Het gebed vóór de kerkenraadsvergadering: tekst en uitleg
In het kort
Het gebed vóór de kerkenraadsvergadering opent de bijeenkomst van de ambtsdragers. Het belijdt dat God Zijn gemeente door mensen regeert, erkent de eigen onbekwaamheid en vraagt om de Heilige Geest en het Woord als enige regel.
In het kerkboek heet dit gebed: Gebed vóór de handeling der kerkelijke bijeenkomsten. In oudere kerkboeken heet het gebed vóór de handeling des kerkenraads. Handeling betekent hier: de bespreking en het nemen van besluiten. Het gebed is bedoeld voor ambtsdragers die als vergadering samenkomen om over de kerk te beraadslagen. Op deze site staat het bij de kerkenraad.
Het gebed is kort en zakelijk, maar heeft een duidelijke boodschap. Een kerkelijke vergadering is geen gewone bestuursvergadering. De ambtsdragers handelen over de kudde van Christus en hebben daarvoor Zijn Geest en Woord nodig. Op deze pagina staat de volledige tekst in twee delen, met uitleg en Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Deel 1
God verzamelt Zijn gemeente en regeert door mensen
Hemelse Vader, eeuwige en barmhartige God, het heeft U beliefd, naar Uw oneindige wijsheid en goedertierenheid, U uit alle mensen van den gansen aardbodem een gemeente door de verkondiging van het Heilig Evangelie te verzamelen, en die te regeren door den dienst der mensen. Gij hebt ons ook tot zodanig ambt genadiglijk geroepen, en bevolen goede acht te hebben op de kudde, die Christus met Zijn dierbaar bloed verworven heeft.
Uitleg
Het gebed opent met dezelfde aanspraak als het korte gebed vóór de predicatie: 'Hemelse Vader, eeuwige en barmhartige God'. Dan volgt in één zin wat de kerk is. God verzamelt Zich een gemeente uit alle mensen 'van den gansen aardbodem', en Hij doet dat 'door de verkondiging van het Heilig Evangelie'. De Heidelbergse Catechismus zegt in zondag 21 iets vergelijkbaars over de Zoon van God, Die Zich een gemeente vergadert uit het ganse menselijk geslacht.
God regeert die gemeente 'door den dienst der mensen'. Daar ligt de plaats van de kerkenraad. De ambtsdragers zijn geen eigenaars van de gemeente, maar dienaars. Zij zijn 'tot zodanig ambt genadiglijk geroepen'. Genadiglijk betekent: uit genade, niet om eigen geschiktheid.
Hun taak omschrijft het gebed met woorden van Paulus tot de ouderlingen van Efeze: 'goede acht te hebben op de kudde'. Die kudde is van Christus, Die haar 'met Zijn dierbaar bloed verworven heeft'. Wie in de kerkenraad zit, zorgt dus voor wat Christus het hoogste gekost heeft. In oudere kerkboeken staat hier dat de ambtsdragers acht hebben op zichzelf en op de kudde, zoals in Handelingen 20. Volgens een noot in de uitgave van 1897 heeft de officiële tekst alleen de kudde.
Uit de Bijbel
“Zo hebt dan acht op uzelven en op de gehele kudde, over dewelke u de Heilige Geest tot opzieners gesteld heeft, om de Gemeente Gods te weiden, welke Hij verkregen heeft door Zijn eigen bloed.”
Paulus draagt de opzieners op acht te hebben op de kudde, die God verkregen heeft door Zijn eigen bloed.
“En Dezelfde heeft gegeven sommigen tot apostelen, en sommigen tot profeten, en sommigen tot evangelisten, en sommigen tot herders en leraars; Tot de volmaking der heiligen, tot het werk der bediening, tot opbouwing des lichaams van Christus;”
Christus geeft herders en leraars tot opbouwing van Zijn lichaam, het regeren door den dienst der mensen.
“Weidt de kudde Gods, die onder u is, hebbende opzicht daarover, niet uit bedwang, maar gewilliglijk; noch om vuil gewin, maar met een volvaardig gemoed;”
Petrus vermaant de ouderlingen de kudde Gods te weiden, gewillig en met een volvaardig gemoed.
Deel 2
Bede om de Geest en het Woord als enige regel
Dewijl wij dan nu hier in Uw heiligen Naam verzameld zijn, om, naar het voorbeeld der apostolische Kerken, van die dingen die ons vóórkomen zullen, aangaande den welstand en de stichting Uwer Kerken, volgens ons ambt, te handelen; waartoe wij onszelven belijden onnut en onbekwaam te wezen, als die van nature niet vermogen iets goeds uit onszelven te denken, veelmin in het werk te stellen; zo bidden wij U, o getrouwe God en Vader, dat Gij, naar Uw belofte, wezen wilt in het midden van onze tegenwoordige vergadering met Uw Heiligen Geest, Die ons in alle waarheid leide. Neem ook van ons weg alle misverstand en verkeerde bewegingen des vleses, en geef dat Uw heilig Woord de enige regel en richtsnoer zij van al onze raadslagen, opdat die mogen strekken tot eer Uws Naams, tot stichting Uwer gemeente, en tot ontlasting van onze eigen consciëntiën, door Christus Jezus, Uw Zoon, Die met U en den Heiligen Geest, de enige en waarachtige God, eeuwiglijk zijt te loven en te prijzen.
Amen.
Uitleg
Het tweede deel noemt het doel van de vergadering. De ambtsdragers zijn 'in Uw heiligen Naam verzameld' om te handelen over de welstand en de stichting van de kerken. Zij doen dat 'naar het voorbeeld der apostolische Kerken'. In Handelingen 15 kwamen de apostelen en de ouderlingen samen om een vraag uit de gemeenten te bespreken.
Direct volgt een eerlijke erkenning. De vergaderden belijden zichzelf 'onnut en onbekwaam': zij kunnen uit zichzelf niets goeds denken, laat staan doen. Dat is de taal van 2 Korinthe 3. Daarom vragen zij dat God, 'naar Uw belofte', in hun midden is met Zijn Heilige Geest. Die belofte is het woord van Christus over twee of drie die in Zijn Naam vergaderd zijn.
Ook vragen zij dat God wegneemt 'alle misverstand en verkeerde bewegingen des vleses'. Het gebed rekent erop dat ook in een kerkenraad eigen gevoelens en eigenbelang kunnen meespelen. Daartegenover staat de kern van de bede: 'dat Uw heilig Woord de enige regel en richtsnoer zij' van alle raadslagen. Een richtsnoer is een meetlijn.
De besluiten moeten dienen tot Gods eer, tot stichting van de gemeente en tot 'ontlasting van onze eigen consciëntiën'. Dat betekent: een gerust geweten, omdat men naar Gods Woord gehandeld heeft. Het gebed eindigt met lof aan Christus, Die met de Vader en de Heilige Geest de enige en waarachtige God is.
Uit de Bijbel
“En de apostelen en de ouderlingen vergaderden te zamen, om op deze zaak te letten.”
De apostelen en ouderlingen vergaderen om een zaak te beoordelen, het voorbeeld der apostolische Kerken.
“Niet dat wij van onszelven bekwaam zijn iets te denken, als uit onszelven; maar onze bekwaamheid is uit God;”
Paulus zegt dat wij niet uit onszelf bekwaam zijn iets te denken, maar dat onze bekwaamheid uit God is.
“Want waar twee of drie vergaderd zijn in Mijn Naam, daar ben Ik in het midden van hen.”
Christus belooft in het midden te zijn van twee of drie die in Zijn Naam vergaderd zijn.
“Maar wanneer Die zal gekomen zijn, namelijk de Geest der waarheid, Hij zal u in al de waarheid leiden; want Hij zal van Zichzelven niet spreken, maar zo wat Hij zal gehoord hebben, zal Hij spreken, en de toekomende dingen zal Hij u verkondigen.”
De Geest der waarheid leidt in al de waarheid, wat het gebed voor de vergadering vraagt.
Veelgestelde vragen
Bij welke vergaderingen hoort het gebed vóór de kerkelijke bijeenkomsten?
De titel spreekt van kerkelijke bijeenkomsten, zonder ze nader te noemen. Volgens een noot in de uitgave van 1897 is het bedoeld voor alle kerkelijke vergaderingen, voor classes en synoden evenzeer als voor kerkenraden. In oudere kerkboeken heet het gebed vóór de handeling des kerkenraads; die titel is volgens de noot te smal. Op deze site staat het bij de kerkenraad, de vaste vergadering van de ambtsdragers van een gemeente.
Wat betekent ontlasting van onze eigen consciëntiën?
Consciëntie is het oude woord voor geweten. Ontlasting betekent dat een last wordt weggenomen. De ambtsdragers vragen dus dat hun besluiten zo naar Gods Woord genomen worden, dat zij met een gerust geweten voor God kunnen staan. Wie een ambt heeft, draagt verantwoordelijkheid voor de gemeente en zal daarvan rekenschap moeten geven.
Waarom noemt het gebed het voorbeeld der apostolische Kerken?
Het gebed wil laten zien dat kerkelijke vergaderingen niet nieuw zijn. Al in de tijd van de apostelen kwamen apostelen en ouderlingen samen om vragen in de gemeenten te bespreken, zoals in Handelingen 15. De kerkenraad volgt dat voorbeeld. De Nederlandse Geloofsbelijdenis spreekt in artikel 30 over de regering van de kerk door dienaars, ouderlingen en diakenen.
Waarom eindigt het gebed vóór de kerkenraad niet met het Onze Vader?
Het kerkboek geeft daar geen reden voor. Het gebed sluit met een lofprijzing van Christus, Die met de Vader en de Heilige Geest de enige en waarachtige God is, en met Amen. Ook het gebed na de kerkenraad en het gebed vóór de vergadering der diakenen eindigen zonder Onze Vader. In de officiële tekst hebben de gebeden voor de eredienst en de catechisatie het wel. In oudere kerkboeken ontbreekt het na de catechisatie.
Wat zegt dit formuliergebed over het ambt van ouderling?
Het gebed zegt dat God Zijn gemeente regeert door den dienst der mensen en dat de ambtsdragers genadiglijk geroepen zijn. Hun opdracht is goede acht te hebben op de kudde die Christus met Zijn bloed verworven heeft. Daarbij belijden zij hun eigen onbekwaamheid en vragen zij om de Heilige Geest en Gods Woord als enige regel.
Mag een ouderling het gebed vóór de kerkenraad in eigen woorden bidden?
Of het formuliergebed letterlijk gebruikt wordt, verschilt per gemeente; het formulier zelf schrijft dat niet voor. Wel laat het zien wat in een gebed bij de opening van een vergadering thuishoort. Dat is dank dat God Zijn gemeente door mensen regeert en belijdenis van de eigen onbekwaamheid. Daarna komen de bede om de Heilige Geest en de bede om het Woord als enige regel. Wie voor het eerst moet voorgaan, kan zich aan die lijn houden.
Heidelbergse Catechismus
Over deze tekst
Woordelijk: de klassieke tekst zoals vastgesteld door de Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619); elke lezing bezegeld door de uitgave 1897 (officiële tekst) of de gangbare redactie (1774). Spelling: de kerkboekspelling van de GBS-uitgave.
Bronnen
- GBS Bijbel Online, De formulieren voor kerkelijke handelingen / Christelijke gebeden (Gereformeerde Bijbelstichting) (kopieerbron (spelling en tekst))
- De berijmde Psalmen (...) in gebruik bij de Gereformeerde Kerken in Nederland; alsmede hare Formulieren van Eenigheid (...) en hare Liturgie, naar den door die kerken vastgestelden tekst, onder medewerking van H. Bavinck en A. Kuyper, Middelharnis: Flakkeesche Boekdrukkerij, 1897 (scan Princeton Theological Seminary, archive.org) (controle, publiek domein (officiële Dordtse tekst))
- Het boek der psalmen, nevens de gezangen bij de Hervormde Kerk van Nederland in gebruik (...) mitsgaders de christelijke catechismus, formulieren en gebeden der Gereformeerde Kerken, Haarlem: Joh. Enschedé en Zonen, 1774 (DBNL, digitale uitgave van de vier kerkboeken) (controle, publiek domein (gangbare redactie, oude spelling))
Waar wij afwijken van de kopieerbron
Elke lezing op deze pagina staat in minstens één druk van vóór 1900. Op deze plaatsen volgen wij daarom een oude druk.
- Slot. Hier: ‘onze eigen consciëntiën’. Kopieerbron: ‘onze eigen consciënties’. Beide getuigen.