Rode Zee in de Bijbel

De Rode Zee eindigt in het noorden in twee lange zeearmen, met het Sinai-schiereiland ertussen: in het westen de Golf van Suez, in het oosten de Golf van Akaba, ook wel de Elanitische Golf genoemd. Beide komen in de Bijbel voor. Salomo bouwde zijn vloot aan de oostelijke arm: "De koning Salomo maakte ook schepen te Ezeon-Geber, dat bij Eloth is, aan den oever der Schelfzee, in het land van Edom" (1 Koningen 9:26). Ezeon-Geber en Eloth lagen bij de huidige havensteden Akaba en Eilat. De westelijke arm, de Golf van Suez, verbinden veel uitleggers met de doortocht van Israel; sinds 1869 loopt daar het Suezkanaal. Wie de zeearm als puzzelwoord zoekt, komt meestal uit op Suez (vier letters) of Akaba (vijf letters).

Zeker weten doen we het niet; er zijn vier verklaringen in omloop. De bekendste wijst op de alg Trichodesmium erythraeum, die bij massale bloei het wateroppervlak roodbruin kleurt. Een tweede wijst op de roodgekleurde bergen en woestijnen langs de kust. Een derde denkt aan de bewoners van de oostkant: Edom, de naam van dat land, betekent "rood". Een vierde herinnert eraan dat volken in het oude Nabije Oosten windstreken met kleuren aanduidden, waarbij rood voor het zuiden stond. De Bijbel zelf gebruikt de naam maar spaarzaam: het Oude Testament spreekt in de Statenvertaling van de Schelfzee, en pas het Nieuwe Testament, dat het Grieks van de Septuaginta volgt, schrijft Rode zee (Hebreeen 11:29, Handelingen 7:36).

In het Hebreeuws heet de zee Yam Suph, letterlijk "zee van het riet" of "Schelfzee". De vertaling "Rode Zee" komt via de Griekse Septuaginta (erythra thalassa) en zo in het Latijn en onze Nederlandse Bijbels terecht. De HSV gebruikt zowel "Schelfzee" als "Rode Zee".

De exacte plaats is onzeker en sinds eeuwen onderwerp van discussie. Sommigen denken aan een van de bittere meren of moerassen ten noorden van de Golf van Suez, anderen aan de Golf van Suez zelf, en weer anderen aan de Golf van Akaba. De Bijbel legt vooral nadruk op het wonder, niet op de exacte locatie.

Exodus 14:21 vermeldt een sterke oostenwind die de hele nacht waaide en de zee droogmaakte. Tegelijk wordt duidelijk dat dit door God werd bestuurd op het exacte moment dat Mozes zijn staf uitstrekte. De Bijbel kent het onderscheid tussen natuur en wonder niet op de manier waarop wij dat doen: God gebruikt de natuur om zijn macht te tonen.

Exodus 12:37 spreekt van ongeveer zeshonderdduizend mannen te voet, de vrouwen en kinderen niet meegerekend. De totale groep was waarschijnlijk enkele miljoenen, met daarbij ook een gemengde menigte en het vee (Exodus 12:38). De omvang onderstreept hoe onmogelijk de situatie menselijk gezien was.

In 1 Korinthe 10:1-2 schrijft Paulus dat de vaderen "in Mozes gedoopt zijn in de wolk en in de zee". Hij ziet in de doortocht een voorafschaduwing van de christelijke doop: door het water gaan, de oude slavernij achterlaten en opstaan in een nieuw leven. Het is een beeld van bevrijding en toewijding aan God.

Ja. Handelingen 7:36 verwijst ernaar in de preek van Stefanus. Hebreeen 11:29 noemt de doortocht als voorbeeld van geloof: "Door het geloof zijn zij door de Rode Zee gegaan als over droog land." En 1 Korinthe 10:1-2 gebruikt de gebeurtenis als typologisch beeld voor de doop.

De Rode Zee laat zien dat God zijn volk uitredt op het moment dat er geen weg meer lijkt te zijn. Juist in onmogelijke situaties toont Hij zijn macht en trouw. Voor gelovigen is het een blijvende herinnering dat verlossing niet het resultaat is van menselijke inspanning, maar van Gods genade alleen.

De Rode Zee omsluit het Sinai-schiereiland aan twee zijden: de Golf van Suez ten westen ervan en de Golf van Akaba ten oosten. Israel ging bij de uittocht eerst door de zee (Exodus 14:21-22) en reisde daarna verder de woestijn in: "Hierna deed Mozes de Israelieten voortreizen van de Schelfzee af; en zij trokken uit tot in de woestijn Sur" (Exodus 15:22). Drie maanden na het vertrek uit Egypte kwam het volk aan in de woestijn Sinai en legerde het zich tegenover de berg (Exodus 19:1-2). Numeri 33:10-11 laat zien dat de route onderweg opnieuw langs de Schelfzee liep. Zee en berg horen in het Exodusverhaal bij elkaar: aan de zee werd Israel verlost, aan de berg kreeg het de wet.

De Rode Zee is een smalle zeearm van ruim tweeduizend kilometer lang tussen Afrika en het Arabische schiereiland. Aan de westkant liggen Egypte, Soedan, Eritrea en Djibouti, aan de oostkant Saoedi-Arabie en Jemen. In het noorden splitst zij zich rond de Sinai in de Golf van Suez en de Golf van Akaba; aan die laatste liggen ook Israel en Jordanie. Via het Suezkanaal in het noorden en de zeestraat Bab-el-Mandeb in het zuiden staat de zee in verbinding met de Middellandse Zee en de Indische Oceaan.

De Statenvertaling geeft het Hebreeuwse Yam Suph in het Oude Testament weer met Schelfzee, bijvoorbeeld in Exodus 13:18 en Psalm 136:13. In het Nieuwe Testament, dat het Grieks van de Septuaginta volgt, staat er wel Rode zee: "Door het geloof zijn zij de Rode zee doorgegaan, als door het droge" (Hebreeen 11:29). Het gaat dus om hetzelfde water. Wie een synoniem voor de Rode Zee zoekt, heeft keus: Schelfzee, Rietzee, Yam Suph en de zee Suf, want Exodus 23:31 spreekt van "de zee Suf tot aan de zee der Filistijnen". Alle vier duiden zij dezelfde zee aan.