1
Strijd in het dal Siddim
Vijf koningen van de vlakte, onder wie die van Sodom, Gomorra en Zoar, verzamelen zich in het dal Siddim, dat de Zoutzee is. Zij worden verslagen en Lot wordt weggevoerd.
Dode Zee in de Bijbel
In het Hebreeuws heet zij Yam HaMelach, Zoutzee (Genesis 14:3, Numeri 34:3). De Statenvertaling noemt haar ook "de zee des vlakken velds" (Deuteronomium 3:17) en de Oostzee (Ezechiël 47:18, Joël 2:20). De naam Dode Zee is van later tijd en komt in de Bijbel niet voor; Griekse schrijvers noemden haar ook Asfaltzee, naar de klompen asfalt die op het water dreven.
De Dode Zee, in de Bijbel de Zoutzee, is een zoutmeer zonder afvoer in de Jordaanvallei tussen Israël en Jordanië, de laagste plek op aarde aan land. Zij vormde de oostgrens van het beloofde land (Numeri 34:12). Aan haar oevers lagen Zoar, En-Gedi en Qumran, en Ezechiël zag haar water gezond worden.
Ook bekend als: Zoutzee, Yam HaMelach, Zee des vlakken velds, Oostzee, Zee van de Araba, Asfaltzee
Ligging
De Dode Zee ligt in de Jordaanslenk, de diepe breukvallei die van het Meer van Galilea langs de Jordaan naar de Golf van Akaba loopt. In het westen liggen de woestijn van Juda en En-Gedi, in het oosten de bergen van Moab. De Jordaan stroomt er van het noorden in, maar er is geen afvoer: het water verdwijnt alleen door verdamping. Het noordelijke bekken is ongeveer 50 kilometer lang en 15 kilometer breed.
Vandaag
De Dode Zee bestaat nog; de identificatie met de bijbelse Zoutzee is zeker. De westoever hoort bij Israël en de Westelijke Jordaanoever, de oostoever bij Jordanië. Het wateroppervlak ligt ruim 430 meter onder zeeniveau en daalt elk jaar verder, omdat er minder Jordaanwater binnenkomt; het zuidelijke deel is grotendeels drooggevallen. Aan de westkant liggen Qumran, En-Gedi en Masada.
Geschiedenis
De Bijbel noemt de Dode Zee meestal de Zoutzee. Zij komt al vroeg voor: vijf koningen van de vlakte, onder wie de koningen van Sodom en Gomorra en de koning van Bela, "dat is Zoar", trokken op tegen vier koningen uit het oosten; "Deze allen voegden zich samen in het dal Siddim, dat is de Zoutzee" (Genesis 14:2-3). Bij die strijd werd Lot gevangengenomen. Vóór het oordeel over Sodom en Gomorra was de Jordaanvlakte "als de hof des HEEREN" (Genesis 13:10). Lot vluchtte naar het kleine stadje Zoar (Genesis 19:20-23). Waar Sodom en Gomorra precies lagen, is niet bekend; velen zoeken ze bij het zuidelijke deel van de zee, anderen ten noorden ervan.
Bij de grenzen van het beloofde land is de Zoutzee een vast punt. De zuidgrens liep "van het einde der Zoutzee tegen het oosten" (Numeri 34:3), en de oostgrens ging langs de Jordaan, met "haar uitgangen … aan de Zoutzee" (Numeri 34:12). De grens van Juda volgde de zee aan de oostkant (Jozua 15:2-5). Bij de intocht stonden de wateren van de Jordaan op een hoop, en het water dat "naar de zee des vlakken velds, te weten de Zoutzee" afliep, werd afgesneden, zodat het volk tegenover Jericho overtrok (Jozua 3:16). Kort daarvoor had Mozes vanaf de berg Nebo, aan de oostkant boven de zee, het land gezien tot aan "het effen veld der vallei van Jericho, de palmstad, tot Zoar toe" (Deuteronomium 34:3).
Aan de westoever lag de oase En-Gedi. David verborg zich daar voor Saul in de vestingen en spelonken en spaarde Sauls leven (1 Samuël 24). Later trok een groot leger van Moabieten en Ammonieten om de zee heen naar Juda; men meldde Josafat dat zij waren "te Hazezon-Thamar, hetwelk is Engedi" (2 Kronieken 20:2). Na het gebed van de koning gaf de HEERE de overwinning zonder dat Juda hoefde te strijden.
Na het Oude Testament woonde bij Qumran, aan de noordwestkant van de zee, een Joodse gemeenschap, volgens de meeste onderzoekers verwant aan de Essenen. Tussen 1947 en 1956 werden in grotten in de buurt honderden handschriften gevonden, de Dode-Zeerollen, met onder meer de oudste bekende afschriften van bijbelboeken. In de Romeinse tijd lag Herodes’ vesting Masada boven de westoever. Ten noorden van de zee, in de Jordaan bij Jericho, wijst een oude overlevering de plaats van de doop van Jezus aan.
Betekenis in de Bijbel
In de Schrift heeft de Dode Zee een dubbele betekenis. Zij is in de eerste plaats een teken van Gods oordeel. Het land waar eens de vlakte "als de hof des HEEREN" was (Genesis 13:10), werd na de omkering van Sodom en Gomorra een dorre zoutstreek. Mozes gebruikt dat beeld als waarschuwing voor verbondsbreuk: het land zou worden "zwavel en zout der verbranding; die niet bezaaid zal zijn, en geen spruit zal voortgebracht hebben" (Deuteronomium 29:23), "gelijk de omkering van Sodom en Gomorra". Het zout rond de zee herinnert aan wat de zonde aanricht.
Tegelijk is de Dode Zee een beeld van wat God kan genezen. Ezechiël ziet water dat onder de drempel van de tempel uitkomt en oostwaarts stroomt naar de zee: "in de zee uitgebracht zijnde, zo worden de wateren gezond" (Ezechiël 47:8). Waar die beek komt, zal alles leven, "en daar zal zeer veel vis zijn" (Ezechiël 47:9). Vissers zullen staan "van En-gedi aan tot En-eglaim toe" (Ezechiël 47:10), en aan de oevers groeien bomen waarvan "zijn blad tot heling" is (Ezechiël 47:12). Opvallend is dat de moerassen wel zout blijven (Ezechiël 47:11).
Zacharia voegt eraan toe dat "er levende wateren uit Jeruzalem vlieten zullen, de helft van die naar de oostzee" (Zacharia 14:8). Zo wordt de zee het eindpunt van een stroom van leven die uit Gods woonplaats komt. In Openbaring 22 keert dat beeld terug in de rivier van het water des levens die voortkomt uit de troon van God en van het Lam.
De Dode Zee is in de Schrift dus niet alleen een beeld van dood en verlatenheid. Juist omdat zij zo dood is, laat zij zien hoe groot Gods herstellende macht is: wat door de zonde dood is geworden, kan door Zijn levend water weer leven.
Sleutelgebeurtenissen aan de Dode Zee
2
Lot vlucht naar Zoar
Lot vraagt bij de verwoesting van Sodom om naar een klein stadje te mogen vluchten. Daarom heet die stad Zoar; bij zonsopgang komt Lot er aan.
3
De Zoutzee als grens van het land
In de beschrijving van de grenzen van Kanaän is de Zoutzee het beginpunt van de zuidgrens en het eindpunt van de oostgrens langs de Jordaan.
4
David spaart Saul bij En-Gedi
In de woestijn van En-Gedi, aan de westoever, verbergt David zich voor Saul in een spelonk. Hij snijdt een slip van Sauls mantel af, maar spaart zijn leven.
5
Josafat en het leger bij En-Gedi
Moabieten en Ammonieten trekken langs de zee op tot Hazezon-Thamar, dat is En-Gedi. Josafat bidt, en de HEERE verslaat de vijanden zonder dat Juda hoeft te strijden.
6
Ezechiëls visioen van de gezonde zee
Water uit de tempel stroomt naar de Zoutzee en maakt het water gezond. Er komen vissers en veel vis, en aan de oevers groeien bomen met vrucht tot spijs en blad tot heling.
Theologische betekenis
De Dode Zee is een sprekend beeld in de Bijbel. In haar dorheid en levenloosheid wordt zichtbaar wat de zonde aanricht. Waar eens de vlakte was "als de hof des HEEREN" (Genesis 13:10), ligt nu een zoute vlakte waar niets groeit. God meent het wanneer Hij oordeelt, en de sporen daarvan blijven lang zichtbaar.
Toch is de Dode Zee niet het laatste woord. Ezechiël 47 en Zacharia 14 zien verder: uit Jeruzalem stroomt levend water, en dat water maakt zelfs de zoutste zee gezond. Geen plaats is zo dood dat Gods genade haar niet kan herstellen. De beek uit de tempel wijst vooruit naar Christus, uit Wiens zijde bloed en water voortkwam (Johannes 19:34), en naar de Heilige Geest, Die Hij beloofde met de woorden: "Die in Mij gelooft, gelijkerwijs de Schrift zegt, stromen des levenden waters zullen uit zijn buik vloeien" (Johannes 7:38).
Daarin ligt troost. Plaatsen in het leven en in de wereld die dood en onvruchtbaar lijken, liggen niet buiten het bereik van Gods levend water. Hij Die een zoutzee vol vis kan maken en bomen kan laten groeien op de droogste oever, kan ook in een dor hart nieuw leven wekken. Zo herinnert de Dode Zee tegelijk aan het oordeel over de zonde en aan de belofte dat Gods genade groter is.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de Dode Zee in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de Dode Zee
Waar ligt de Dode Zee?
De Dode Zee ligt in de Jordaanvallei, ten oosten van Jeruzalem en ten zuiden van Jericho. De Jordaan stroomt er vanuit het noorden in. De westoever hoort bij Israël en de Westelijke Jordaanoever, de oostoever bij Jordanië. Aan de westkant liggen de woestijn van Juda, Qumran, En-Gedi en Masada, aan de oostkant de bergen van Moab. In de Bijbel vormde de zee de oostgrens van het land Kanaän (Numeri 34:12).
Wat is de Zoutzee, en hoe heet de Dode Zee in de Bijbel?
De Zoutzee is de gewone bijbelse naam van de Dode Zee, in het Hebreeuws Yam HaMelach: "Deze allen voegden zich samen in het dal Siddim, dat is de Zoutzee" (Genesis 14:3). Daarnaast heet zij "de zee des vlakken velds, de Zoutzee" (Deuteronomium 3:17, Jozua 3:16 en 12:3) en in de profeten de Oostzee (Ezechiël 47:18, Joël 2:20, Zacharia 14:8). De naam Dode Zee is van latere tijd en komt in de Bijbel niet voor.
Is de Zoutzee een zee of een meer?
Aardrijkskundig is de Zoutzee een meer: een binnenwater zonder verbinding met de oceaan, gevoed door de Jordaan. Het Hebreeuwse woord yam, zee, wordt in de Bijbel ook voor grote meren gebruikt. Zo heet het Meer van Galilea in Numeri 34:11 de zee Cinnereth. De Statenvertaling volgt dat spraakgebruik en spreekt van de Zoutzee en de zee des vlakken velds. Ook de naam Dode Zee houdt het woord zee vast.
Waarom heet de Dode Zee de Dode Zee?
De naam slaat op wat er niet leeft. Door het hoge zoutgehalte kunnen er geen vissen en vrijwel geen planten leven; alleen enkele zoutminnende micro-organismen houden het uit. Latere Griekse en Latijnse schrijvers spraken daarom van een dode zee. De Bijbel noemt haar naar het zout of naar de ligging. Opvallend is dat Ezechiël juist voor deze zee leven belooft: "in de zee uitgebracht zijnde, zo worden de wateren gezond" (Ezechiël 47:8).
Waarom is de Dode Zee zo zout?
De Dode Zee heeft geen afvoer. Er komt water binnen via de Jordaan en enkele beken en bronnen, maar het verdwijnt alleen door verdamping in het hete dal. De opgeloste zouten en mineralen blijven achter en hopen zich op. Daardoor is het water ongeveer tien keer zo zout als dat van de oceaan, en kunnen er bijna geen vissen of planten leven. Mensen blijven er vanzelf in drijven.
Hoe laag ligt de Dode Zee?
Het wateroppervlak van de Dode Zee ligt ruim 430 meter onder zeeniveau. Daarmee is de oever van de Dode Zee de laagste plek op aarde aan land. Het peil daalt nog elk jaar, omdat er veel minder water uit de Jordaan binnenkomt dan vroeger en er water uit de zee wordt gewonnen. Daardoor is ook het zuidelijke, ondiepe deel van de zee grotendeels drooggevallen.
Hoe is de Dode Zee ontstaan?
Geologisch ligt de Dode Zee in een breukzone, de Jordaanslenk, waar de bodem diep is weggezakt. In een natter tijdperk lag er een veel groter meer, dat onderzoekers het Lisanmeer noemen; toen het klimaat droger werd, kromp het tot de huidige zee en bleef het zout achter. De Bijbel beschrijft dat niet, maar verbindt het gebied wel met het dal Siddim, "dat is de Zoutzee" (Genesis 14:3), en met het oordeel over Sodom en Gomorra.
Waar lag Zoar?
Zoar was het kleine stadje waarheen Lot vluchtte bij de verwoesting van Sodom: "deze stad is nabij, om derwaarts te vluchten, en zij is klein" (Genesis 19:20). Daarom kreeg de stad de naam Zoar, wat klein betekent. Vroeger heette zij Bela (Genesis 14:2). Zoar lag aan de rand van de Jordaanvlakte bij de Dode Zee (Deuteronomium 34:3) en later aan de grens van Moab (Jesaja 15:5). De precieze plaats is onzeker; velen zoeken haar aan de zuidoostkant van de zee.
Wat zijn de Dode-Zeerollen en wat is Qumran?
Qumran is een vindplaats aan de noordwestoever van de Dode Zee, waar rond het begin van onze jaartelling een Joodse gemeenschap woonde, volgens de meeste onderzoekers verwant aan de Essenen. Tussen 1947 en 1956 werden in grotten in de buurt honderden handschriften gevonden: de Dode-Zeerollen. Daaronder zijn de oudste bekende afschriften van bijna alle boeken van het Oude Testament, zoals een complete Jesajarol. Zij laten zien hoe zorgvuldig de Hebreeuwse tekst is overgeleverd.
Welke bijbelse gebeurtenissen speelden zich af bij de Dode Zee?
De strijd in het dal Siddim, waarbij Lot werd weggevoerd (Genesis 14), de vlucht van Lot naar Zoar bij het oordeel over Sodom en Gomorra (Genesis 19), de doortocht door de Jordaan, toen het water naar de Zoutzee werd afgesneden (Jozua 3:16), David die Saul spaarde bij En-Gedi (1 Samuël 24) en de overwinning van Josafat (2 Kronieken 20). Ezechiël zag in een visioen de zee gezond worden (Ezechiël 47). De zee vormde ook de grens van het land (Numeri 34).
Wat betekent Ezechiëls visioen over de Dode Zee?
In Ezechiël 47 ziet de profeet water dat onder de tempel uitkomt en naar de Zoutzee stroomt. Daar worden de wateren gezond: er komt veel vis en er staan vissers "van En-gedi aan tot En-eglaim toe" (Ezechiël 47:10). Het is een beeld van het herstel dat God brengt: zelfs de meest dode plek gaat leven door de stroom uit Zijn heiligdom. Het wijst vooruit naar de rivier van het water des levens in Openbaring 22.
Bijbelverhalen aan de Dode Zee
Gerelateerde plaatsen
Sodom en Gomorra
De ligging is onzeker
En-Gedi
De identificatie is zeker: de naam leeft voort in Ein Gedi, een natuurgebied en kibboets aan de westoever van de Dode Zee in Israël
Moab
Het oude Moab ligt in het westen van Jordanië, tussen Madaba in het noorden en de Wadi al-Hasa in het zuiden
Jordaan
De Jordaan stroomt nog en de identificatie is zeker
Jericho
Het oudtestamentische Jericho is de heuvel Tell es-Sultan, aan de noordrand van het huidige Jericho (Ariha) op de Westelijke Jordaanoever
Woestijn van Juda
Het gebied ligt nu grotendeels op de Westelijke Jordaanoever en voor een kleiner deel in Israël, tussen Jeruzalem, Bethlehem en Hebron en de westoever van de Dode Zee
Bijbelse personen verbonden aan de Dode Zee
Bijbelhoofdstukken die zich aan de Dode Zee afspelen
Leer meer over de Dode Zee met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de Dode Zee? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden aan de Dode Zee.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de Dode Zee in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de Dode Zee.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de Dode Zee.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de Dode Zee.