Jeruzalem in de Bijbel

Jeruzalem ligt in het bergland van Juda, rond de 750 meter hoog, op een waterscheiding tussen de Middellandse Zee in het westen en de Dode Zee in het oosten. De afstand tot de kust is hemelsbreed zo’n zestig kilometer, tot de Dode Zee ruim twintig. De stad wordt omsloten door dalen: het Kidrondal in het oosten en het dal van Hinnom in het westen en zuiden. De oude stad Davids ligt op de zuidoostelijke heuvel, ten zuiden van de huidige muren.

Daarover bestaat een groot politiek geschil. West-Jeruzalem hoort sinds 1949 bij Israël. Oost-Jeruzalem, met de oude stad en de tempelberg, staat sinds 1967 onder Israëlisch bestuur. Israël beschouwt de hele stad als zijn hoofdstad; de Palestijnen zien Oost-Jeruzalem als hoofdstad van een eigen staat, en de meeste landen erkennen de Israëlische inlijving van Oost-Jeruzalem niet. Van wie Jeruzalem is, is dus omstreden. Voor joden, christenen en moslims is de stad heilig.

In de Bijbel wel: koning David maakte Jeruzalem tot hoofdstad van heel Israël, want "te Jeruzalem regeerde hij drie en dertig jaren over gans Israël en Juda" (2 Samuël 5:5). Na de scheuring van het rijk bleef Jeruzalem de hoofdstad van Juda, en werd Samaria later de hoofdstad van het noordrijk. Vandaag noemt Israël Jeruzalem zijn hoofdstad; het parlement en de regering zetelen er. Internationaal is die status omstreden, en de meeste landen hebben hun ambassade in Tel Aviv.

Jeruzalem is ongeveer vijfduizend jaar oud. Archeologen vonden bij de Gihonbron, op de heuvel van de oude stad Davids, sporen van bewoning uit de vroege bronstijd, rond 3000 voor Christus, en mogelijk nog eerder. Egyptische teksten uit het begin van het tweede millennium voor Christus noemen de stad waarschijnlijk al, de Amarnabrieven uit de veertiende eeuw voor Christus zeker. In de Bijbel verschijnt zij voor het eerst als Salem, bij Abraham en Melchizedek (Genesis 14:18).

Jeruzalem heette Salem in de tijd van Abraham, was een stad van de Jebusieten bij de intocht en werd rond 1000 voor Christus de stad van David, waar daarna de tempel van Salomo werd gebouwd. In 586 voor Christus verwoestte Babel stad en tempel; na de ballingschap volgde herbouw onder Zerubbabel en Nehemia, en later Grieks, Hasmonees en Romeins bestuur. In het jaar 70 verwoestten de Romeinen de stad opnieuw. Daarna volgden Byzantijnen, Arabieren (638), kruisvaarders (1099), Mammelukken en Osmanen (1517). De muren van de oude stad zijn uit de zestiende eeuw.

Het koninkrijk Jeruzalem was de staat die de kruisvaarders stichtten nadat zij de stad in 1099 hadden ingenomen. Godfried van Bouillon werd de eerste heerser, zijn broer Boudewijn I in 1100 de eerste koning. Bekend is ook Boudewijn IV, de melaatse koning (1174-1185). In 1187 heroverde Saladin Jeruzalem, en daarna bestond het koninkrijk vooral voort vanuit Akko, het Acco uit Richteren 1:31, tot 1291. In de Bijbel heet het rijk met Jeruzalem als hoofdstad het koninkrijk Juda.

De betekenis is niet met zekerheid te geven. Vaak wordt Jerusjalajim uitgelegd als stichting van vrede; het tweede deel van de naam hangt samen met Salem, de oude naam van de stad (Genesis 14:18). Psalm 76:3 zet Salem en Sion naast elkaar: "En in Salem is Zijn hut, en Zijn woning in Sion". De naam is ouder dan Israël: buiten de Bijbel komt de stad al voor in de Amarnabrieven uit de veertiende eeuw voor Christus.

In de Statenvertaling staat de naam Jeruzalem ruim achthonderd keer, verspreid over bijna achthonderd verzen. Het vaakst komt hij voor in 2 Kronieken en Jeremia; in het Nieuwe Testament vooral in Handelingen. Tel daarbij de namen Sion, Salem, de stad Davids en de heilige stad, en het aantal wordt nog veel groter. Geen andere stad wordt in de Bijbel zo vaak genoemd.

Sion was eerst de burcht van de Jebusieten die David innam (2 Samuël 5:7); later ging de naam over op de tempelberg en, in de Psalmen en de profeten, op de hele stad. Jeruzalem is de stad zelf. Meer over Sion als heuvel en beeld leest u op de pagina over de berg Sion.

De Bijbel noemt de stad ook Salem (Genesis 14:18), Jebus, naar de Jebusieten (Richteren 19:10), Sion en de stad Davids (2 Samuël 5:7). Jesaja noemt haar Ariel, "de stad, waarin David gelegerd heeft" (Jesaja 29:1). In het Nieuwe Testament heet zij de heilige stad (Mattheüs 27:53). Openbaring 21:2 spreekt van het nieuwe Jeruzalem. Het Engels en het Duits schrijven Jerusalem; de Arabische naam is al-Quds, de heilige.

Koning David. De stam Juda had de Jebusieten niet kunnen verdrijven (Jozua 15:63). Volgens de gangbare datering rond 1000 voor Christus trok David met zijn mannen tegen de stad op. De Jebusieten spotten dat zelfs blinden en kreupelen hem zouden kunnen tegenhouden, "Maar David nam den burg Sion in; dezelve is de stad Davids" (2 Samuël 5:7). Hij ging er wonen, bouwde haar uit en maakte haar tot hoofdstad van Israël.

Ten zuiden van de huidige muren is de oude stad Davids opgegraven, met de Gihonbron. Daar loopt ook de tunnel die meestal met Hizkia wordt verbonden, die water in de stad bracht (2 Koningen 20:20); in die tunnel werd de Siloam-inscriptie gevonden. De Westelijke Muur is een steunmuur van het tempelplein van Herodes. De traditie wijst Golgotha en het graf aan in de Grafkerk. Over de tempel zelf gaat de pagina over de tempel van Salomo.

De Bijbel beschrijft de verwoesting door Babel: in het negentiende jaar van Nebukadnezar werden de tempel en de stad verbrand en de muren afgebroken (2 Koningen 25:8-10), volgens de gangbare datering in 586 voor Christus. Na de ballingschap werden tempel en muur herbouwd. In het jaar 70 na Christus verwoestten de Romeinen onder Titus de stad en de tempel opnieuw. Jezus had dat voorzegd: er zou geen steen op de andere blijven (Lukas 21:6).

De Bijbel noemt Gods verkiezing, geen geografische of politieke reden. Mozes sprak al over de plaats die de HEERE verkiezen zou om Zijn Naam daar te zetten (Deuteronomium 12:5). Bij de inwijding van de tempel zegt de HEERE: "Maar Ik heb Jeruzalem verkoren, dat Mijn Naam daar zou wezen" (2 Kronieken 6:6), en later heet zij de stad die Hij Zich verkoren heeft (1 Koningen 11:36). De stad is bijzonder omdat God haar uitkoos, niet uit zichzelf.

Op de Pinksterdag, vijftig dagen na Pasen, werd de Heilige Geest uitgestort over de discipelen die in Jeruzalem bijeen waren (Handelingen 2:1-4). Joden uit veel landen, die voor het feest in de stad waren, hoorden hen in hun eigen taal spreken. Petrus predikte Christus, gekruisigd en opgewekt, en "er werden op dien dag tot hen toegedaan omtrent drie duizend zielen" (Handelingen 2:41). Zo begon de prediking onder alle volken, beginnende van Jeruzalem.

Het hemelse Jeruzalem is de stad van God waar de aardse stad naar verwijst. Paulus schrijft: "Maar Jeruzalem, dat boven is, dat is vrij, hetwelk is ons aller moeder" (Galaten 4:26). De brief aan de Hebreeën zegt dat de gelovigen gekomen zijn "tot het hemelse Jeruzalem" (Hebreeën 12:22). In Openbaring 21 ziet Johannes het nieuwe Jeruzalem uit de hemel neerdalen, als een bruid voor haar man; daar zal God bij de mensen wonen.

Psalm 122:6 zegt: "Bidt om den vrede van Jeruzalem; wel moeten zij varen, die u beminnen". Het is een pelgrimslied: wie naar de stad optrok om de Naam des HEEREN te danken, bad om vrede voor de stad waar het huis van God stond. In de christelijke kerk wordt dit gebed ook gelezen als een bede om het welzijn van Gods volk en van de gemeente, waar God woont door Zijn Woord en Geest.