De geboorte van Johannes de Doper

Met de geboorte van Johannes de Doper begint het evangelie van Lukas. Lukas 1:5-25 vertelt hoe de engel Gabriël in de tempel een zoon belooft aan de oude priester Zacharias, en Lukas 1:57-80 hoe die zoon geboren wordt en zijn naam krijgt. Zo begint de geschiedenis van het evangelie met een gebed dat God verhoort, nog vóór de geboorte van de Heere Jezus.

Waarom hadden Zacharias en Elisabeth geen kind?

Lukas geeft de reden eenvoudig: Elisabeth was onvruchtbaar, en zij waren allebei op hoge leeftijd gekomen (Lukas 1:7). Het lag niet aan hun leven. Zacharias was priester in de dagen van Herodes, de koning van Judea, en hoorde bij de dagorde van Abia. Zijn vrouw Elisabeth (in de Statenvertaling heet zij Elizabet) kwam uit het geslacht van Aäron. Lukas geeft hun een hoog getuigenis: "En zij waren beiden rechtvaardig voor God, wandelende in al de geboden en rechten des Heeren, onberispelijk" (Lukas 1:6).

Wat beloofde de engel aan Zacharias?

Toen de afdeling van Zacharias aan de beurt was, viel het lot op hem om in de tempel het reukoffer te brengen. Het volk stond buiten te bidden. Daar zag Zacharias een engel van de Heere, staande aan de rechterzijde van het reukofferaltaar. Hij schrok en werd bevreesd. Maar de engel zei: "Vrees niet, Zacharias! want uw gebed is verhoord, en uw vrouw Elizabet zal u een zoon baren, en gij zult zijn naam heten Johannes" (Lukas 1:13).

Het kind zou groot zijn voor de Heere, geen wijn of sterke drank drinken en al van de moederschoot af met de Heilige Geest vervuld worden. Hij zou velen in Israël bekeren tot de Heere, hun God, en voor Hem uitgaan "in den geest en de kracht van Elias" (Lukas 1:17), om de Heere een toegerust volk te bereiden.

Hoe reageerde Zacharias op de belofte?

Zacharias vroeg waaraan hij dit zou weten, want hij was oud en zijn vrouw ook (Lukas 1:18). De engel maakte zich bekend als Gabriël, die voor God staat en door Hem gezonden was. Omdat Zacharias zijn woorden niet geloofd had, zou hij zwijgen en niet kunnen spreken tot de dag waarop deze dingen gebeurd zouden zijn. Gods woorden zouden toch vervuld worden op hun tijd (Lukas 1:20). Toen hij naar buiten kwam, kon hij niet spreken. Zij begrepen dat hij in de tempel een gezicht had gezien; hij wenkte hun toe en bleef stom (Lukas 1:22).

Na zijn dienst ging Zacharias naar huis. Daarna werd Elisabeth zwanger. Zij verborg zich vijf maanden en zei dat de Heere dit aan haar gedaan had, om haar smaad onder de mensen weg te nemen (Lukas 1:24-25).

Hoe kreeg Johannes de Doper zijn naam?

Toen haar tijd gekomen was, baarde Elisabeth een zoon. Buren en familie verblijdden zich met haar over Gods barmhartigheid. Op de achtste dag kwamen zij om het kind te besnijden, en zij wilden het naar zijn vader Zacharias noemen. Maar Elisabeth zei dat hij Johannes zou heten. Daarom vroegen zij met gebaren aan de vader hoe het kind moest heten. Zacharias vroeg om een schrijftafeltje en schreef: "Johannes is zijn naam" (Lukas 1:63). Terstond werd zijn mond geopend en zijn tong losgemaakt, en hij sprak en loofde God. Wie het hoorde, vroeg zich af wat er van dit kind zou worden (Lukas 1:64-66).

Wat profeteerde Zacharias over zijn zoon?

Zacharias werd vervuld met de Heilige Geest en profeteerde. Zijn lofzang begint niet bij zijn zoon, maar bij God: "Geloofd zij de Heere, de God Israëls, want Hij heeft bezocht, en verlossing te weeg gebracht Zijn volke" (Lukas 1:68). Hij prijst God omdat Hij een hoorn der zaligheid opricht in het huis van David, zoals Hij door de profeten beloofd en aan Abraham gezworen had. Pas daarna spreekt hij tot zijn kind: "En gij, kindeken, zult een profeet des Allerhoogsten genaamd worden; want gij zult voor het aangezicht des Heeren heengaan, om Zijn wegen te bereiden" (Lukas 1:76). Het kind groeide op en was in de woestijnen tot de dag waarop hij zich aan Israël vertoonde (Lukas 1:80). Een uitleg per vers vindt u bij Lukas 1.

Lukas plaatst de geschiedenis in de dagen van Herodes, de koning van Judea (Lukas 1:5). Bedoeld is Herodes de Grote, dezelfde koning die in Mattheüs 2 de wijzen ontvangt. Volgens 1 Kronieken 24 had David de priesters in vierentwintig afdelingen ingedeeld; het achtste lot viel op Abia (1 Kronieken 24:10). Elke afdeling diende om beurten in de tempel in Jeruzalem. Hoe vaak een afdeling aan de beurt was, zegt de Bijbel niet.

Het reukwerk werd elke morgen en elke avond aangestoken op het reukofferaltaar (Exodus 30:7-8). Dat het volk buiten bad "ten ure des reukoffers" (Lukas 1:10), past bij het beeld uit de Psalmen: "Mijn gebed worde gesteld als reukwerk voor Uw aangezicht" (Psalm 141:2).

Kinderloosheid werd in Israël als een smaad ervaren; Elisabeth spreekt zelf van haar versmaadheid onder de mensen (Lukas 1:25). Een jongen werd op de achtste dag besneden (Genesis 17:12), en Lukas laat zien dat hij dan ook zijn naam kreeg (Lukas 1:59 en Lukas 2:21). Een schrijftafeltje was een plankje om op te schrijven, waarschijnlijk met een laag was.

In deze geschiedenis is God Degene Die handelt. Hij hoort het gebed van Zacharias, Hij zendt Zijn engel, Hij kiest de naam van het kind en Hij vervult het kind met de Heilige Geest. Elisabeth belijdt het zelf: "Alzo heeft mij de Heere gedaan" (Lukas 1:25). Wie het Oude Testament kende, hoorde hier een bekende lijn. God gaf Sara in haar ouderdom een zoon en vroeg Abraham: "Zou iets voor den HEERE te wonderlijk zijn"? (Genesis 18:14). Ook Hanna bad om een zoon en kreeg Samuël.

De geschiedenis laat ook zien dat Gods woord niet afhangt van het geloof van de mens. Zacharias twijfelde, en toch zei de engel dat Gods woorden vervuld zouden worden op hun tijd (Lukas 1:20). Veel uitleggers zien in het zwijgen van Zacharias zowel een tuchtiging als het teken waar hij om vroeg: elke dag dat hij niet kon spreken, herinnerde hem eraan dat de belofte bleef staan. Toen hij de naam Johannes opschreef, ging zijn mond open en was zijn eerste woord lof aan God.

De engel verbindt Johannes met de laatste belofte van het Oude Testament. Maleachi had gezegd dat God de profeet Elia zou zenden, en dat hij "het hart der vaderen tot de kinderen wederbrengen" zou (Maleachi 4:6). Gabriël neemt die woorden over (Lukas 1:17), en de Heere Jezus zegt later van Johannes: "hij is Elias, die komen zou" (Mattheüs 11:14). Johannes is de wegbereider. Daarom gaat de lofzang van Zacharias eerst over de hoorn der zaligheid uit het huis van David, en pas daarna over zijn eigen zoon. Johannes zei het later zelf over Christus: "Hij moet wassen, maar ik minder worden" (Johannes 3:30).

God hoort gebed, ook gebed van lange jaren. Zacharias en Elisabeth waren oud toen de engel zei dat hun gebed verhoord was. Gods tijd is niet de onze, maar Zijn woorden worden vervuld op hun tijd. Dat is een troost voor wie lang om iets bidt en nog geen antwoord ziet. Meer daarover leest u bij het onderwerp gebed.

Verdriet is niet altijd een straf. Lukas noemt Zacharias en Elisabeth rechtvaardig en onberispelijk, en toch droegen zij lang de smaad van kinderloosheid. Wie zo’n verdriet kent, mag weten dat God het ziet, zoals Hij Elisabeth heeft aangezien (Lukas 1:25). God belooft niet ieder wat Hij aan Elisabeth gaf, maar Hij vergeet de Zijnen niet.

Ongeloof houdt Gods belofte niet tegen, maar God neemt het wel ernstig. Hij bracht Zacharias tot zwijgen en daarna tot lofprijzing. Zo leren wij God op Zijn woord te geloven, ook als wij niet zien hoe Hij het zal doen.

Deze geschiedenis wijst ook vooruit. In de adventstijd lezen veel gemeenten Lukas 1, omdat Johannes de weg bereidt voor de Heere Jezus. Wie naar Johannes luistert, wordt naar Christus gewezen.