Pasen 2027: de opstanding van Jezus Christus

De betekenis van Pasen is dat de dood niet het laatste woord heeft. Door de opstanding laat God zien dat Hij het offer van Christus heeft aanvaard en dat de schuld van wie in Hem gelooft betaald is. Daarom leven christenen uit een levende hoop, ook over het graf heen: zoals Christus opstond, zullen ook de Zijnen opstaan.

De dagen ervoor horen erbij: op Palmzondag trekt de Heere Jezus Jeruzalem binnen en op Goede Vrijdag sterft Hij aan het kruis. Pasen is het antwoord van God op dat sterven: het graf is leeg.

Het woord "Pasen" is verwant aan het Hebreeuwse "Pesach" (Pascha), het Joodse feest dat herinnert aan de uittocht uit Egypte. Jezus werd gekruisigd tijdens het Pesachfeest, waarmee het Oude Testament en het Nieuwe Testament op bijzondere wijze met elkaar verbonden zijn. Zoals het paaslam in Egypte de Israëlieten beschermde, zo wees Johannes de Doper naar Christus: "Zie het Lam Gods, Dat de zonde der wereld wegneemt!" (Johannes 1:29).

De apostel Paulus schrijft: "En indien Christus niet opgewekt is, zo is uw geloof tevergeefs" (1 Korinthe 15:17). De opstanding is geen bijzaak, maar de kern van het evangelie. Zonder Pasen is er geen christendom.

Pasen valt altijd op de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente (op of na 21 maart). In 2027 valt Eerste Paasdag op zondag 28 maart 2027 en Tweede Paasdag op maandag 29 maart 2027. De Stille Week dag voor dag begint op Palmzondag (zondag 21 maart), met Goede Vrijdag: de kruisiging op vrijdag 26 maart.

Omdat Pasen een beweeglijk feest is, verschuift de datum elk jaar. Ook Goede Vrijdag en Pinksteren schuiven mee, net als veertig dagen na Pasen: Hemelvaartsdag, omdat zij van de paasdatum zijn afgeleid. Wie alvast vooruit wil kijken vindt hieronder de paasdatums van de komende jaren, en bijbelteksten voor Pasen om naar het feest toe te leven.

Pasen valt altijd op een zondag, op zijn vroegst op 22 maart en op zijn laatst op 25 april. Verwar de paasdatum niet met de dag ervoor: zaterdag 27 maart is in 2027 nog Stille Zaterdag, de dag van de grafrust, en pas de zondag erna is het Pasen. Rooms-katholieke en protestantse kerken vieren Pasen 2027 op dezelfde zondag. Een week later, op 4 april, volgt Beloken Pasen: de zondag die de paasweek afsluit en in de katholieke traditie het octaaf van Pasen heet.

Het Nederlandse woord Pasen gaat rechtstreeks terug op het Hebreeuwse Pesach, via het Griekse en Latijnse pascha. Pesach is het Joodse feest van de uittocht uit Egypte; het werkwoord waar het vandaan komt betekent "voorbijgaan" of "overslaan" en verwijst naar de nacht waarin de doodsengel de huizen met bloed aan de deurposten voorbijging (Exodus 12:13). Dat de kerk het paasfeest naar dat Joodse feest bleef noemen, is geen toeval: het kruis en het lege graf vielen midden in het Pesachfeest. Van pascha komen ook woorden als paaslam, paaskaars en het bijvoeglijk naamwoord paschaal.

Niet elke taal volgt die lijn. In het Frans (Pâques), Italiaans (Pasqua), Spaans (Pascua) en Deens (Påske) herkent u het pascha-woord meteen. Het Engelse Easter en het Duitse Ostern vallen daarbuiten. De monnik Beda schreef in de achtste eeuw dat die naam teruggaat op een oude lentemaand, Eosturmonath, mogelijk genoemd naar een godin Eostre. Over de vraag of die godin werkelijk vereerd is wordt onder taalkundigen verschillend gedacht; anderen leiden het woord af van het Germaanse woord voor oosten en dus voor de opgaande zon. Zeker is alleen dat de inhoud van het feest er niet door bepaald wordt: wat gevierd wordt is de opstanding, hoe het feest ook heet.

In het Nederlands is Pasen bovendien meervoud van vorm: men zegt "Pasen valt", maar oorspronkelijk ging het om de paasdagen samen. Vandaar dat wij nog altijd spreken van Eerste en Tweede Paasdag, en dat het feest niet op één dag ophoudt. Wilt u weten waarom die tweede dag bestaat, lees dan verder over paasmaandag en tweede paasdag.

Op de dag van de opstanding lopen twee leerlingen van Jeruzalem naar Emmaüs. De opgestane Heere gaat met hen mee, maar zij herkennen Hem niet. Onderweg legt Hij hun uit “in al de Schriften, hetgeen van Hem geschreven was” (Lukas 24:27). Pas aan tafel, als Hij het brood breekt, gebeurt het: “En hun ogen werden geopend, en zij kenden Hem” (Lukas 24:31). Achteraf zeggen zij: “Was ons hart niet brandende in ons, als Hij tot ons sprak op den weg, en als Hij ons de Schriften opende?” (Lukas 24:32). Zo laat de opgestane Christus Zich kennen: door de Schriften en bij het breken van het brood. Lees het hele verhaal van de Emmaüsgangers of lees waarom dit gedeelte bij Tweede Paasdag hoort.

Wie een psalm zoekt voor Pasen komt in de kerkelijke traditie steeds bij dezelfde vier uit. Ze staan hieronder in de Statenvertaling, met de reden waarom ze juist met de opstanding verbonden zijn.

Psalm 118: de paaspsalm bij uitstek

“De steen, dien de bouwlieden verworpen hadden, is tot een hoofd des hoeks geworden” (Psalm 118:22), en even verderop: “Dit is de dag, dien de HEERE gemaakt heeft; laat ons op denzelven ons verheugen, en verblijd zijn” (Psalm 118:24). Jezus paste het eerste vers op Zichzelf toe (Mattheüs 21:42) en Petrus deed dat na de opstanding opnieuw voor de Raad (Handelingen 4:11). De psalmen 113 tot en met 118 vormen samen het Hallel dat bij de pesachmaaltijd gezongen werd; Psalm 118 is daarvan de afsluiting. Lees Psalm 118.

Psalm 16: het graf houdt Hem niet vast

“Want Gij zult mijn ziel in de hel niet verlaten; Gij zult niet toelaten, dat Uw Heilige de verderving zie” (Psalm 16:10). Dit is het vers waarmee Petrus op de pinksterdag de opstanding uitlegde: David is gestorven en begraven, zei hij, dus hij sprak over een Ander (Handelingen 2:25-31). Wie wil begrijpen hoe de eerste christenen het Oude Testament lazen, begint hier. Lees Psalm 16.

Psalm 22: van kruis naar loflied

Psalm 22 begint met de roep die Jezus aan het kruis herhaalde en eindigt met een loflied onder de volken. Juist die omslag maakt de psalm geschikt voor de overgang van Goede Vrijdag naar Paasmorgen: dezelfde stem die klaagt, roept aan het slot alle einden der aarde op om zich tot de HEERE te keren. Lees Psalm 22.

Psalm 24: de Koning der ere gaat binnen

“Heft uw hoofden op, gij poorten, en verheft u, gij eeuwige deuren, opdat de Koning der ere inga!” (Psalm 24:7). In de oosterse paasliturgie klinkt dit vers bij de gesloten kerkdeuren die op de paasmorgen weer opengaan; in de westerse traditie wordt de psalm vooral met Hemelvaart verbonden. Lees Psalm 24 of blader door de lofpsalmen.

Christenen vieren Pasen wereldwijd met een dienst op de paasmorgen, maar de vorm verschilt sterk per traditie. Wat alle vieringen delen is de volgorde: eerst de stilte van Goede Vrijdag en Stille Zaterdag, dan het licht van de opstanding.

Rooms-katholiek: de paaswake

De rooms-katholieke viering begint in de nacht van Stille Zaterdag op Pasen. Buiten de kerk wordt het paasvuur ontstoken, daaraan wordt de paaskaars aangestoken en met die ene vlam wordt de donkere kerk verlicht. Er klinken lezingen uit het hele Oude Testament, van de schepping tot de profeten, en de nacht is van oudsher het moment waarop volwassenen gedoopt worden. De paaswake geldt als de belangrijkste liturgie van het hele kerkelijk jaar.

Protestant: de paasmorgendienst

In protestantse gemeenten ligt het zwaartepunt op de zondagochtend. De dienst opent vaak met de paasgroet uit Lukas 24:34, “De Heere is waarlijk opgestaan”, en met paasliederen die na de sobere lijdenstijd weer voluit gezongen worden. Sommige gemeenten houden daarvóór een dageraadsdienst in de vroege ochtend, buiten of op de begraafplaats, als verwijzing naar de vrouwen die bij het opgaan van de zon naar het graf gingen. In veel kerken wordt op Pasen het Heilig Avondmaal gevierd.

Orthodox: Pascha om middernacht

De oosters-orthodoxe kerken noemen het feest Pascha en vieren het met een nachtelijke liturgie die rond middernacht uitloopt op de begroeting “Christus is opgestaan!” met het antwoord “Waarlijk, Hij is opgestaan!”. Omdat de orthodoxe kerken de paasdatum op de juliaanse kalender berekenen, valt hun Pascha meestal later dan het westerse Pasen, soms een week, soms meer dan een maand. In sommige jaren vallen beide data samen.

Thuis en in de familie

Buiten de kerk is het paasontbijt het bekendste gebruik in Nederland en Vlaanderen: gemeenten organiseren het vaak gezamenlijk vóór of na de dienst. In Twente, de Achterhoek en delen van Drenthe worden op paaszondag of paasmaandag de paasvuren ontstoken. Zoekt u teksten om te delen of voor te lezen, dan vindt u die bij bijbelteksten voor Pasen.

Geen van deze gebruiken staat in de Bijbel. Ze zijn in de loop van de eeuwen om het feest heen gegroeid, deels uit de vastenpraktijk en deels uit voorjaarsgebruiken. Dat maakt ze niet verkeerd, maar ook niet heilig: wie ze meeviert doet niets verkeerds, en wie ze overslaat mist niets van het evangelie.

Paaseieren. In de veertigdagentijd waren eieren lange tijd verboden voedsel, terwijl de kippen gewoon doorlegden. Wat zich opstapelde werd gekookt, bewaard en op Pasen opgegeten, als het eerste eten na de vasten. Daarnaast leende het ei zich als beeld: van buiten gesloten als een graf, en toch komt er leven uit.

Paashaas. De haas als brenger van de eieren komt uit Duitse volksverhalen en is pas in de zeventiende en achttiende eeuw op schrift gekomen. De haas gold als vruchtbaarheidssymbool van de lente. Een bijbelse achtergrond heeft het dier niet.

Paasvuur. Hier lopen twee lijnen door elkaar. De liturgische paaskaars wordt in de kerk aan een nieuw ontstoken vuur aangestoken als beeld van Christus als licht in het donker. De grote paasvuren in Oost-Nederland zijn een streekgebruik dat teruggaat op oude voorjaarsvuren en dat pas later met Pasen verbonden raakte.

Paasbrood en paasstol. Het rijk belegde brood aan het einde van de vastentijd markeert eenvoudigweg dat de soberheid voorbij is. In veel gezinnen is het paasontbijt daarmee de eerste maaltijd van de feesttijd.

Veertig dagen na Pasen is het Hemelvaartsdag, vijftig dagen na Pasen Pinksteren. In 2027 betekent dat: Eerste Paasdag op 28 maart, Hemelvaartsdag op donderdag 6 mei en Eerste Pinksterdag op zondag 16 mei. Lukas schrijft dat de opgestane Christus veertig dagen lang aan Zijn leerlingen verscheen en met hen over het Koninkrijk van God sprak, voordat Hij werd opgenomen (Handelingen 1:3-9).

Bij het tellen geldt dezelfde regel als bij de veertigdagentijd: Paasdag telt mee als dag één. Daardoor valt Hemelvaart altijd op een donderdag en Pinksteren altijd op een zondag, precies tien dagen later. De weken ertussen heten in het kerkelijk jaar de paastijd; die duurt tot en met Pinksteren, zodat het paasfeest liturgisch niet één dag maar vijftig dagen beslaat. Lees verder over Hemelvaartsdag en Pinksteren.

Terugtellen kan ook: de Stille Week loopt van Palmzondag tot en met Stille Zaterdag, in 2027 van 21 maart tot 27 maart. Die laatste dag wordt in het spraakgebruik ook wel paaszaterdag genoemd, en de zesenveertig dagen tot en met die zaterdag vormen de veertigdagentijd, die begint op Aswoensdag. Wat de Bijbel over de dag van de grafrust tussen Goede Vrijdag en Pasen vertelt, leest u bij Stille Zaterdag.

De Heidelbergse Catechismus behandelt de opstanding van Christus in Zondag 17 (vraag en antwoord 45). Daar wordt gevraagd: "Wat nut ons de opstanding van Christus?" Het antwoord luidt dat Hij door Zijn opstanding de dood overwonnen heeft, om ons de gerechtigheid deelachtig te maken die Hij door Zijn dood verworven had; dat ook wij door Zijn kracht tot een nieuw leven opgewekt worden; en dat Zijn opstanding ons een zeker pand is van onze zalige opstanding.

Ook Zondag 16 (vraag 40-44) over het sterven en de begrafenis van Christus, en Zondag 18 (vraag 46-49) over de hemelvaart zijn nauw verbonden met het paasevangelie.