Het gebed na de catechisatie: tekst en uitleg
In het kort
Het gebed na de catechisatie dankt God voor Zijn verbond met de gelovigen en hun kinderen. Daarna bidt het dat de kinderen in Christus opgroeien en dat ouders en onderwijzers hen trouw leren in Gods kennis en vreze.
In het kerkboek heet dit gebed: Een gebed na de leer van den Catechismus. Het sluit het onderwijs uit de Heidelbergse Catechismus af. Waar het gebed vóór de catechisatie vooral om verlichting vraagt, begint dit gebed met dankzegging.
Het gebed is opvallend gericht op de kinderen. Het dankt voor het verbond met de gelovigen en hun zaad, bidt voor de groei van de kinderen en voor wie hen onderwijst. Zo verbindt het de catechisatie met de doop. Op deze pagina staat de volledige tekst in drie delen, met uitleg en Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Deel 1
Dank voor het verbond met de gelovigen en hun zaad
O genadige, barmhartige God en Vader, wij danken U, dat het U beliefd heeft een verbond der genade op te richten met de gelovigen en hun zaad, hetwelk Gij niet alleen verzegeld hebt door den Heiligen Doop, maar nog dagelijks bewijst, als Gij Uw lof volmaakt uit den mond hunner kinderen, om alzo de wijzen dezer wereld te beschamen.
Uitleg
Het gebed na de catechisatie begint met dank, niet met een vraag. De gemeente dankt God dat het Hem 'beliefd heeft een verbond der genade op te richten met de gelovigen en hun zaad'. Beliefd betekent: behaagd. Zaad is het oude woord voor nakomelingen. Het verbond met Abraham en zijn zaad in Genesis 17 vormt de achtergrond.
In oudere kerkboeken is de dank hier korter. Daar dankt de gemeente dat God niet alleen ons in Zijn verbond genomen heeft, maar ook onze kleine kinderen. Zo stond het volgens een noot in de uitgave van 1897 ook in de tekst uit de zestiende eeuw.
Het gebed noemt twee manieren waarop God dat verbond bevestigt. Hij heeft het verzegeld door de Heilige Doop; ook het doopformulier noemt de doop een zegel van Gods verbond. En Hij bewijst het nog dagelijks, wanneer Hij Zijn lof volmaakt uit de mond van hun kinderen.
Die laatste woorden komen uit Psalm 8. Christus haalde ze aan toen kinderen in de tempel Hosanna riepen. Wat kinderen leren en belijden, is dus geen kleinigheid. God gebruikt het 'om alzo de wijzen dezer wereld te beschamen'. Dat lijkt op 1 Korinthe 1, waar God het dwaze der wereld uitverkiest om de wijzen te beschamen.
Uit de Bijbel
“En Ik zal Mijn verbond oprichten tussen Mij en tussen u, en tussen uw zaad na u in hun geslachten, tot een eeuwig verbond, om u te zijn tot een God, en uw zaad na u.”
God richt Zijn verbond op met Abraham en zijn zaad na hem, de grond voor het verbond met de gelovigen en hun zaad.
“En zeiden tot Hem: Hoort Gij wel, wat dezen zeggen? En Jezus zeide tot hen: Ja; hebt gij nooit gelezen: Uit de mond der jonge kinderen en der zuigelingen hebt Gij U lof toebereid?”
Christus haalt Psalm 8 aan: uit de mond der jonge kinderen en der zuigelingen heeft God Zich lof toebereid.
“Maar het dwaze der wereld heeft God uitverkoren, opdat Hij de wijzen beschamen zou; en het zwakke der wereld heeft God uitverkoren, opdat Hij het sterke zou beschamen;”
God verkiest het dwaze der wereld om de wijzen te beschamen, zoals het gebed zegt.
Deel 2
Bede voor de kinderen en voor wie hen onderwijzen
Wij bidden U, vermeerder in hen Uw genade, dat zij in Christus, Uw Zoon, altijd toenemen en wassen, totdat zij Zijn volkomen mannelijken ouderdom in alle wijsheid en gerechtigheid verkrijgen. Geef ons ook Uw genade, dat wij hen in Uw kennis en vreze, gelijk Gij ons bevolen hebt, onderwijzen, opdat door hun godzaligheid het rijk des satans verstoord worde, en het Rijk van Jezus Christus in deze en andere gemeenten versterkt worde, ter ere van Uw heiligen Naam, en tot hun eeuwige zaligheid, door Jezus Christus, Uw Zoon en onzen Heere, Die ons aldus heeft leren bidden:
Uitleg
Dan volgt de bede voor de kinderen: dat God Zijn genade in hen vermeerdert, zodat zij in Christus 'altijd toenemen en wassen'. Wassen betekent groeien. Het doel is 'Zijn volkomen mannelijken ouderdom', een uitdrukking die aan Efeze 4 doet denken. Bedoeld is volwassenheid in het geloof, in alle wijsheid en gerechtigheid. Ook van Jezus Zelf staat geschreven dat Hij toenam in wijsheid en genade.
De tweede bede geldt wie onderwijzen, ouders en catecheten samen. Zij vragen: 'Geef ons ook Uw genade, dat wij hen in Uw kennis en vreze', 'gelijk Gij ons bevolen hebt, onderwijzen'. Het onderwijs is dus geen eigen bedenksel, maar een opdracht van God. Dat bevel klinkt in Deuteronomium 6, waar Israël Gods woorden aan de kinderen moet inscherpen.
Het doel van het onderwijs is groot. Door de godzaligheid van de kinderen moet het rijk van satan verstoord en het Rijk van Jezus Christus versterkt worden, 'in deze en andere gemeenten'. Het gebed kijkt dus verder dan de eigen kerk. Alles is tot eer van Gods Naam en tot de eeuwige zaligheid van de kinderen.
Uit de Bijbel
“En Jezus nam toe in wijsheid, en in grootte, en in genade bij God en de mensen.”
Jezus nam toe in wijsheid, grootte en genade bij God en de mensen, het beeld van groeien en wassen.
“En deze woorden, die ik u heden gebiede, zullen in uw hart zijn. En gij zult ze uw kinderen inscherpen, en daarvan spreken, als gij in uw huis zit, en als gij op den weg gaat, en als gij nederligt, en als gij opstaat.”
Israël moet Gods woorden de kinderen inscherpen, het bevel waarnaar het gebed verwijst.
“En gij vaders, verwekt uw kinderen niet tot toorn, maar voedt hen op in de lering en vermaning des Heeren.”
Vaders moeten hun kinderen opvoeden in de lering en vermaning des Heeren.
Deel 3
Het slot: het Onze Vader
Onze Vader, Die in de hemelen zijt,
Uw Naam worde geheiligd.
Uw Koninkrijk kome.
Uw wil geschiede, gelijk in den hemel, alzo ook op de aarde.
Geef ons heden ons dagelijks brood.
En vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onzen schuldenaren.
En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van den boze.
Want Uw is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid.
Amen.
Uitleg
Ook dit gebed eindigt met het Onze Vader, dat Christus 'aldus heeft leren bidden'. De tweede bede, Uw Koninkrijk kome, sluit aan bij wat net gevraagd is. Het Rijk van Christus moet door de godzaligheid van de jeugd versterkt worden. De Catechismus legt die bede uit in zondag 48.
Zo eindigt het onderwijs met het gebed dat de Catechismus zelf als laatste behandelt. Wat de kinderen over het gebed leren, bidden zij hier samen met hun leraar. Paulus herinnert Timotheüs eraan dat hij van kinds af de heilige Schriften kende. In oudere kerkboeken ontbreekt het Onze Vader aan het slot van dit gebed. Dat zegt een noot in de uitgave van 1897, en het kerkboek van 1774 bevestigt het.
Uit de Bijbel
“Uw Koninkrijk kome. Uw wil geschiede, gelijk in den hemel alzo ook op de aarde.”
De bede om de komst van Gods Koninkrijk sluit aan bij de bede om versterking van het Rijk van Christus.
“En dat gij van kinds af de heilige Schriften geweten hebt, die u wijs kunnen maken tot zaligheid, door het geloof, hetwelk in Christus Jezus is.”
Timotheüs kende van kinds af de heilige Schriften, die wijs maken tot zaligheid door het geloof.
Veelgestelde vragen
Wat zegt het gebed na de catechisatie over het verbond met de kinderen?
Het gebed dankt God dat Hij een verbond der genade heeft opgericht met de gelovigen en hun zaad, dat is hun kinderen. Dat verbond is verzegeld door de doop. God bewijst het ook dagelijks wanneer Hij Zijn lof volmaakt uit de mond van de kinderen. Zo ziet het gebed de catechisatie als een vervolg op de doop: de gedoopte kinderen leren kennen wat hun beloofd is.
Wat betekent dat God Zijn lof volmaakt uit de mond van kinderen?
De woorden komen uit Psalm 8. Christus haalde ze aan toen kinderen in de tempel Hosanna riepen en de overpriesters zich daaraan ergerden. God gebruikt de eenvoudige lof van kinderen om Zijn eer te laten zien. Volgens het gebed beschaamt Hij daarmee de wijzen van deze wereld.
Wat is de volkomen mannelijke ouderdom in het gebed?
Het gebed vraagt dat de kinderen in Christus groeien tot Zijn volkomen mannelijken ouderdom. Dat doet denken aan Efeze 4, waar Paulus spreekt over het komen tot een volkomen man. Het gaat niet om leeftijd of geslacht, maar om geestelijke volwassenheid: een rijp geloof, in alle wijsheid en gerechtigheid.
Voor wie wordt in het gebed na de catechisatie gebeden?
Eerst voor de kinderen, dat God Zijn genade in hen vermeerdert en zij in Christus opgroeien. Daarna voor wie hen onderwijst, dat zij dat trouw doen in Gods kennis en vreze, zoals God bevolen heeft. Ten slotte kijkt het gebed naar de hele kerk: het Rijk van Christus moet in deze en andere gemeenten versterkt worden.
Wat betekent beliefd in het gebed na de catechisatie?
Beliefd is een oude vorm van believen, dat behagen betekent. Als het gebed zegt dat het God beliefd heeft een verbond op te richten, bedoelt het dat God dat uit Zijn eigen welbehagen deed. Er was geen verdienste van mensen voor nodig. Het verbond is een gave van Gods vrije genade.
Heidelbergse Catechismus
In de belijdenis
Over deze tekst
Woordelijk: de klassieke tekst zoals vastgesteld door de Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619); elke lezing bezegeld door de uitgave 1897 (officiële tekst) of de gangbare redactie (1774). Spelling: de kerkboekspelling van de GBS-uitgave.
Bronnen
- GBS Bijbel Online, De formulieren voor kerkelijke handelingen / Christelijke gebeden (Gereformeerde Bijbelstichting) (kopieerbron (spelling en tekst))
- De berijmde Psalmen (...) in gebruik bij de Gereformeerde Kerken in Nederland; alsmede hare Formulieren van Eenigheid (...) en hare Liturgie, naar den door die kerken vastgestelden tekst, onder medewerking van H. Bavinck en A. Kuyper, Middelharnis: Flakkeesche Boekdrukkerij, 1897 (scan Princeton Theological Seminary, archive.org) (controle, publiek domein (officiële Dordtse tekst))
- Het boek der psalmen, nevens de gezangen bij de Hervormde Kerk van Nederland in gebruik (...) mitsgaders de christelijke catechismus, formulieren en gebeden der Gereformeerde Kerken, Haarlem: Joh. Enschedé en Zonen, 1774 (DBNL, digitale uitgave van de vier kerkboeken) (controle, publiek domein (gangbare redactie, oude spelling))