Palmzondag 2027: de intocht van Jezus in Jeruzalem

Palmzondag is de laatste zondag van de veertigdaagse vastentijd en de eerste dag van de Stille Week. Het is de dag waarop de christelijke kerk de feestelijke intocht van Jezus Christus in Jeruzalem herdenkt. Het volk ontving Hem als een Koning: zij spreidden kleren en takken op de weg, en een grote schare ging Hem met palmtakken tegemoet. Zij riepen "Hosanna den Zone Davids! Gezegend is Hij, Die komt in den Naam des Heeren!" (Mattheüs 21:9). Alle vier de evangelisten, Mattheüs, Markus, Lukas en Johannes, beschrijven deze gebeurtenis, wat het belang ervan onderstreept. Markus vertelt de intocht in Markus 11; alleen Johannes 12 noemt uitdrukkelijk de palmtakken.

Palmzondag heeft een bijzondere dubbelheid. Aan de ene kant is het een dag van vreugde en lofprijzing: Jezus wordt als Messias erkend. Aan de andere kant is het het begin van de lijdensweek die leidt naar het kruis. In dezelfde stad roept een menigte enkele dagen later: "Kruis Hem" (Markus 15:13). Deze spanning geeft Palmzondag een diepte die verder reikt dan een enkel feest.

De intocht in Jeruzalem was geen spontane gebeurtenis, maar een bewuste vervulling van oud-testamentische profetieën. De profeet Zacharia had eeuwen eerder voorzegd dat de Koning van Sion zou komen, "rijdende op een ezel" (Zacharia 9:9). Jezus gaf Zelf de opdracht om een ezel te halen (Mattheüs 21:2-3), waarmee Hij liet zien dat Hij Zich bewust was van Zijn roeping. Hij reed Jeruzalem niet binnen als een militaire veroveraar, maar als een nederige Koning van vrede.

Palmzondag is altijd de zondag voor Pasen. Het is de zesde en laatste zondag van de veertigdagentijd en de eerste dag van de Stille Week, die ook Goede Week heet. Omdat de paasdatum elk jaar anders is, verschuift Palmzondag mee. De vroegst mogelijke datum is 15 maart, de laatst mogelijke 18 april. Palmpasen is geen aparte dag: het is dezelfde zondag, met een andere naam.

In de oosters-orthodoxe kerken valt Palmzondag vaak op een andere datum, omdat zij Pasen met de juliaanse kalender berekenen. In sommige jaren vallen beide samen. In de westerse kerken, rooms-katholiek en protestant, is de datum overal gelijk.

Mattheüs 21:1-11: de vervulling van de profetie

Mattheüs beschrijft hoe Jezus vanuit Bethfagé, bij de Olijfberg, twee discipelen stuurt om een ezelin met haar veulen op te halen. Als evangelist voor een Joods publiek benadrukt Mattheüs nadrukkelijk de vervulling van Zacharia 9:9: "Dit alles nu is geschied, opdat vervuld worde, hetgeen gesproken is door den profeet" (Mattheüs 21:4). De discipelen leggen hun klederen op de dieren en Jezus gaat erop zitten. De menigte, een enorme mensenmassa die in Jeruzalem is voor het Pascha, spreidt mantels en takken op de weg. De hele stad wordt beroerd en vraagt: "Wie is Deze?" De scharen antwoorden: "Deze is Jezus, de Profeet van Nazareth in Galilea" (Mattheüs 21:10-11). Lees Mattheüs 21 in de Bijbel.

Markus 11:1-11: de inspectie van de tempel

Markus vertelt hetzelfde verhaal beknopt en krachtig. Na de intocht gaat Jezus naar de tempel, en "als Hij alles rondom bezien had, en het nu avondstond was, ging Hij uit naar Bethanië met de twaalven" (Markus 11:11). Dit rondzien is veelzeggend: als een Koning die Zijn huis inspecteert, neemt Jezus waar wat er in de tempel gaande is. De volgende dag zal Hij de tempel reinigen en de geldwisselaars verdrijven. Bij Markus wordt duidelijk dat de intocht niet het einde is, maar het begin van een reeks koninklijke handelingen. Lees Markus 11 in de Bijbel.

Lukas 19:28-44: de tranen over Jeruzalem

Lukas voegt een ontroerend detail toe dat de andere evangelisten niet vermelden. Wanneer de Farizeeën Jezus vragen om Zijn discipelen tot zwijgen te brengen, antwoordt Hij: "Ik zeg ulieden, dat, zo deze zwijgen, de stenen haast roepen zullen" (Lukas 19:40). Maar dan, terwijl het gejuich voortduurt en de stad in zicht komt, weent Jezus over Jeruzalem (Lukas 19:41-44). Hij voorziet de verwoesting die in 70 na Christus werkelijkheid zal worden. Te midden van het feest toont Lukas ons een Jezus Die diep bewogen is over het lot van Zijn volk: een Koning Die weent om degenen die Hem niet herkennen. Lees Lukas 19 in de Bijbel.

Johannes 12:12-19: de context van Lazarus

Johannes plaatst de intocht in een unieke context. Vlak daarvoor heeft Jezus Lazarus uit de doden opgewekt (Johannes 11). Het is juist dit wonder dat de grote menigte aantrekt: "Daarom ging ook de schare Hem tegemoet, overmits zij gehoord had, dat Hij dat teken gedaan had" (Johannes 12:18). De Farizeeën reageren met wanhoop: "Ziet, de gehele wereld gaat Hem na" (Johannes 12:19). Johannes laat zien dat de intocht niet zomaar een volksoploop was, maar het gevolg van een Goddelijk teken dat niet te negeren viel. De opwekking van Lazarus wees vooruit naar de opstanding van Christus Zelf. Lees Johannes 12 in de Bijbel.

Palmzondag opent de Stille Week (ook wel Goede Week of Heilige Week genoemd), de meest intense week in het kerkelijk jaar. Van het gejuich op Palmzondag gaat het in zeven dagen naar de stilte van het graf en de vreugde van de opstanding. Elke dag van deze week heeft een eigen karakter en eigen bijbellezingen.

De dramatische omslag van Palmzondag naar Goede Vrijdag is een van de meest aangrijpende thema's van het christendom. Binnen enkele dagen eiste een opgehitste menigte in dezelfde stad Zijn kruisiging. Wie dat leest, mag zich afvragen hoe wispelturig ook het eigen hart kan zijn, en ziet hoe vastberaden Jezus Zijn weg ging, ondanks het verraad van Judas en de verloochening door Petrus.

Vier dagen na Palmzondag viert Jezus met Zijn discipelen het Pascha. Op Witte Donderdag herdenkt de kerk de voetwassing, de instelling van het Heilig Avondmaal en het gebed in Gethsémané. Zo loopt de weg van de intocht rechtstreeks naar de bovenzaal, naar het kruis en naar het lege graf van Pasen.

Wat is Palmpasen?

Palmpasen is een andere naam voor Palmzondag, en in Nederland ook de naam van het gebruik met de palmpaasstok. Kinderen versieren een stok in de vorm van een kruis met groen (meestal buxus), een broodhaantje, rozijnen, snoep en gekleurde linten. Op veel plaatsen lopen zij daarmee in een kinderoptocht, vaak naar de kerk of naar ouderen in een verzorgingshuis, en daar wordt het verhaal van de intocht verteld. Het groen herinnert aan de takken die de schare op de weg spreidde. Het broodhaantje wordt meestal uitgelegd als verwijzing naar de haan die kraaide toen Petrus de Heere verloochende. Waar het gebruik precies vandaan komt, weten we niet zeker.

Voor een reformatorisch gezin is de palmpaasstok geen heilig voorwerp en ook geen verplichting. Het is een tastbare manier om kinderen te laten vragen waarom de mensen in Jeruzalem takken op de weg legden, en wie die Koning op de ezel was. Wie het gebruik overslaat, mist niets van het evangelie; wie het viert, kan het gebruiken om het verhaal uit Mattheüs 21 samen te lezen.

Palmwijding en processie

In de rooms-katholieke traditie is de palmwijding het hoogtepunt van de palmzondagsviering. De priester zegent palmtakken of buxustakjes met wijwater. Vervolgens trekt de gemeente in processie naar de kerk, als herinnering aan de intocht van Jezus in Jeruzalem. De gezegende takjes worden door gelovigen mee naar huis genomen en bewaard, meestal achter een kruisbeeld of een heiligenbeeld. Vóór Aswoensdag van het volgende jaar verbrandt de parochie de palm van vorig jaar; met die as wordt op Aswoensdag het askruisje gegeven, waarmee de veertigdaagse vastentijd begint. Zo is de palmtak het begin van een cirkel die het hele kerkelijk jaar omspant.

Palmzondag in België en Vlaanderen

In Vlaanderen staat Palmzondag vooral in het teken van de gewijde palmtakjes. Omdat hier geen palmbomen groeien, gebruikt men buxus, die in de volksmond gewoon "palm" heet. In de parochies worden de takjes gewijd en uitgedeeld, op sommige plaatsen na een palmprocessie. Thuis krijgt het takje een plek achter een kruisbeeld; op het platteland steken sommigen er ook een op het veld of in de tuin, als bede om bescherming en een goede oogst. De Bijbel verbindt geen zegen aan het takje zelf; zie de vraag over de palmtakjes hieronder. Een vrije dag is Palmzondag niet: het is altijd een zondag. De viering is in Vlaanderen sterker verbonden met de rooms-katholieke liturgie dan in Nederland, waar de protestantse traditie meer invloed heeft en de palmpaasstok bekender is.

De viering van Palmzondag verschilt aanzienlijk tussen de protestantse en de rooms-katholieke traditie, hoewel de kern, de herdenking van Jezus' intocht in Jeruzalem, hetzelfde is.

In reformatorische gemeenten is Palmzondag een gewone zondag met prediking over de intocht of het lijden van Christus. Er worden geen palmtakken gewijd of uitgedeeld; het accent ligt op de prediking van het Woord. De preek op Palmzondag behandelt doorgaans de spanning tussen het koningschap van Christus en Zijn lijdensweg, en de vraag wat het betekent om Jezus werkelijk als Koning te erkennen, niet alleen met woorden, maar met heel ons leven.

In een deel van de PKN-gemeenten en in oecumenische vieringen worden palmtakjes uitgedeeld of loopt men een korte processie, en bevat de dienst zowel het intochtverhaal als fragmenten uit het lijdensverhaal.

Palmzondag is bij uitstek een feest dat zich leent om met kinderen te vieren. De beeldende elementen (de ezel, de palmtakken, het gejuich, de palmpaasstok) spreken tot de verbeelding en maken het bijbelverhaal tastbaar. Hieronder enkele suggesties om Palmzondag met kinderen te beleven:

Hoewel de Heidelbergse Catechismus geen aparte Zondag wijdt aan Palmzondag, raakt het thema van Christus' koningschap meerdere Zondagen. Zondag 12 (vraag en antwoord 31-32) behandelt de naam "Christus" (Gezalfde) en beschrijft Zijn drievoudig ambt: Profeet, Priester en Koning. De intocht in Jeruzalem is het moment waarop Jezus Zich publiekelijk als Koning presenteert, precies het ambt dat de catechismus belijdt.

De Nederlandse Geloofsbelijdenis (artikel 26) beschrijft Christus als onze enige Voorspreker en Middelaar. De Apostolische Geloofsbelijdenis vermeldt dat Christus "geleden heeft onder Pontius Pilatus": het lijden dat begint in de week die Palmzondag opent. Zo staat Palmzondag aan het begin van de gebeurtenissen die het hart van de christelijke belijdenis vormen.