Jordaan in de Bijbel

De Jordaan komt al vroeg in de Schrift in beeld. In Genesis 13 kiest Lot "heel de Jordaanvlakte" omdat zij rijk besproeid is "als de hof van de HEERE" (Genesis 13:10-11). De rivier markeert dan al de grens tussen wat bewoonbaar en wat woest is. Aan het einde van de veertig jaar woestijntocht stond Israel opnieuw aan deze rivier. Vanaf de vlakten van Moab mocht Mozes haar nog aanschouwen, maar zelf zou hij niet oversteken (Deuteronomium 3:27, 34:4). Jozua kreeg de opdracht om het volk de Jordaan over te leiden naar het beloofde land (Jozua 1:2). Het was de tijd van de oogst en de rivier trad buiten haar oevers (Jozua 3:15). Toch beloofde God dat Hij het water zou stuiten zodra de priesters die de ark droegen hun voeten in de rivier zouden zetten. Zo gebeurde het: het water stond als een dam opgehoopt bij de stad Adam, en heel Israel trok droogvoets over (Jozua 3:14-17). Als blijvende herinnering werden twaalf stenen uit de Jordaan in Gilgal opgericht, en twaalf stenen in de bedding van de rivier gelegd (Jozua 4:1-9). De doortocht door de Jordaan werd zo voor de nieuwe generatie wat de doortocht door de Rode Zee was geweest voor hun vaderen. In de tijd van de richters werd de Jordaan herhaaldelijk het strijdtoneel bij invallen vanuit het oosten. Ehud versloeg de Moabieten bij de veren van de rivier (Richteren 3:28), en Gideon riep Efraim op om de doorwaadplaatsen tegen de Midianieten te bezetten (Richteren 7:24-25). In de koningstijd speelde de Jordaan een rol in de verhalen van Elia en Elisa: Elia sloeg met zijn mantel op het water, dat wegweek zodat beiden droog konden oversteken; daar werd Elia in een vurige wagen opgenomen (2 Koningen 2:8-11). Elisa keerde met dezelfde mantel terug. Bij dezelfde rivier genas de Syrische legeroverste Naaman na zich zevenmaal onder te dompelen op bevel van Elisa (2 Koningen 5:10-14). In het Nieuwe Testament werd de Jordaan de plaats waar Johannes de Doper zijn bediening begon. In de streek rond de Jordaan doopte hij de mensen die tot bekering kwamen (Mattheus 3:5-6). Daar ook liet Jezus zich door Johannes dopen. De hemel scheurde open, de Geest daalde neer als een duif, en een stem uit de hemel sprak: "Dit is Mijn geliefde Zoon, in Wie Ik Mijn welbehagen heb" (Mattheus 3:13-17). Later keerde Jezus terug naar de plaats waar Johannes eerst doopte, en velen kwamen daar tot geloof in Hem (Johannes 10:40).

De Jordaan is in de Schrift telkens de rivier van de overgang. Wie haar oversteekt, laat iets achter en ontvangt iets nieuws. Voor Israel was zij de drempel van het beloofde land; voor Elia de plaats van verheerlijking; voor Naaman de plek van reiniging; voor Johannes de Doper de ruimte van bekering; voor Jezus het moment waarop Hij openlijk zijn bediening aanvaardde. Daarmee spreekt de Jordaan van dopen in de volle bijbelse betekenis: ondergaan in het water en weer opstaan, afleggen wat oud is en de nieuwe weg met God beginnen. In Romeinen 6 verbindt Paulus die beweging expliciet met de dood en opstanding van Christus. Elke gelovige die gedoopt wordt, maakt in beeld mee wat Israel deed toen het de Jordaan overging: de woestijn achterlaten en het land van de belofte binnengaan. Ook pastoraal blijft de Jordaan een sprekend beeld. Zij stroomt naar de laagste plek op aarde, de Dode Zee, en wordt zo het beeld van de diepten van het leven. Juist daar, op de laagste plek, kiest God ervoor om zijn Zoon te doen verschijnen en de Geest te doen neerdalen. Dat maakt de Jordaan tot een rivier van hoop: God ontmoet zijn volk niet op de hoogte, maar in de diepte.