Rode Zee in de Bijbel

De Rode Zee is een smalle zee van ruim tweeduizend kilometer lang tussen Afrika en het Arabisch Schiereiland. Aan de westkant liggen Egypte, Soedan, Eritrea en Djibouti, aan de oostkant Saoedi-Arabië en Jemen. In het noorden splitst zij zich rond de Sinaï in de Golf van Suez en de Golf van Akaba, waaraan ook Israël en Jordanië liggen. Via het Suezkanaal en de zeestraat Bab-el-Mandeb staat de zee in verbinding met de Middellandse Zee en de Indische Oceaan.

In het Hebreeuws heet de zee Yam Suph, letterlijk zee van riet of biezen. Hetzelfde woord suph wordt gebruikt voor het riet aan de oever van de Nijl, waar het kistje van Mozes lag (Exodus 2:3). De Statenvertaling vertaalt Yam Suph met Schelfzee. De naam Rode zee komt uit de Griekse vertaling van het Oude Testament (erythra thalassa) en staat zo ook in het Nieuwe Testament (Handelingen 7:36, Hebreeën 11:29).

De Statenvertaling geeft het Hebreeuwse Yam Suph in het Oude Testament weer met Schelfzee, bijvoorbeeld in Exodus 13:18 en Psalm 136:13. In het Nieuwe Testament, dat het Grieks volgt, staat Rode zee: "Door het geloof zijn zij de Rode zee doorgegaan, als door het droge" (Hebreeën 11:29). Het gaat om hetzelfde water. Andere namen zijn Rietzee en de zee Suf: Exodus 23:31 spreekt van "de zee Suf tot aan de zee der Filistijnen".

Rietzee is een letterlijke vertaling van het Hebreeuwse Yam Suph, zee van riet of biezen. Sommige vertalingen en uitleggers gebruiken die naam om te laten horen wat er in het Hebreeuws staat; de Statenvertaling schrijft Schelfzee. Wie Rietzee leest, denkt vaak aan ondiep water met riet, zoals de meren ten noorden van de Golf van Suez. Maar 1 Koningen 9:26 gebruikt dezelfde naam voor de oostelijke arm bij Ezeon-Geber, de Golf van Akaba. De naam is dus ruimer dan een moeras.

De precieze plaats is onzeker. De Bijbel noemt Pi-Hachiroth, Migdol en Baal-Zefon (Exodus 14:2), maar die plaatsen zijn niet met zekerheid teruggevonden. Sommigen denken aan de meren en moerassen ten noorden van de Golf van Suez, zoals de Bittermeren, anderen aan de Golf van Suez zelf, en weer anderen aan de Golf van Akaba. De Bijbel legt de nadruk op Gods daad, niet op de kaart.

Zeker weten we het niet. Een verklaring wijst op een alg die bij massale bloei het water roodbruin kleurt. Een andere op de roodachtige bergen langs de kust. Een derde denkt aan Edom aan de oostkant, want Edom betekent rood (Genesis 25:30). Een vierde wijst erop dat sommige oude volken windstreken met kleuren aanduidden. Het Oude Testament in de Statenvertaling zegt Schelfzee; pas het Nieuwe Testament schrijft Rode zee (Hebreeën 11:29).

In het noorden loopt de Rode Zee uit in twee zeearmen met de Sinaï ertussen: de Golf van Suez in het westen en de Golf van Akaba in het oosten. Beide spelen in de Bijbel mee. Salomo bouwde schepen "te Ezeon-Geber, dat bij Eloth is, aan den oever der Schelfzee, in het land van Edom" (1 Koningen 9:26), bij de huidige Golf van Akaba. De Golf van Suez verbinden velen met de uittocht. Als puzzelwoord zoekt men meestal Suez of Akaba.

Aan de Golf van Akaba liggen Eilat in Israël en Akaba in Jordanië; als puzzelwoord tellen beide vijf letters. In de Bijbel heet die plek Eloth of Elath, met daarbij Ezeon-Geber, waar Salomo schepen liet bouwen "aan den oever der Schelfzee, in het land van Edom" (1 Koningen 9:26). Aan de Golf van Suez ligt de stad Suez, bij het begin van het Suezkanaal. Verder naar het zuiden liggen onder meer Jeddah in Saoedi-Arabië en Port Soedan.

Nee. Er is geen buitenbijbelse bron die de doortocht beschrijft, en Egyptische opschriften zwijgen erover. Er wordt wel op gewezen dat Egyptische opschriften zelden nederlagen vermelden; hoe dan ook is het een stilte en geen bewijs. De Bijbel brengt de doortocht als geschiedenis en komt er telkens op terug: in Exodus 14, in de Psalmen, die God loven "Die de Schelfzee in delen deelde" (Psalm 136:13), en in Hebreeën 11:29. Het geloof rust hier op het getuigenis van de Schrift.

Mozes liet het volk "voortreizen van de Schelfzee af" naar de woestijn Sur, waar zij drie dagen geen water vonden (Exodus 15:22). Daarna kwamen zij bij Mara, waar het bittere water zoet werd, en bij Elim met twaalf waterfonteinen en zeventig palmbomen (Exodus 15:23-27). Volgens Numeri 33:10 legerden zij zich daarna opnieuw aan de Schelfzee. Via de woestijn Sin en Rafidim kwamen zij ten slotte bij de Sinaï (Exodus 16:1, 17:1, 19:1).

Paulus schrijft dat de vaderen "allen door de zee doorgegaan zijn; En allen in Mozes gedoopt zijn in de wolk en in de zee" (1 Korinthe 10:1-2). Hij ziet in de doortocht een voorafbeelding van de doop: door het water heen, de slavernij achter zich laten en als Gods volk verder gaan. De verlossing was niet het werk van Israël; Mozes zei: "De HEERE zal voor ulieden strijden, en gij zult stil zijn" (Exodus 14:14). Paulus gebruikt het beeld ook als waarschuwing: wie gedoopt is, moet niet terugvallen in afgoderij, zoals velen in de woestijn deden.

Ja. Stefanus zegt in zijn rede dat Mozes het volk uitleidde, "doende wonderen en tekenen in het land van Egypte, en in de Rode zee, en in de woestijn" (Handelingen 7:36). Hebreeën 11:29 noemt de doortocht een daad van geloof. In 1 Korinthe 10:1-2 is de doortocht een beeld van de doop, en Openbaring 15:3 laat de verlosten het gezang van Mozes zingen.

De Rode Zee omsluit de Sinaï aan twee kanten: de Golf van Suez in het westen en de Golf van Akaba in het oosten. Na de doortocht trok Israël "van de Schelfzee af" naar de woestijn Sur (Exodus 15:22), en in de derde maand na de uittocht kwam het in de woestijn Sinaï (Exodus 19:1). Zee en berg horen in het verhaal van de uittocht bij elkaar: aan de zee werd Israël verlost, aan de berg kreeg het de wet.