Lazarus in de Bijbel
Lazaros (Grieks) / Eleazar (Hebreeuws) - “God heeft geholpen”
Wie was Lazarus?
Lazarus was de broer van Maria en Martha uit Bethanië, een vriend van Jezus. Toen hij was gestorven en vier dagen in het graf lag, riep Jezus hem terug: Lazarus, kom uit. Die opwekking is het laatste en grootste teken in het Johannesevangelie.
De naam Lazarus is de Griekse vorm (Lazaros) van het Hebreeuwse Eleazar, dat "God heeft geholpen" betekent. Het is dezelfde naam die in het Oude Testament wordt gedragen door Eleazar, de zoon van de hogepriester Aäron. In het Nederlands komt de naam ook voor als Lazerus of Lazaris; de Statenvertaling schrijft steeds Lazarus. In het Nieuwe Testament dragen twee verschillende mensen die naam. De eerste is de broer van Maria en Martha uit Bethanië, over wie Johannes 11 en 12 vertellen. De tweede is de bedelaar uit de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus (Lukas 16:19-31) — opvallend genoeg de enige persoon in een gelijkenis van Jezus die een naam krijgt. De twee hebben niets met elkaar te maken, behalve dat in beide geschiedenissen de dood en wat daarna komt centraal staan. De geschiedenis van de opwekking zelf, met alles wat eraan voorafging, staat uitgewerkt op de pagina over de opwekking van Lazarus. Van de Lazarus uit Bethanië weten wij weinig. Hij spreekt in de Bijbel geen enkel woord. Hij handelt niet, hij verricht geen wonder, hij geeft geen belijdenis. Wat over hem verteld wordt, gaat over wat hem overkomt en over wat Jezus aan hem doet. Juist die stille plaats maakt hem tot het duidelijkste beeld van iemand die alles ontvangt en niets bijdraagt. Na zijn opwekking wordt hij nog eenmaal genoemd: hij zit aan tafel bij de maaltijd zes dagen voor het pascha, en zijn enkele aanwezigheid brengt zoveel mensen tot geloof dat de overpriesters beraadslagen om ook hem te doden (Johannes 12:9-11).
Historische context
Bethanië lag op de oostelijke helling van de Olijfberg, ongeveer vijftien stadiën van Jeruzalem — iets minder dan drie kilometer (Johannes 11:18). Het was voor Jezus een vertrouwd adres wanneer Hij in de buurt van de stad verbleef. In dat huis woonden Martha, Maria en Lazarus samen. Lukas 10:38-42 tekent dezelfde twee zusters met hun bekende verschil in temperament, al noemt Lukas de plaats daar niet bij name. Dat Lazarus vier dagen in het graf lag, is geen bijkomstig detail. Martha zegt eenvoudig: "Heere, hij riekt nu al, want hij heeft vier dagen aldaar gelegen" (Johannes 11:39). In de Joodse voorstelling van die tijd was na drie dagen elke gedachte aan schijndood uitgesloten. Het getal maakt duidelijk dat hier geen bijkomen uit bewusteloosheid wordt verteld, maar een terugroepen uit de dood. Een graf was in Judea gewoonlijk een spelonk in de rots, afgesloten met een steen; het lichaam werd in linnen banden gewikkeld en het gezicht met een zweetdoek bedekt. Zo komt Lazarus ook naar buiten: "gebonden aan handen en voeten met grafdoeken, en zijn aangezicht was omwonden met een zweetdoek" (Johannes 11:44). Dat verschil met het lege graf van Jezus, waar de doeken juist bleven liggen, is in de kerk altijd opgemerkt: Lazarus komt terug in het sterfelijke leven, Christus staat op in een leven waarin de dood geen deel meer heeft. Het Johannesevangelie plaatst deze geschiedenis vlak voor het lijden. Zij is het zevende en laatste van de tekenen in het zogeheten boek van de tekenen (Johannes 1-12), en zij vormt in Johannes 11:47-53 de directe aanleiding voor het besluit van de Raad om Jezus te doden. Over Lazarus' latere leven zwijgt het Nieuwe Testament. Oosterse overleveringen maken hem tot bisschop op Cyprus; dat staat niet in de Schrift en wordt hier alleen als traditie genoemd.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Vriend van Jezus: Johannes noemt hem uitdrukkelijk als iemand die Jezus liefhad
- Deel van een gastvrij huis dat Jezus telkens ontving
- Levende getuige: zonder een woord te spreken bracht zijn bestaan mensen tot geloof
Theologische betekenis
Binnen het Johannesevangelie is de opwekking van Lazarus het laatste en grootste van de zeven tekenen. Elk teken laat iets zien van wie Jezus is; dit laatste raakt het uiterste: macht over de dood zelf. In het gesprek met Martha valt daarbij het beslissende woord. Jezus zegt niet dat Hij de opstanding brengt, maar: "Ik ben de Opstanding en het Leven" (Johannes 11:25). Het eeuwige leven is in het evangelie geen zaak apart van Christus; het is Hij Zelf. In de gereformeerde traditie is Lazarus daarnaast het klassieke beeld van de mens tegenover Gods genade. Efeze 2:1 spreekt over dood zijn door de misdaden en de zonden. Een dode kan niet meewerken aan zijn eigen opwekking; hij kan alleen geroepen worden. Dat Lazarus niets deed en niets zei, is dus geen tekort in het verhaal maar de kern ervan. De stem die riep, deed het werk. Over de precieze verhouding tussen die roepstem en het antwoord van de mens wordt binnen de kerken verschillend gedacht, maar dat het initiatief bij God ligt, is breed belijden. Tegelijk moet het onderscheid met Pasen scherp blijven. Lazarus werd teruggeroepen in het sterfelijke leven en is later opnieuw gestorven. Christus stond op in een leven waarover de dood geen macht meer heeft. De opwekking van Lazarus is daarmee geen kleine opstanding maar een teken dat vooruitwijst: een onderpand van wat op de laatste dag beloofd is aan allen die in Hem geloven. Opmerkelijk is ten slotte dat dit teken van leven de dood van Jezus dichterbij brengt. Johannes 11:47-53 vertelt hoe de Raad juist hierna besluit Hem te doden. Het evangelie laat zo zien dat het leven dat Christus geeft, Hem Zijn eigen leven kostte.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Lazaros (Grieks) / Eleazar (Hebreeuws)
Betekenis
God heeft geholpen
Sleutelmomenten
De ziekte en het bericht aan Jezus
Lazarus wordt ziek. Zijn zusters sturen geen verzoek maar een mededeling: Heere, zie, dien Gij liefhebt, is krank. Zij beroepen zich op niets anders dan de genegenheid van Jezus voor hun broer.
Johannes 11:1-3
Het uitstel van twee dagen
Johannes zegt eerst dat Jezus Martha, haar zuster en Lazarus liefhad, en meldt daarna dat Hij nog twee dagen bleef waar Hij was. Het uitstel wordt uitdrukkelijk niet als onverschilligheid gepresenteerd.
Johannes 11:5-6
Het gesprek met Martha
Martha gaat Jezus tegemoet en zegt dat haar broer niet gestorven zou zijn als Hij er geweest was. In dat gesprek klinkt: Ik ben de Opstanding en het Leven. Martha antwoordt met de belijdenis dat Hij de Christus is.
Johannes 11:20-27
Jezus weende
Bij het graf wordt Jezus zeer bewogen in den geest en Hij weent. Het kortste vers van de Bijbel staat hier: Jezus weende. Hij weet wat Hij gaat doen en deelt toch volledig in het verdriet.
Johannes 11:33-36
Lazarus, kom uit
De steen gaat weg, Jezus dankt de Vader hardop opdat de omstanders zouden geloven, en roept dan met grote stem: Lazarus, kom uit. De gestorvene komt naar buiten, nog in de grafdoeken.
Johannes 11:38-44
De maaltijd in Bethanië
Zes dagen voor het pascha zit Lazarus mee aan tafel, terwijl Martha dient en Maria de voeten van Jezus zalft. Zijn aanwezigheid alleen al brengt velen tot geloof.
Johannes 12:1-3
Het besluit om ook Lazarus te doden
De overpriesters beraadslagen om ook Lazarus te doden, omdat velen van de Joden om zijnentwil weggingen en in Jezus geloofden. Een levende getuige bleek gevaarlijker dan een argument.
Johannes 12:9-11
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Lazarus beter te begrijpen.
Johannes 11:3
“Zijn zusters dan zonden tot Hem, zeggende: Heere, zie, dien Gij liefhebt, is krank.”
Het bericht van Maria en Martha: geen verzoek, alleen de mededeling dat Jezus hem liefheeft.
Johannes 11:5-6
“Jezus nu had Martha, en haar zuster, en Lazarus lief. Als Hij dan gehoord had, dat hij krank was, toen bleef Hij nog twee dagen in de plaats, waar Hij was.”
Twee zinnen die naast elkaar staan: de liefde en het uitstel. Johannes zet ze bewust in deze volgorde.
Johannes 11:25-26
“Jezus zeide tot haar: Ik ben de Opstanding en het Leven; die in Mij gelooft zal leven, al ware hij ook gestorven; En een iegelijk, die leeft, en in Mij gelooft, zal niet sterven in der eeuwigheid. Gelooft gij dat?”
De vijfde "Ik ben"-uitspraak in Johannes, gesproken tegen een vrouw die net haar broer heeft begraven.
Johannes 11:35
“Jezus weende.”
Het kortste vers van de Bijbel. Hij weet wat Hij gaat doen en huilt toch mee bij het graf.
Johannes 11:39
“Jezus zeide: Neemt den steen weg. Martha, de zuster des gestorvenen, zeide tot Hem: Heere, hij riekt nu al, want hij heeft vier dagen aldaar gelegen.”
De vier dagen sluiten elke gedachte aan schijndood uit; Martha zegt het zonder omhaal.
Johannes 11:43-44
“En als Hij dit gezegd had, riep Hij met grote stemme: Lazarus, kom uit! En de gestorvene kwam uit, gebonden aan handen en voeten met grafdoeken, en zijn aangezicht was omwonden met een zweetdoek. Jezus zeide tot hen: Ontbindt hem, en laat hem heengaan.”
Drie woorden zijn genoeg. De opwekking gebeurt door een stem, niet door een handeling.
Johannes 12:10-11
“En de overpriesters beraadslaagden, dat zij ook Lazarus doden zouden. Want velen van de Joden gingen heen om zijnentwil, en geloofden in Jezus.”
Lazarus zelf werd een reden tot geloof, en daarmee een doelwit. Zijn bestaan was zijn getuigenis.
Tijdperiode
~1e eeuw n.Chr.
Lazarus leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Bijbelboeken over Lazarus
Lessen voor vandaag
De eerste les van Bethanië gaat over wachten. Johannes zet de liefde van Jezus en zijn uitstel van twee dagen pal naast elkaar. Wie bidt en niets hoort, mag daaruit niet afleiden dat God niet betrokken is. Het verhaal geeft geen verklaring voor het uitstel, maar het weigert wel om uitstel als onverschilligheid te lezen. De tweede les gaat over verdriet. Jezus wist wat Hij ging doen, en Hij weende toch. Er is in de Bijbel geen aanmoediging om over rouw heen te stappen omdat er hoop is. Hoop en tranen sluiten elkaar niet uit; bij het graf van een vriend deed Christus ze allebei. De derde les gaat over Martha. Zij zegt hardop wat velen denken: als U hier geweest was, zou het anders zijn gegaan. Dat verwijt wordt niet berispt. Het gesprek dat erop volgt, mondt uit in de hoogste toezegging van het evangelie. Klagen tegen God kan een vorm van geloof zijn, zolang het tegen Hem gezegd wordt en niet over Hem. Ten slotte laat Lazarus zien dat een leven kan spreken zonder woorden. Hij zegt in de hele Bijbel niets, en toch kwamen velen door hem tot geloof. Wie vindt dat hij weinig te vertellen heeft over zijn geloof, mag bedenken dat het bij Lazarus genoeg was dat hij er was.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Lazarus
Wie was Lazarus in de Bijbel?
Wat betekent de naam Lazarus?
Hoeveel personen met de naam Lazarus staan er in het Nieuwe Testament?
Waarom wachtte Jezus twee dagen voordat Hij naar Bethanië ging?
Waarom is het belangrijk dat Lazarus vier dagen dood was?
Wat betekent "Ik ben de Opstanding en het Leven"?
Wat is het verschil tussen de opwekking van Lazarus en de opstanding van Jezus?
Wat gebeurde er met Lazarus na zijn opwekking?
Waar lag Bethanië?
Waarom wilden de overpriesters ook Lazarus doden?
Wat kunnen wij leren van Lazarus?
Stel een vraag over Lazarus
Wilt u meer weten over Lazarus? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over LazarusBijbelverhalen rond Lazarus
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Lazarus in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Lazarus.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Lazarus in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Lazarus.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Lazarus aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.