Aan het slot van de eerste brief aan de Korinthiërs staat een woord dat veel lezers niet direct begrijpen. De Statenvertalers lieten het onvertaald staan, zoals ook amen en hosanna in de Bijbel bewaard zijn gebleven. Buiten de Bijbel kent u het woord misschien als naam van een kerkgebouw, een school of een zangkoor. Hieronder leest u uit welke taal maranatha komt, waar het staat, waarom er twee lezingen zijn en wat dit oude woord zegt over de verwachting van de gemeente.
Wat is de betekenis van maranatha?
Maranatha is Aramees. Dat was de taal die de Joden in de tijd van het Nieuwe Testament in het land Israël spraken, en ook de taal waarin de Heere Jezus sprak. Het woord bestaat uit twee delen. Maran betekent onze Heere (van mar, heer of meester). Het tweede deel hangt samen met het werkwoord komen. Samen gaat het dus over de komst van de Heere: de Heere komt, of als gebed: Heere, kom.
Dat het Nieuwe Testament, dat in het Grieks geschreven is, een Aramees woord laat staan, komt vaker voor. Toen de Heere Jezus in de hof bad, sprak Hij God aan met Abba, Vader (Markus 14:36). Paulus schrijft dat de gelovigen door de Geest roepen: Abba, Vader (Romeinen 8:15). Zulke woorden hoorden zo bij het gebed van de eerste christenen dat ook Griekssprekende gemeenten ze in hun oorspronkelijke vorm bleven gebruiken.
Waar staat maranatha in de Bijbel?
Maranatha komt in de Bijbel één keer voor, aan het einde van 1 Korinthe. Paulus schrijft daar met eigen hand een groet onder zijn brief (1 Korinthe 16:21). Dan volgt een ernstige zin: 'Indien iemand den Heere Jezus Christus niet liefheeft, die zij een vervloeking; Maran-atha!' (1 Korinthe 16:22). Direct daarna wenst hij de gemeente de genade van de Heere Jezus Christus toe (1 Korinthe 16:23).
Het woord dat de Statenvertaling met vervloeking weergeeft, is in het Grieks anathema. Omdat de twee woorden direct naast elkaar staan, lazen oudere vertalingen en uitleggers anathema maranatha weleens als één vloekformule. Toch zijn het twee woorden uit twee talen, met elk een eigen taak. Het eerste spreekt een oordeel uit over wie Christus niet liefheeft. Het tweede herinnert eraan dat de Heere komt, en dat Hij als Rechter komt. Zo krijgt de waarschuwing haar gewicht, en zo klinkt in de volgende zin des te meer de genade. Het verband van deze woorden vindt u in de uitleg van 1 Korinthe 16.
Maran atha of marana tha: twee lezingen
In de oudste handschriften van het Nieuwe Testament staan de woorden aan elkaar geschreven, zonder spaties. Daardoor kan maranatha op twee manieren gedeeld worden, en beide delingen zijn goed Aramees.
- Maran atha: onze Heere komt, of: onze Heere is gekomen. Dan is het een belijdenis van wat Christus deed en zal doen.
- Marana tha: onze Heere, kom. Dan is het een gebed, een roep om de komst van Christus.
De Statenvertaling schrijft Maran-atha en kiest daarmee de eerste deling. Andere uitleggers lezen het woord liever als gebed, omdat het laatste hoofdstuk van de Bijbel bijna hetzelfde zegt. Daar belooft Christus dat Hij haastig komt, en de gemeente antwoordt: 'Amen. Ja, kom, Heere Jezus!' (Openbaring 22:20). Wat in Korinthe in het Aramees klonk, staat hier in het Grieks.
De twee lezingen sluiten elkaar niet uit. Wie belijdt dat de Heere komt, zal ook bidden dat Hij komt. En wie bidt dat Hij komt, doet dat omdat Hij het beloofd heeft.
Wat betekent maranatha voor christenen nu?
Maranatha laat zien dat de eerste christenen leefden in verwachting. Paulus beschrijft de gelovigen als mensen die verwachten 'de zalige hoop en verschijning der heerlijkheid van den groten God en onzen Zaligmaker Jezus Christus' (Titus 2:13). Aan de Filippenzen schrijft hij kort en eenvoudig: 'De Heere is nabij' (Filippenzen 4:5). Dat klinkt als een echo van maranatha.
Die verwachting heeft ook een plaats aan de tafel van de Heere. Bij het Avondmaal verkondigt de gemeente 'den dood des Heeren, totdat Hij komt' (1 Korinthe 11:26). In de Didache, een vroegchristelijk geschrift over het leven van de gemeente, staat maranatha aan het slot van een gebed bij de maaltijd (hoofdstuk 10, vers 6). Zo werd het een woord van een gemeente die terugziet op het kruis en vooruitziet naar de wederkomst. Wat de Bijbel verder zegt over de wederkomst van Christus, vindt u bij dat onderwerp.
Verwachten betekent geen datum berekenen. De Heere Jezus zei: 'Waakt dan; want gij weet niet, in welke ure uw Heere komen zal' (Mattheüs 24:42). Wie maranatha bidt, leeft daarom waakzaam en geduldig in de wereld van nu. Volgens Titus 2:12 onderwijst de genade ons om matig, rechtvaardig en godzalig te leven in deze tegenwoordige wereld.
Waarom heten kerken en scholen Maranatha?
Dat kerkgebouwen, scholen en koren de naam Maranatha dragen, is goed te begrijpen. In één woord zegt die naam waar de gemeente op wacht. Het is ook een kort gebed dat op elke dag past, zoals amen dat is. Aan het slot van de Bijbel staan die twee woorden vlak naast elkaar (Openbaring 22:20). Wat amen precies betekent, leest u bij de vraag wat betekent amen.
Vooral in de adventstijd krijgt maranatha een eigen klank. De kerk gedenkt dan dat Christus gekomen is in het vlees, en ze ziet uit naar Zijn tweede komst. De brief aan de Hebreeën noemt beide in één adem: Christus is eenmaal geofferd en 'zal ten anderen male zonder zonde gezien worden van degenen, die Hem verwachten tot zaligheid' (Hebreeën 9:28). Meer over de verwachting in deze weken vindt u bij advent.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Het woord maranatha komt in de belijdenisgeschriften niet voor, maar de verwachting die het uitdrukt wel. In Zondag 19 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 52) belijdt de gelovige dat hij 'met opgerichten hoofde even Denzelfden, Die Zich te voren om mijnent wil voor Gods gericht gesteld, en al den vloek van mij weggenomen heeft, tot een Rechter uit den hemel verwachte' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 19, vraag 52). Dat verbindt de twee woorden van 1 Korinthe 16:22. De Heere Die als Rechter komt, heeft voor de Zijnen de vloek al gedragen.
Artikel 37 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis spreekt over het laatste oordeel. Voor wie zonder God leeft, is die dag verschrikkelijk. De gelovigen zien er met groot verlangen naar uit, omdat zij dan ten volle zullen ontvangen wat God hun in Christus beloofd heeft. En in de tweede bede van het Onze Vader bidt de kerk dat God Zijn Kerk bewaart en vermeerdert, 'totdat de volkomenheid Uws Rijks kome, waarin Gij alles zult zijn in allen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 48, vraag 123). Ook dat is maranatha.
'En de Geest en de Bruid zeggen: Kom!' (Openbaring 22:17)