoop.

Waar staat het Onze Vader in de Bijbel?

Het Onze Vader komt op twee plekken voor: Matteüs 6:9-13 en Lucas 11:2-4. De versie in Matteüs is het bekendst en wordt het vaakst gebeden. Deze maakt deel uit van de Bergrede (Matteüs 5-7). De versie in Lucas is korter en heeft geen doxologie ("Want van U is het Koninkrijk..."). Daarnaast is er een vroege kerkelijke versie in de Didachè (ca. 100 na Chr.), die dicht bij de Matteüs-tekst ligt en wel een doxologie bevat.

Wat is het verschil tussen het katholieke en protestantse Onze Vader?

Inhoudelijk bidden katholieken en protestanten hetzelfde Onze Vader; het verschil zit in de afsluiting. Protestanten bidden de doxologie "Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in eeuwigheid. Amen" direct mee als onderdeel van het gebed. In de rooms-katholieke mis stopt het gezamenlijke Onze Vader bij "verlos ons van het kwade". De priester spreekt dan het embolisme uit, waarna de gemeenschap de doxologie antwoordt. Het verschil komt doordat de oudste Griekse handschriften de doxologie niet bevatten.

Wat is het Onze Vader in het Engels?

In het Engels heet het Onze Vader "The Lord's Prayer" of "Our Father". De klassieke versie (Book of Common Prayer, 1662) begint met "Our Father, which art in heaven, hallowed be thy name". De moderne oecumenische versie (ELLC, 1988) gebruikt "Our Father in heaven, hallowed be your name". Anglicanen, katholieken en protestanten gebruiken allemaal in hoofdlijnen dezelfde tekst, met kleine verschillen rond "trespasses" (Anglican), "debts" (Reformed) of "sins" (katholiek en oecumenisch).

Mag je elke dag het Onze Vader bidden?

Ja. Al in de Didachè (ca. 100 na Chr.) wordt aangeraden het Onze Vader drie keer per dag te bidden. Door de eeuwen heen is het gebed een vast onderdeel geworden van de dagelijkse devotie, het morgengebed, het avondgebed en de liturgie. Jezus waarschuwde wel tegen "veel woorden" (Matteüs 6:7) — hij bedoelde daarmee niet dat herhaling verboden is, maar dat bidden geen toverspreuk mag worden. Het Onze Vader bewust bidden, regel voor regel, blijft eeuwen later een rijke geestelijke oefening.

Waarom eindigt het Onze Vader in sommige bijbels niet met "Want van U is het Koninkrijk"?

De doxologie ontbreekt in de oudste en meest betrouwbare Griekse handschriften van Matteüs (onder meer Codex Vaticanus en Sinaïticus, 4e eeuw). Moderne kritische bijbelvertalingen zoals NBV21, Willibrordvertaling en NBV nemen de doxologie daarom niet op in de hoofdtekst, of zetten hem tussen haakjes. De Statenvertaling, HSV en NBG 1951 volgen de "Textus Receptus", die de doxologie wel bevat. Historisch is de doxologie al vroeg toegevoegd — de Didachè gebruikt hem rond het jaar 100 — vermoedelijk als liturgische afsluiting.

Wat betekent "geef ons heden ons dagelijks brood"?

De Griekse woorden "ton arton hēmōn ton epiousion" zijn opmerkelijk: "epiousios" komt in het hele Grieks buiten het Onze Vader vrijwel niet voor. Het wordt meestal vertaald als "dagelijks", maar kan ook "voor vandaag voldoende", "voor het bestaan nodig" of "voor de komende dag" betekenen. Kerkvaders zoals Origenes en Hiëronymus lazen er ook een geestelijke betekenis in: het brood van de eucharistie of het brood van het Woord. Concreet bidden we om alles wat we dagelijks nodig hebben: voedsel, onderdak, gezondheid, werk — en om vertrouwen dat God daarin voorziet.

Waarom staat "schulden" en "schuldenaren" in het Onze Vader?

Matteüs gebruikt het Griekse "opheilēmata" (schulden), Lucas gebruikt "hamartias" (zonden). De rabbijnse traditie sprak over zonden vaak in financiële termen: iets wat je God of je naaste schuldig bent. "Schulden" is daarom letterlijker; "zonden" verduidelijkt de betekenis. De NBV21 en BGT kiezen voor "schulden" of "fouten". Belangrijk is dat Jezus direct na het gebed onderstreept dat ontvangen vergeving en geven van vergeving onlosmakelijk samenhangen (Matteüs 6:14-15).

Is het "leid ons niet in verzoeking" of "breng ons niet in beproeving"?

De Statenvertaling, HSV en NBG 1951 vertalen "leid ons niet in verzoeking". De oecumenische versie (1977), NBV21 en BGT kiezen voor "breng ons niet in beproeving". De discussie is vooral theologisch: verleidt God iemand tot zonde? Jakobus 1:13 zegt expliciet van niet. De gebedstekst vraagt daarom dat God ons niet in situaties brengt waarin onze trouw op de proef wordt gesteld op een manier die we niet aankunnen. Paus Franciscus liet in 2017 de Italiaanse vertaling aanpassen naar "laat ons niet in verzoeking vallen" om dit misverstand weg te nemen.

Wat is de Didachè en wat zegt die over het Onze Vader?

De Didachè ("Leer van de twaalf apostelen") is een vroegchristelijk geschrift uit ongeveer 100 na Chr. Het bevat instructies voor doop, eucharistie en gebed. In hoofdstuk 8 staat het Onze Vader in een vorm die sterk lijkt op Matteüs 6, inclusief een korte doxologie ("Want van U is de kracht en de heerlijkheid, in eeuwigheid"). De Didachè beveelt aan het gebed drie keer per dag te bidden. Dit is het oudste buiten-bijbelse getuigenis van het Onze Vader en laat zien dat het gebed al zeer vroeg een vaste plek had in de christelijke liturgie.

Hoe kan ik mediteren op het Onze Vader?

Een beproefde methode is de "uitgebreide" gebedsvorm: neem één regel per dag of per gebedsmoment en blijf daarbij stilstaan. Bij "Uw Naam worde geheiligd" kun je bijvoorbeeld de namen van God overdenken en aanbidden. Bij "geef ons heden ons dagelijks brood" kun je opnoemen waarvoor je dankbaar bent. Bij "vergeef ons onze schulden" kun je concreet belijden. Maarten Luther beschreef deze methode in zijn "Een eenvoudige manier om te bidden" (1535). Ook de lectio-divina-traditie en Ignatiaanse gebedsmethoden gebruiken het Onze Vader als uitgangspunt.

Waarom bidden christenen dit gebed gezamenlijk?

Het Onze Vader begint niet met "mijn Vader" maar met "onze Vader". Dat "onze" maakt het tot een gemeenschapsgebed. Ook de andere beden staan in het meervoud: "geef ons", "vergeef ons", "verlos ons". Wie alleen bidt, bidt nog steeds samen met de wereldwijde kerk. Daarom heeft het Onze Vader vanaf de vroegste tijden een centrale plek in de eredienst en wordt het gezamenlijk uitgesproken. Het verbindt denominaties, talen en eeuwen: iedere zondag wereldwijd bidden honderden miljoenen christenen hetzelfde gebed.

Hoe gaat het Onze Vader precies?

In de Statenvertaling luidt Mattheüs 6:9-13: "Onze Vader, Die in de hemelen zijt! Uw Naam worde geheiligd. Uw Koninkrijk kome. Uw wil geschiede, gelijk in den hemel alzo ook op de aarde. Geef ons heden ons dagelijks brood. En vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onzen schuldenaren. En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van den boze. Want Uw is het Koninkrijk, en de kracht, en de heerlijkheid, in der eeuwigheid, amen." Wie het gebed liever in hedendaags Nederlands opzegt, vindt hierboven de BGT-versie en de katholieke tekst die sinds 2016 in Nederland en Vlaanderen gebeden wordt.

Wat is het verschil tussen het Onze Vader en het Wees gegroet?

Het Onze Vader is een gebed tot God, door Jezus zelf geleerd (Mattheüs 6:9-13). Het Wees gegroet spreekt Maria aan en vraagt haar te bidden voor wie bidt. De eerste helft daarvan komt uit twee bijbelse groeten: die van de engel in Lukas 1:28 en die van Elizabet in Lukas 1:42. De tweede helft ("Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons zondaars") is later in de kerk gevormd. Katholieken bidden beide gebeden, onder meer in de rozenkrans; protestantse kerken bidden alleen het Onze Vader, omdat zij het aanroepen van heiligen afwijzen.

Staat het Onze Vader ook in de Herziene Statenvertaling?

Ja, op dezelfde plaats: Mattheüs 6:9-13 en Lukas 11:2-4. De HSV blijft in dit gebed dicht bij de Statenvertaling en vernieuwt vooral de naamvalsvormen en verouderde woorden — waar de Statenvertaling "gelijk in den hemel" heeft, leest de HSV "zoals in de hemel". De volledige HSV-tekst staat vanwege licentievoorwaarden niet integraal op deze site; de Statenvertaling lees je hierboven en in Mattheüs 6 zelf.

Verdiep je verder in het Onze Vader

Stel je vragen aan de BijbelAssistent, mediteer op één bede per dag en lees Matteüs 6 met verklaring. Je krijgt bijbelse antwoorden, altijd met verwijzingen, en bepaalt zelf het tempo.

Gratis beginnen met gebedAl een account? Inloggen

Ontdek meer

Onze Vader — Katholiek

De rooms-katholieke versie met embolisme en rozenkrans

Onze Vader — Oude versie

Statenvertaling 1637 met klassiek Nederlands

Onze Vader — Uitleg

Diepgaande theologische uitleg per bede

Matteüs 6 — lees in de Bijbel

De Bergrede waarin Jezus het gebed leert

Lucas 11 — lees in de Bijbel

De kortere versie van het Onze Vader

Gebed in de Bijbel

Bijbelteksten en uitleg over bidden

Heidelbergse Catechismus

Het Onze Vader in Zondag 45-52

De Tien Geboden

Tekst, uitleg en betekenis

Bijbel in Gewone Taal

Eenvoudig Nederlands, ook voor kinderen

Diepgaande uitleg per bedeOnze Vader katholiek

Verder met gebed en Bijbel

Psalmen

De psalmen als gebeden en liederen.

Jezus

Jezus leerde het Onze Vader aan zijn leerlingen.

De Kruisiging

Jezus' laatste gebed aan het kruis.

Mooiste Bijbelteksten

Inspirerende bijbelteksten.

Bijbel over gebed

Wat zegt de Bijbel over bidden?