Jordaan in de Bijbel

Jezus werd gedoopt in de Jordaan, door Johannes de Doper. Markus schrijft dat Jezus "kwam van Nazareth, gelegen in Galilea, en werd van Johannes gedoopt in de Jordaan" (Markus 1:9). Mattheüs zegt: "Toen kwam Jezus van Galilea naar de Jordaan, tot Johannes, om van hem gedoopt te worden" (Mattheüs 3:13). Bij die doop werden de hemelen geopend, daalde de Geest als een duif op Hem neer en klonk de stem van de Vader (Mattheüs 3:16-17).

De Jordaan ontstaat uit bronnen aan de voet van de berg Hermon, stroomt door het Meer van Galilea en mondt hemelsbreed ruim 100 kilometer zuidelijker uit in de Dode Zee. Tussen beide meren kronkelt zij door een diep dal dat bij de Dode Zee ruim 400 meter onder zeeniveau ligt. In de Bijbel vormt de rivier de oostgrens van Kanaän; het gebied aan de overkant heet het land over de Jordaan.

De Hebreeuwse naam Yarden wordt meestal in verband gebracht met het werkwoord yarad, afdalen. Dat past bij de rivier, die van de voet van de Hermon tot de Dode Zee steeds dieper wegzakt. Zeker is die afleiding niet; sommige onderzoekers denken aan een naam van vóór het Hebreeuws. In het Grieks van het Nieuwe Testament heet de rivier Iordanes.

De Jordaan wordt in de Statenvertaling in ongeveer 180 verzen genoemd, het meest in Numeri, Deuteronomium en Jozua, waar zij de grens van het beloofde land is. Daarna komt zij terug in Richteren, de boeken der Koningen, de Psalmen en de profeten. In het Nieuwe Testament staat zij vooral in de verhalen over Johannes de Doper en de doop van Jezus (Mattheüs 3, Markus 1, Johannes 1 en 10).

De priesters die de ark van het verbond droegen, gingen het eerst de rivier in, terwijl de Jordaan in de oogsttijd vol was aan al haar oevers. Toen hun voeten in het water kwamen, rezen de wateren die van boven kwamen op een hoop, ver stroomopwaarts bij de stad Adam, en het volk ging over op het droge, tegenover Jericho (Jozua 3:13-17). Daarna werden twaalf stenen uit de rivier in Gilgal opgericht (Jozua 4:20). Zie ook het verhaal van de doortocht door de Jordaan.

De evangeliën noemen de rivier, maar niet de precieze plek. Het evangelie naar Johannes noemt Bethabara, over de Jordaan, als de plaats waar Johannes de Doper doopte (Johannes 1:28); deze plaats wordt ook wel Bethanië over de Jordaan genoemd. Waar dat precies lag, is onzeker. De overlevering wijst een plek bij Jericho aan, met doopplaatsen aan beide oevers: Qasr el-Yahud aan de westkant en Al-Maghtas aan de oostkant.

Elia sloeg met zijn opgerolde mantel op de Jordaan; het water werd herwaarts en derwaarts verdeeld en Elia en Elisa gingen samen over op het droge. Aan de overkant werd Elia door een vurige wagen met vurige paarden van Elisa gescheiden en voer hij met een onweder ten hemel. Elisa nam de mantel op, sloeg ermee op het water en vroeg: "Waar is de HEERE, de God van Elia" (2 Koningen 2:8-14). Zie ook het verhaal over Elia die in de hemel wordt opgenomen.

Jozua 3:16 zegt dat de wateren op een hoop rezen "zeer verre van de stad Adam af, die ter zijde van Sarthan ligt". Adam wordt meestal gezocht bij Tell ed-Damiyeh, aan de oostkant van de Jordaan bij de monding van de Jabbok, ongeveer dertig kilometer stroomopwaarts van de doorgang tegenover Jericho. Die identificatie is gangbaar, maar niet zeker. Ook de ligging van Sarthan is onzeker. Zo wordt duidelijk dat het water ver boven de plaats van de doortocht werd tegengehouden.

De veren van de Jordaan zijn de doorwaadplaatsen, de plekken waar men de rivier te voet kon oversteken. Wie ze bezette, kon een vluchtend of binnenvallend leger tegenhouden. Ehud bezette ze tegen Moab (Richteren 3:28), en bij de veren werden de Efraïmieten op hun uitspraak van Schibboleth getoetst (Richteren 12:5-6).

Ja, het is dezelfde rivier, maar zij voert veel minder water dan vroeger doordat er veel water uit wordt onttrokken. Waar zij in Jozua 3 vol was aan al haar oevers, is zij in het zuiden nu op veel plaatsen smal. De doopplaatsen bij Jericho trekken nog altijd veel pelgrims.

De Jordaan ontstaat uit drie bronrivieren aan de voet van de berg Hermon: de Hasbani uit Libanon, de bron bij Dan en de bron bij Banias, het Caesarea Filippi uit Mattheüs 16:13. Met al haar bochten is de rivier ongeveer 250 kilometer lang; hemelsbreed is de afstand van de bronnen tot de Dode Zee veel korter. Zij is de langste rivier van het land, maar smal en op veel plaatsen ondiep. Bij de bron bij Dan lag de noordgrens van Israël, zoals in de uitdrukking van Dan tot Berseba.

Allebei. Over een groot deel vormt de rivier de grens tussen Jordanië in het oosten en Israël en de Westelijke Jordaanoever in het westen. Het land Jordanië is naar de rivier genoemd. In de Bijbel is de Jordaan de oostgrens van Kanaän. Aan de overkant kregen de stammen Ruben en Gad en de halve stam van Manasse hun erfdeel (Numeri 32:33); dat gebied heet in de Bijbel het land over de Jordaan.

Beide gebeuren aan de Jordaan en beide markeren een begin. Onder Jozua ging Israël het beloofde land binnen; bij Zijn doop in dezelfde rivier begon de Heere Jezus Zijn openbare werk. De naam Jezus is de Griekse vorm van Jozua, en Hebreeën 4:8 legt een verband tussen de rust die Jozua gaf en de rust die er nog overblijft voor het volk van God.