1
David gaat wenend de berg op
Op de vlucht voor Absalom gaat David barrevoets en met bedekt hoofd de opgang der olijven op. Op de hoogte aanbidt hij God en ontmoet hij Husai.
Olijfberg in de Bijbel
In het Hebreeuws heet de berg Har haZetim, de berg van de olijfbomen; in het Grieks oros ton elaioon. De naam komt van de olijfgaarden op de hellingen. 2 Samuël 15:30 spreekt van de opgang der olijven, 1 Koningen 11:7 van de berg die voor Jeruzalem is.
De Olijfberg is de bergrug direct ten oosten van Jeruzalem, aan de overkant van het Kidrondal. David ging er wenend op, Jezus onderwees er, weende er over de stad en voer er ten hemel (Handelingen 1:12). Zacharia 14:4 zegt dat de voeten van de HEERE op die dag op de Olijfberg zullen staan.
Ook bekend als: Olijvenberg, Berg der Olijven, Opgang der olijven, Mount of Olives, Har haZetim
Ligging
De Olijfberg is een heuvelrug met meerdere toppen, ruim 800 meter hoog, ten oosten van Jeruzalem. Het Kidrondal scheidt hem van de tempelberg, die iets lager ligt; vanaf de westhelling ziet men over de hele oude stad. Aan de westelijke voet lag Gethsemane, op de oostelijke helling lagen Bethfage en Bethanië, aan de weg naar Jericho. De berg lag een sabbatsreis van de stad (Handelingen 1:12), ongeveer een kilometer.
Vandaag
De Olijfberg ligt in Oost-Jeruzalem en is bebouwd met wijken, wegen en kerken. Op de westhelling ligt een zeer oude en grote Joodse begraafplaats. Kerken van verschillende tradities wijzen plekken uit het leven van Jezus aan, zoals de Kerk van Alle Volken bij Gethsemane, de Dominus Flevit, de Pater Noster-kerk en een kapel van de Hemelvaart. Over de berg zelf bestaat geen twijfel; de precieze plekken berusten op traditie.
Geschiedenis
De eerste keer dat de Olijfberg in de Bijbel opduikt, is in een moment van verdriet. Toen David voor zijn zoon Absalom uit Jeruzalem vluchtte, "ging op door den opgang der olijven, opgaande en wenende, en het hoofd was hem bewonden; en hij zelf ging barrevoets" (2 Samuël 15:30). Op de hoogte aanbad hij God, en daar ontmoette hij Husai (2 Samuël 15:32). Even verder kwamen Ziba en Simei hem tegemoet (2 Samuël 16:1-5).
Salomo bouwde later op deze berg hoogten voor de afgoden van zijn vrouwen: "Toen bouwde Salomo een hoogte voor Kamos, het verfoeisel der Moabieten, op den berg, die voor Jeruzalem is" (1 Koningen 11:7). Die hoogten bleven eeuwen staan. Pas koning Josia verontreinigde ze; de tekst noemt ze hoogten ter rechterhand van de berg Mashith, de berg van het verderf (2 Koningen 23:13). Die naam wordt meestal verbonden met de zuidelijke top van de Olijfberg.
Ezechiël zag in een gezicht hoe de heerlijkheid van de HEERE de tempel en de stad verliet: zij "stond op den berg, die tegen het oosten der stad is" (Ezechiël 11:23). Na de ballingschap profeteerde Zacharia over de dag van de HEERE: "En Zijn voeten zullen te dien dage staan op den Olijfberg, die voor Jeruzalem ligt, tegen het oosten" (Zacharia 14:4).
In het Nieuwe Testament is de Olijfberg de plek waar Jezus in Zijn laatste week elke nacht verbleef: "des nachts ging Hij uit, en vernachtte op den berg, genaamd den Olijf berg" (Lukas 21:37). Vanuit Bethfage aan de Olijfberg liet Hij een ezelin en een veulen halen voor Zijn intocht (Mattheüs 21:1). Bij de afgang van de berg begonnen de discipelen God te loven (Lukas 19:37), en toen de stad in zicht kwam, weende Hij over haar (Lukas 19:41). Gezeten op de Olijfberg, tegenover de tempel, sprak Hij met Zijn discipelen over de verwoesting van de tempel en Zijn toekomst (Markus 13:3). Na het laatste Pascha ging Hij met hen naar de Olijfberg en naar Gethsemane (Mattheüs 26:30, 36).
Na de opstanding leidde Hij de discipelen buiten tot aan Bethanië, zegende hen en werd opgenomen in de hemel (Lukas 24:50-51). Daarna keerden zij terug naar Jeruzalem, "van den berg, die genaamd wordt de Olijf berg, welke is nabij Jeruzalem" (Handelingen 1:12).
Volgens Eusebius liet Helena, de moeder van keizer Constantijn, in de vierde eeuw op de Olijfberg een kerk bouwen. Later kwamen er meer kerken, die vaak verwoest en herbouwd werden.
Betekenis in de Bijbel
De Olijfberg verbindt het Oude en het Nieuwe Testament. David, de gezalfde koning, ging er verworpen en wenend op, terwijl zijn eigen zoon de troon greep. Eeuwen later ging de Zoon van David Zelf vanaf deze berg naar de stad, werd verworpen en weende over haar. Veel uitleggers zien die lijn, al trekt de Bijbel haar niet uitdrukkelijk.
Bij Ezechiël is de berg de plaats waar de heerlijkheid van de HEERE bleef staan toen zij de stad verliet (Ezechiël 11:23). Later zag dezelfde profeet de heerlijkheid terugkomen langs de weg van het oosten (Ezechiël 43:2). Sommige uitleggers zien er een verband in dat Jezus in de evangeliën juist van de oostkant, over de Olijfberg, de stad binnenkomt.
Zacharia 14:4 plaatst de komst van de HEERE op de Olijfberg: de berg zal in tweeën splijten en er zal een zeer grote vallei ontstaan. Bij de hemelvaart op deze berg zeiden de twee mannen in witte kleding: "Deze Jezus, Die van u opgenomen is in den hemel, zal alzo komen, gelijkerwijs gij Hem naar den hemel hebt zien heenvaren" (Handelingen 1:11). Christelijke uitleggers hebben die twee teksten vaak samen gelezen. Hoe letterlijk Zacharia 14 moet worden opgevat, daarover verschillen zij; dat Christus zichtbaar terugkomt, staat vast.
Intussen is de Olijfberg ook de berg van het onderwijs. Op de vraag van de discipelen naar het teken van Zijn toekomst en de voleinding van de wereld (Mattheüs 24:3) gaf Jezus hier de rede die Mattheüs 24 en 25 vult: over de verwoesting van de tempel, verdrukking, waakzaamheid, de tien maagden, de talenten en het laatste oordeel. Hij sprak die woorden met de tempel voor ogen, die in het jaar 70 inderdaad werd verwoest.
Sleutelgebeurtenissen op de Olijfberg
2
Salomo bouwt hoogten voor afgoden
Op de berg die voor Jeruzalem is, bouwt Salomo hoogten voor Kamos van de Moabieten en Molech van de Ammonieten.
3
Josia verontreinigt de hoogten
Koning Josia maakt de hoogten van Salomo bij de berg Mashith onbruikbaar voor de afgodendienst.
4
De heerlijkheid van de HEERE op de berg
In een gezicht ziet Ezechiël de heerlijkheid van de HEERE de stad verlaten en staan op de berg ten oosten van de stad.
5
De intocht vanaf Bethfage
Bij Bethfage aan de Olijfberg laat Jezus een ezelin en een veulen halen. Zo trekt Hij de stad binnen, terwijl de scharen Hosanna roepen.
6
Jezus weent over Jeruzalem
Bij de afgang van de Olijfberg ziet Jezus de stad en weent over haar, omdat zij niet bekend heeft wat tot haar vrede dient. Hij voorzegt haar verwoesting.
7
De rede op de Olijfberg
Gezeten op de Olijfberg tegenover de tempel beantwoordt Jezus de vraag van Zijn discipelen naar het teken van Zijn toekomst en de voleinding der wereld.
8
Na het Pascha naar de Olijfberg
Na de lofzang gaat Jezus met Zijn discipelen uit naar de Olijfberg. Daar, in Gethsemane, bidt Hij en wordt Hij gevangengenomen.
9
De hemelvaart
Voor de ogen van de discipelen wordt Jezus opgenomen en een wolk neemt Hem weg. Twee mannen in witte kleding beloven dat Hij zo zal terugkomen.
Theologische betekenis
De Olijfberg is in de Schrift een berg van tranen en van hoop. Hier weende David, de verworpen koning, en hier weende de Zoon van David over een stad die de tijd van haar bezoeking niet kende. "Och, of gij ook bekendet, ook nog in dezen uw dag, hetgeen tot uw vrede dient" (Lukas 19:42). In die tranen zien we de bewogenheid van Christus met wie Hem afwijzen, en tegelijk de ernst van het oordeel.
Hier bad Hij ook in Gethsemane, aan de voet van de berg, en gaf Hij Zich over in de wil van de Vader. En van hier voer Hij op, Zijn handen opheffend om Zijn discipelen te zegenen (Lukas 24:50). De hemelvaart betekent niet dat Hij Zijn gemeente verlaten heeft. Hij is gezeten aan de rechterhand van God, regeert daar en pleit voor de Zijnen, en is door Zijn Geest bij hen.
Daarom richt de Olijfberg de blik vooruit. De belofte dat deze Jezus alzo zal komen (Handelingen 1:11), houdt de kerk wakker. Wie de rede op de Olijfberg leest, hoort steeds dezelfde oproep: "Waakt dan; want gij weet niet, in welke ure uw Heere komen zal" (Mattheüs 24:42). De berg waar Hij afscheid nam, wijst naar de dag waarop Hij wederkomt.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de Olijfberg in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de Olijfberg
Waar ligt de Olijfberg?
De Olijfberg ligt direct ten oosten van de oude stad van Jeruzalem, aan de overkant van het Kidrondal. Het is een heuvelrug van ruim 800 meter hoog, iets hoger dan de tempelberg, met uitzicht over de hele stad. Aan de westelijke voet lag Gethsemane, op de oostelijke helling Bethfage en Bethanië. Handelingen 1:12 zegt dat de berg een sabbatsreis van Jeruzalem lag, ongeveer een kilometer. Vandaag ligt de berg in Oost-Jeruzalem.
Waarom heet de berg de Olijfberg?
De berg is genoemd naar de olijfbomen die in de bijbelse tijd op de hellingen groeiden. In het Hebreeuws heet hij Har haZetim, de berg van de olijfbomen. De Statenvertaling spreekt in 2 Samuël 15:30 van de opgang der olijven, en in het Nieuwe Testament van de Olijfberg. Olijfolie was nodig voor voedsel, licht, zalving en de tempeldienst. Ook de naam Gethsemane, aan de voet van de berg, wordt meestal als oliepers verklaard.
Waar staat de Olijfberg in de Bijbel?
De naam Olijfberg staat in Zacharia 14:4 en in de evangeliën: Mattheüs 21:1, 24:3 en 26:30, Markus 11:1, 13:3 en 14:26, Lukas 19:29, 19:37, 21:37 en 22:39, en Johannes 8:1. Handelingen 1:12 noemt hem bij de hemelvaart. Zonder die naam komt de berg ook voor bij de vlucht van David (2 Samuël 15:30), de hoogten van Salomo (1 Koningen 11:7) en het gezicht van Ezechiël (Ezechiël 11:23).
Wat gebeurde er op de Olijfberg?
David ging er wenend op toen hij voor Absalom vluchtte (2 Samuël 15:30). Salomo bouwde er hoogten voor afgoden, die Josia later verontreinigde. Ezechiël zag er de heerlijkheid van de HEERE staan. Jezus verbleef er in Zijn laatste week, begon er Zijn intocht, weende over Jeruzalem, sprak er over de laatste dingen en bad aan de voet van de berg in Gethsemane. Na de opstanding werd Hij van deze berg in de hemel opgenomen (Handelingen 1:9-12).
Wat is de rede op de Olijfberg?
Zo heet het onderwijs dat Jezus kort voor Zijn lijden gaf, gezeten op de Olijfberg tegenover de tempel (Mattheüs 24:3, Markus 13:3). De discipelen vroegen wanneer de tempel verwoest zou worden en wat het teken van Zijn toekomst zou zijn. Jezus sprak over verdrukking, valse christussen, Zijn komst op de wolken en de noodzaak van waakzaamheid. Mattheüs voegt de gelijkenissen van de tien maagden en de talenten en het laatste oordeel toe (Mattheüs 25).
Waar weende Jezus over Jeruzalem?
Bij Zijn intocht, toen Hij de afgang van de Olijfberg bereikte en de stad in zicht kwam (Lukas 19:37, 41). Vanaf de westhelling ziet men over de hele oude stad en de tempelberg. Daar zei Hij: "Och, of gij ook bekendet, ook nog in dezen uw dag, hetgeen tot uw vrede dient" (Lukas 19:42). Waar precies op de helling het was, zegt de Bijbel niet; de kapel Dominus Flevit op de westhelling wijst de plek volgens de traditie aan.
Is Jezus op de Olijfberg ten hemel gevaren?
Ja. Lukas schrijft dat Jezus de discipelen buiten leidde tot aan Bethanië, dat aan de oosthelling van de Olijfberg lag, en dat Hij hen zegende en werd opgenomen in de hemel (Lukas 24:50-51). In Handelingen 1:12 keren de discipelen daarna terug "van den berg, die genaamd wordt de Olijf berg". Welke plek op de berg het precies was, zegt de Bijbel niet; de kapel van de Hemelvaart op de top berust op traditie.
Wat zegt Zacharia 14 over de Olijfberg?
Zacharia 14:4 zegt: "En Zijn voeten zullen te dien dage staan op den Olijfberg, die voor Jeruzalem ligt, tegen het oosten". De berg zal dan in tweeën splijten, zodat er een grote vallei ontstaat. Christelijke uitleggers lezen deze tekst vaak samen met Handelingen 1:11, waar beloofd wordt dat Jezus zal komen zoals Hij is heengegaan. Hoe letterlijk Zacharia 14 bedoeld is, daarover verschillen uitleggers; dat Christus zichtbaar wederkomt, belijdt de kerk eenparig.
Wat is de berg Mashith?
In 2 Koningen 23:13 noemt de Statenvertaling de berg Mashith, een naam die verderf betekent. Daar stonden de hoogten die Salomo voor Astoreth, Kamos en Milchom had gebouwd en die koning Josia verontreinigde. Meestal wordt die naam verbonden met de zuidelijke top van de Olijfberg, al is dat niet zeker. De naam laat zien hoe de Schrift over die afgodendienst oordeelt: zij bracht Juda verderf, vlak tegenover de tempel van de HEERE.
Waarom ligt er een Joodse begraafplaats op de Olijfberg?
Op de westhelling ligt sinds lang een grote Joodse begraafplaats, tegenover de tempelberg. In de Joodse traditie wordt de Olijfberg, mede op grond van Zacharia 14, verbonden met de dag van de verlossing en de opstanding van de doden; velen wilden daarom hier begraven worden. Die verwachting is een overlevering en geen bijbelse opdracht. De Bijbel zelf leert dat alle doden zullen opstaan, waar zij ook begraven zijn (Johannes 5:28-29).
Bijbelverhalen op de Olijfberg
De opstand van Absalom
2 Samuël 15; 18
Jezus en de overspelige vrouw
Johannes 8:1-11
De wijze en dwaze maagden
Mattheüs 25:1-13
De gelijkenis van de talenten
Mattheüs 25:14-30; Lukas 19:11-27
De schapen en de bokken
Mattheüs 25:31-46
De intocht in Jeruzalem
Mattheüs 21:1-11; Johannes 12:12-19
Jezus bidt in Gethsémané
Mattheüs 26:36-56; Lukas 22:39-53
De hemelvaart van Jezus
Handelingen 1:1-11; Lukas 24:50-53
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Gethsemane
De traditionele plaats ligt aan de voet van de Olijfberg in Oost-Jeruzalem, naast de Kerk van Alle Volken, die in 1924 werd voltooid
Bethanië
Het bijbelse Bethanië wordt algemeen gelijkgesteld met het dorp al-Eizariya op de Westelijke Jordaanoever, vlak bij Oost-Jeruzalem
Kidron
Het Kidrondal scheidt nog altijd de oude stad van Jeruzalem van de Olijfberg; over de ligging bestaat geen twijfel
Berg Sion
De oude stad Davids ligt buiten de huidige muren van de oude stad van Jeruzalem, op de heuvelrug ten zuiden van de tempelberg, waar archeologen resten van de stad uit verschillende perioden hebben opgegraven
Golgotha
Sinds de vierde eeuw wijst de kerkelijke traditie Golgotha aan binnen de Grafkerk in de christelijke wijk van de oude stad van Jeruzalem
Bijbelse personen verbonden aan de Olijfberg
Jezus Christus
De HEERE redt / Gezalfde
David
Geliefde
Salomo
Vrede / Vredevol
Josia
De HEERE ondersteunt
Ezechiël
God sterkt, of God maakt sterk
Zacharia
De HEERE gedenkt
Absalom
Vader van vrede, of: mijn vader is vrede
Achitofel
Mogelijk broeder van dwaasheid
Husai
Betekenis onzeker
Simeï
Waarschijnlijk afgeleid van horen
Judas Thaddeüs
Judas: lof; Thaddeüs: betekenis onzeker
Simon de Zeloot
Simon: gehoord; Zeloot: ijveraar
Bijbelhoofdstukken die zich op de Olijfberg afspelen
Mattheüs 24
De rede op de Olijfberg over de verwoesting van de tempel en Zijn toekomst.
Handelingen 1
De hemelvaart en de terugkeer van de discipelen van de Olijfberg.
Zacharia 14
De profetie dat de voeten van de HEERE op de Olijfberg zullen staan.
Markus 13 uitleg
Op den Olijfberg, tegen de tempel over, spreekt Jezus over het einde (vers 3).
Leer meer over de Olijfberg met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de Olijfberg? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden op de Olijfberg.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de Olijfberg in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de Olijfberg.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de Olijfberg.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de Olijfberg.