Lazarus in de Bijbel

Levensverhaal

Lazarus was een inwoner van Bethanië, een klein dorp gelegen aan de oostelijke helling van de Olijfberg, ongeveer drie kilometer van Jeruzalem. Samen met zijn twee zussen Maria en Marta vormde hij een hecht gezin dat behoorde tot de meest geliefde vrienden van Jezus in Judea. Bethanië was voor Jezus een rustplek, een soort thuisbasis wanneer Hij in de buurt van Jeruzalem verbleef — een plaats waar Hij welkom was, gehoord werd en zichzelf kon zijn te midden van de spanningen van Zijn openbare bediening. De naam Lazarus is de Griekse vorm van het Hebreeuwse Eleazar, dat "God heeft geholpen" betekent — een naam die in zijn leven op profetische wijze waarheid zou worden. Lazarus verschijnt in het Johannes-evangelie zonder dat hem eerder enige woorden worden toegeschreven. Anders dan bij zijn actieve, gastvrije zus Marta en de contemplatieve Maria, komt Lazarus in de Schriften nooit zelf aan het woord. Hij handelt niet, spreekt niet, en verricht geen wonder — en toch staat hij in het centrum van een van de indrukwekkendste gebeurtenissen in het Nieuwe Testament. Het is juist deze stille, passieve positie die Lazarus zo geschikt maakt voor de rol die hij zal spelen: hij is niet de handelende held maar de ontvanger van genade, het toonbeeld van menselijke hulpeloosheid die door Gods ingrijpen wordt getransformeerd. Wanneer Lazarus ziek wordt, sturen Maria en Marta een boodschap naar Jezus: "Heere, zie, hij die U liefhebt, is ziek" (Johannes 11:3). Opmerkelijk is dat Jezus, nadat Hij deze boodschap ontvangen heeft, nog twee dagen op dezelfde plaats blijft. Johannes voegt eraan toe dat "Jezus echter Marta, haar zuster en Lazarus liefhad" (11:5) — en dat Hij juist daarom wachtte. Deze schijnbare paradox — uitstel juist vanwege liefde — is een van de diepste theologische lessen in het evangelie: Gods timing is niet altijd de onze, en wat wij als vertraging ervaren, kan Zijn weg zijn om een grotere openbaring van Zijn heerlijkheid mogelijk te maken. Tegen de tijd dat Jezus in Bethanië aankomt, is Lazarus al vier dagen dood. In de Joodse volksovertuiging van die tijd verliet de ziel het lichaam pas na drie dagen definitief; vier dagen was dus absoluut, ondubbelzinnig, onomkeerbaar. Er is geen twijfel meer: Lazarus is volledig dood, geen schijndood of bezwijming. Het lichaam is al begonnen te ontbinden — "hij riekt al," zegt Marta eenvoudig en schokkend eerlijk (Johannes 11:39). De situatie is hopeloos. Marta en Maria komen Jezus beide tegemoet met dezelfde verzuchting: "Heere, als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn" (Johannes 11:21, 32). Hun woorden klinken als klacht en belijdenis tegelijk — ze geloven dat Jezus kon hebben ingegrepen, maar ze begrijpen nog niet dat Hij zelfs nu kan ingrijpen. In dit gesprek met Marta spreekt Jezus de beroemde woorden uit: "Ik ben de Opstanding en het Leven; wie in Mij gelooft, zal leven, ook al was hij gestorven, en ieder die leeft en in Mij gelooft, zal niet sterven in eeuwigheid. Gelooft u dat?" (Johannes 11:25-26). Dit is het vijfde van de zeven grote "Ik ben"-uitspraken in Johannes, en tegelijk een van de meest beslissende zelfopenbaringen van Jezus. Hij zegt niet: "Ik breng de opstanding," maar: "Ik bén de opstanding." Het leven na de dood is niet een gave die Hij verstrekt maar een werkelijkheid die Hij persoonlijk belichaamt. Bij het graf huilt Jezus (Johannes 11:35) — het kortste vers in de Bijbel, en een van de meest aangrijpende. Hij weet dat Hij Lazarus zal opwekken, maar Hij deelt desondanks in de rouw van Maria en Marta. Hier zien we de volkomen mensheid van Christus: Hij is niet boven het verdriet verheven maar gaat er dwars doorheen. Dan laat Hij de steen voor het graf wegnemen en roept met luide stem: "Lazarus, kom naar buiten!" (Johannes 11:43). Lazarus komt tevoorschijn, nog omwikkeld met grafdoeken, het gezicht bedekt met een zweetdoek. Jezus gebiedt: "Maak hem los en laat hem weggaan" (11:44). Een Aramese zin van vier woorden heeft de dood overwonnen. Na zijn opwekking verschijnt Lazarus opnieuw tijdens een maaltijd die voor Jezus werd aangericht, zes dagen vóór het Pascha (Johannes 12:1-2). Marta bediende, Maria zalfde Jezus' voeten met kostbare nardusolie, en Lazarus lag aan tafel aan — een stille, levende getuige van de macht van Christus. Zijn loutere aanwezigheid was zo'n krachtig bewijs van Jezus' macht dat de hogepriesters besloten ook Lazarus te doden, "omdat vanwege hem velen van de Joden weggingen en in Jezus geloofden" (Johannes 12:10-11). Zelfs zijn bestaan was een evangelieprediking. Over het verdere leven van Lazarus vertelt het Nieuwe Testament ons niets. De kerkelijke traditie in het oosten vertelt dat hij later bisschop werd in Kition op Cyprus, en dat hij daar nog dertig jaar leefde na zijn opstanding. Of deze traditie historisch betrouwbaar is, is onduidelijk, maar het past bij het beeld van een man die letterlijk als levend gedenkteken van Christus' macht de kerk diende.