Dode Zee in de Bijbel

In de Bijbel draagt de Dode Zee verschillende namen, waarvan "Zoutzee" (Yam HaMelach) de meest voorkomende is. Al in Genesis 14:3 wordt zij genoemd: de strijd tegen Kedor-Laomer vond plaats "in het dal van Siddim, dat de Zoutzee is". Dit dal, waar de vijf steden van de vlakte lagen, wordt in de bijbelse geografie direct met het Dode Zee-gebied verbonden. Volgens de traditionele uitleg werden Sodom, Gomorra, Adama en Zeboim in en rond dit gebied verwoest en verdwenen mogelijk onder het water van het huidige zuidelijke bekken. In de verhalen over de intocht in het beloofde land speelt de Dode Zee een grenzende rol. Bij de oversteek van de Jordaan onder Jozua wordt uitdrukkelijk gezegd dat het water van boven "als een dam stilstond" en dat het water dat naar "de Zee van de Vlakte, de Zoutzee, afliep, volkomen werd afgesneden" (Jozua 3:16). De zee vormt daarmee de natuurlijke oostgrens van het land. Numeri 34:3 en 34:12 beschrijven de grens van het beloofde land: "De zuidgrens zal voor u vanaf de woestijn Zin langs Edom lopen, en de zuidgrens zal voor u van de oostkant, vanaf het einde van de Zoutzee, lopen." Zo definieert de Dode Zee samen met de Jordaan de oostflank van Kanaan. Langs de westelijke oever ligt een dorre, ruige woestijn, de Juda-woestijn, waarin David schuilde voor Saul (1 Samuel 23-24). Bij Ein Gedi, een oase aan de westoever, ging David in een grot terwijl Saul nietsvermoedend binnenkwam (1 Samuel 24). In 2 Kronieken 20 trekt een coalitie van Moab, Ammon en de bewoners van het Seir-gebergte langs de Dode Zee op tegen Josafat. Het leger komt bij En-Gedi, en God geeft Juda een wonderbaarlijke overwinning zonder dat zij een slag hoeven leveren. In de eeuwen na het Oude Testament werd het Dode Zee-gebied nog belangrijker. Aan de noordwestkant, bij Qumran, vestigde zich een sekte van toegewijde Joden (waarschijnlijk Essenen) die van ongeveer 150 voor Christus tot 68 na Christus in gemeenschap leefden. Toen Romeinse legioenen hen bedreigden, verborgen zij hun kostbare manuscripten in grotten langs de zee. In 1947 werden door een bedoeienenjongen de eerste rollen ontdekt. De Dode Zee-rollen bevatten de oudste bewaarde handschriften van grote delen van het Oude Testament en bevestigen de tekst van de Hebreeuwse Bijbel met opmerkelijke precisie. Ook Johannes de Doper en Jezus bewogen zich in het Jordaandal niet ver van de Dode Zee. Bij Qasr el-Jehud, ten noorden van de zee, plaatst de traditie de doop van Jezus. Vlakbij, op de bergen boven de westelijke oever, situeert men ook de verzoeking in de woestijn (Mattheus 4:1-11). Zo vormt de Dode Zee een stille getuige van scharniermomenten in de heilsgeschiedenis.

De Dode Zee is een van de meest sprekende natuurlijke beelden in de Bijbel. In haar diepte, haar dorheid en haar levenloosheid zie je wat zonde aanricht. Waar eens de "hof van de HEERE" lag (Genesis 13:10), strekt zich nu een zoute vlakte uit waar niets groeit. De zee is in zekere zin een visueel memoriaal van Genesis 19: God meent het wanneer Hij oordeelt, en de sporen van dat oordeel blijven soms duizenden jaren zichtbaar. Tegelijk is de Dode Zee niet het laatste woord. Ezechiel 47 en Zacharia 14 zien verder. Uit Jeruzalem stroomt levend water, en dat water maakt zelfs de zoutste zee weer levend. Het is alsof God zegt: geen plek is zo dood dat Mijn genade haar niet kan herstellen. Dat is het evangelie in geografische taal. De beek die uit de tempel vloeit, wijst vooruit naar Christus, uit wiens zij water en bloed voortkwam (Johannes 19:34), en naar de Heilige Geest, die Jezus beloofde: "Stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien" (Johannes 7:38). Voor de gelovige heeft dit troostvolle toepassing. Plekken in ons leven en in de wereld die dood en onvruchtbaar lijken, zijn niet buiten het bereik van Gods levend water. Hij die van een zoute zee vol vis kan maken en vruchtbomen kan laten groeien op de droogste oever, kan ook in de dorste harten nieuw leven wekken. De Dode Zee herinnert ons daarom tegelijk aan het oordeel dat zonde trekt en aan de belofte dat Gods genade groter is.