1
Jakob trekt over het veer van de Jabbok
In de nacht brengt Jakob zijn vrouwen, dienstmaagden en elf kinderen en al zijn bezit over de Jabbok.
Jabbok in de Bijbel
Jabbok (Hebreeuws יַבֹּק); de betekenis van de naam is onzeker. Uitleggers wijzen op het klankspel in Genesis 32 tussen Jabbok, Jakob en het werkwoord voor worstelen. Pniël betekent aangezicht van God, zoals Jakob zelf uitlegt (Genesis 32:30); Pnuel en Penuel zijn vormen van dezelfde naam.
De Jabbok is de rivier in Gilead die van het oosten in de Jordaan uitmondt, tussen het Meer van Galilea en de Dode Zee. Bij het veer van de Jabbok worstelde Jakob in de nacht en noemde hij de plaats Pniël (Genesis 32:22, 30). De rivier was ook de grens van het land van de Ammonieten.
Ook bekend als: Beek Jabbok, Pniël, Pniel, Pnuel, Penuel, Nahr ez-Zarqa, Zarqa
Ligging
De Jabbok ontspringt bij Rabba, de hoofdstad van Ammon, en maakt een wijde boog: eerst naar het noorden, dan naar het westen door een diep dal in het gebergte van Gilead. Daarna stroomt hij de Jordaanvlakte in en mondt uit in de Jordaan. De bovenloop vormde de westgrens van Ammon. De benedenloop sneed Gilead in een noordelijke en een zuidelijke helft. Bij de rivier lagen Sukkoth en Pniël, en waarschijnlijk ook Mahanaïm; hun precieze ligging is niet zeker.
Vandaag
De identificatie is zeker: de Jabbok is de Nahr ez-Zarqa in Jordanië, wat blauwe rivier betekent. Hij ontspringt bij Amman en is na de Jarmuk de grootste zijrivier van de Jordaan ten oosten van het dal. In de loop ligt nu een stuwmeer. Waar Pniël lag, is onzeker; een gangbaar voorstel is Tell edh-Dhahab esh-Sherqi, een heuvel aan de rivier.
Geschiedenis
De Jabbok komt in de Bijbel het eerst voor bij de terugkeer van Jakob uit Paddan-Aram. Na de ontmoeting met de engelen bij Mahanaïm zond hij boden naar zijn broer Ezau en hoorde dat die hem met vierhonderd man tegemoet kwam (Genesis 32:6). In de nacht bracht hij zijn vrouwen, zijn dienstmaagden en zijn elf kinderen over de rivier: "hij toog over het veer van de Jabbok" (Genesis 32:22). Zelf bleef hij alleen achter, en een Man worstelde met hem tot de dageraad (Genesis 32:24). Jakob kreeg de naam Israël en noemde de plaats Pniël (Genesis 32:28-30). Hinkend ging hij verder en ontmoette Ezau, die hem omhelsde (Genesis 33:4). Daarna trok Jakob naar Sukkoth (Genesis 33:17).
Eeuwen later was de Jabbok een grens. Sihon, de koning van de Amorieten, heerste over het land van de Arnon tot de Jabbok. Israël versloeg hem en nam dat land in, "van de Arnon af tot de Jabbok toe, tot aan de kinderen Ammons" (Numeri 21:24). Het gebied van Ammon zelf, langs de bovenloop van de Jabbok, mocht Israël niet aanraken (Deuteronomium 2:37). Mozes gaf Ruben en Gad het land tot aan de beek Jabbok (Deuteronomium 3:16), en het overige van Gilead met Basan aan de halve stam van Manasse (Deuteronomium 3:13); Gad kreeg daarbij ook Mahanaïm en Sukkoth ten noorden van de rivier (Jozua 13:26-27).
In de tijd van de richters eiste de koning van Ammon dit land terug, van de Arnon tot aan de Jabbok (Richteren 11:13). Jefta antwoordde met de geschiedenis van de verovering op Sihon (Richteren 11:22). Gideon kwam op de jacht naar de koningen van Midian bij Sukkoth en Pnuel en kreeg daar geen brood; bij zijn terugkeer wierp hij de toren van Pnuel af (Richteren 8:8, 17). Jerobeam, de eerste koning van het noordelijke rijk, bouwde Penuel (1 Koningen 12:25), mogelijk als steunpunt aan de overkant van de Jordaan.
Het dal van de Jabbok was de natuurlijke weg van de Jordaanvlakte het hoogland van Gilead in. Aan het begin van dat dal ligt Tell Deir Alla, dat vaak met Sukkoth wordt gelijkgesteld.
Betekenis in de Bijbel
De Jabbok is in de Bijbel vooral de rivier van Jakob. Daar, op de drempel van het beloofde land, kwam hij alleen te staan, na twintig jaar bij Laban en vlak voor de ontmoeting met de broer die hij bedrogen had. Hij had God gebeden om verlossing uit de hand van Ezau (Genesis 32:11). Wat volgde was geen gesprek met Ezau, maar een worsteling met God Zelf. Daarna droeg hij een nieuwe naam, Israël, de naam van het volk dat uit hem zou voortkomen. Hosea komt erop terug: "hij gedroeg zich vorstelijk tegen den Engel, en overmocht Hem; hij weende en smeekte Hem" (Hosea 12:5).
Daarnaast is de Jabbok een grensrivier. De vaste uitdrukking van de Arnon tot de Jabbok beschrijft het koninkrijk van Sihon dat Israël vóór de intocht in Kanaän innam. Dat land werd het erfdeel van Ruben en Gad. Omdat de grens met Ammon langs de bovenloop van de Jabbok liep, kwam het gebied herhaaldelijk in geschil, zoals in de dagen van Jefta.
Pniël of Penuel, de plaats van de worsteling, werd later een stad met een toren. Dat Gideon die toren afwierp en dat Jerobeam Penuel bouwde, laat zien dat de doorgang bij de Jabbok een belangrijke plaats bleef op de weg tussen Gilead en het land ten westen van de Jordaan.
Sleutelgebeurtenissen aan de Jabbok
2
Jakob worstelt en noemt de plaats Pniël
Jakob blijft alleen achter en worstelt tot de dageraad. Hij krijgt de naam Israël en noemt de plaats Pniël, omdat hij God gezien heeft van aangezicht tot aangezicht.
3
Het land van Sihon tot de Jabbok
Israël verslaat Sihon, de koning van de Amorieten, en neemt zijn land in van de Arnon tot de Jabbok, de grens van Ammon.
4
Ruben en Gad krijgen hun erfdeel
Mozes geeft de Rubenieten en Gadieten het land van Gilead tot aan de beek Jabbok, de grens van de Ammonieten.
5
Gideon bij Pnuel
Op de jacht naar Zebah en Tsalmuna vraagt Gideon brood in Pnuel en krijgt het niet. Na de overwinning werpt hij de toren van Pnuel af (Richteren 8:17).
6
Ammon eist het land terug
De koning van Ammon eist het land van de Arnon tot de Jabbok terug. Jefta wijst op de verovering op Sihon.
7
Jerobeam bouwt Penuel
Na de scheuring van het rijk bouwt Jerobeam eerst Sichem en daarna Penuel, aan de Jabbok in Gilead.
Theologische betekenis
De Jabbok ligt in de geschiedenis van Jakob op een drempel. Toen hij naar Haran vluchtte, kreeg hij in Bethel de belofte van de HEERE: "Ik zal u wederbrengen in dit land" (Genesis 28:15). Twintig jaar later staat hij aan de Jabbok, aan de rand van dat land, en daar komt God Jakob tegemoet. In hetzelfde hoofdstuk geeft Jakob twee plaatsen een naam: Mahanaïm, want hij zeide: "Dit is een heirleger Gods" (Genesis 32:2), en Pniël, omdat hij God gezien had van aangezicht tot aangezicht (Genesis 32:30). Zijn terugkeer begint niet met zijn eigen list tegenover Ezau, maar met Gods ontmoeting.
Wat de worsteling zelf betekent, en met Wie Jakob worstelde, is uitgewerkt bij het verhaal Jakob worstelt bij de Jabbok. Voor de plaats is genoeg dat Jakob er hinkend vandaan trok (Genesis 32:31) en dat de naam Pniël bleef staan, ook toen Pnuel later een stad met een toren werd.
De nieuwe naam Israël wijst vooruit naar het volk dat uit Jakob voortkomt. Het hinken bleef: de zegen kwam langs de weg van gebrokenheid. Daarom is de Jabbok in prediking en catechese een beeld geworden van het gebed dat God vasthoudt aan Zijn eigen beloften (Genesis 32:12).
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de Jabbok in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de Jabbok
Waar lag de Jabbok?
De Jabbok is een rivier in Gilead, ten oosten van de Jordaan. Hij ontspringt bij Rabba, de oude hoofdstad van Ammon, buigt naar het noorden en westen en mondt uit in de Jordaan, tussen het Meer van Galilea en de Dode Zee. Nu heet de rivier Nahr ez-Zarqa en ligt hij in Jordanië. Aan de oevers lagen in de bijbelse tijd Sukkoth en Pniël.
Wat betekent de naam Jabbok?
De betekenis van de naam Jabbok is onzeker. Er zijn voorstellen die de naam met stromen of uitgieten verbinden, maar geen daarvan staat vast. Wel wijzen uitleggers op het klankspel in Genesis 32: in het Hebreeuws klinken Jabbok, Jakob en het werkwoord voor worstelen op elkaar. De verteller laat zo horen dat de plaats, de man en wat er gebeurde bij elkaar horen.
Wat gebeurde er bij de Jabbok?
Bij de Jabbok worstelde Jakob in de nacht met een Man tot de dageraad. Jakob vroeg om de zegen, kreeg de naam Israël en noemde de plaats Pniël (Genesis 32:22-30). Later was de Jabbok de grens van het land van Sihon, dat Israël innam (Numeri 21:24). Gideon wierp de toren van Pnuel af (Richteren 8:17) en Jerobeam bouwde Penuel (1 Koningen 12:25).
Waar staat de Jabbok in de Bijbel?
De Jabbok staat in zeven verzen: Genesis 32:22, Numeri 21:24, Deuteronomium 2:37 en 3:16, Jozua 12:2 en Richteren 11:13 en 11:22. De plaats aan de rivier staat er als Pniel (Genesis 32:30-31), Pnuel (Richteren 8:8-9, 17) en Penuel (1 Koningen 12:25). Het verhaal van de worsteling zelf staat in Genesis 32:22-32.
Waar lag Pniël?
Pniël lag aan de Jabbok; Jakob trok er na de worsteling door, toen de zon opging (Genesis 32:31). De precieze ligging is onzeker. Een gangbaar voorstel is Tell edh-Dhahab esh-Sherqi, een van twee heuvels aan de rivier in het dal van Gilead, ten oosten van Sukkoth. Richteren 8:8 laat zien dat Gideon van Sukkoth uit opwaarts naar Pnuel trok; de stad lag dus hoger in het dal, aan de weg naar het oosten.
Is Pniël hetzelfde als Penuel?
Ja. Pniël en Penuel zijn twee vormen van één naam, die beide aangezicht van God betekenen. De Statenvertaling schrijft Pniel in Genesis 32:30-31, Pnuel in Richteren 8 en Penuel in 1 Koningen 12:25. Jakob gaf de plaats die naam: "ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht, en mijn ziel is gered geweest" (Genesis 32:30).
Waarom was de Jabbok een grens?
De Jabbok scheidde verschillende gebieden. De bovenloop was de grens van Ammon: "tot aan de beek Jabbok, de landpale der kinderen Ammons" (Jozua 12:2). De benedenloop verdeelde Gilead in twee helften. Het land van Sihon, tussen de Arnon en de Jabbok, kwam aan Ruben en Gad (Deuteronomium 3:16). Het overige van Gilead en Basan, het rijk van Og, kreeg de halve stam van Manasse (Deuteronomium 3:13). Gad kreeg daarbij ook Mahanaïm en de steden in het Jordaandal ten noorden van de Jabbok, zoals Sukkoth (Jozua 13:26-27).
Bestaat de Jabbok nog?
Ja. De Jabbok is de huidige Nahr ez-Zarqa in Jordanië, wat blauwe rivier betekent. Hij ontspringt bij Amman, de moderne stad op de plaats van het oude Rabba, en stroomt naar de Jordaan. Het is na de Jarmuk de grootste zijrivier van de Jordaan aan de oostkant. Door het gebruik van water voor landbouw en steden voert de rivier nu minder water dan vroeger.
Bijbelverhalen aan de Jabbok
Gerelateerde plaatsen
Mahanaïm
Een gangbaar voorstel is Tell edh-Dhahab el-Gharbi aan de Jabbok in Jordanië, maar de ligging is onzeker
Sukkoth
Sukkoth wordt meestal gelijkgesteld met Tell Deir Alla in de Jordaanvallei in Jordanië, even ten noorden van de Jabbok
Gilead
Het bijbelse Gilead ligt in het noordwesten van Jordanië, rond de Wadi Zarqa, de oude Jabbok
Jordaan
De Jordaan stroomt nog en de identificatie is zeker
Ammon en Rabba
Rabba is met zekerheid het huidige Amman, de hoofdstad van Jordanië
Arnon
De identificatie is zeker: de Arnon is de Wadi Mujib in Jordanië
Bijbelse personen verbonden aan de Jabbok
Bijbelhoofdstukken die zich aan de Jabbok afspelen
Leer meer over de Jabbok met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de Jabbok? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden aan de Jabbok.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de Jabbok in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de Jabbok.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de Jabbok.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de Jabbok.