Jezus en de overspelige vrouw

Johannes 8:1-11 vertelt wat er in de tempel in Jeruzalem gebeurde, kort na het Loofhuttenfeest. Op de laatste dag van dat feest had Jezus geroepen dat wie dorst had tot Hem moest komen (Johannes 7:37). Na een twistgesprek van de overpriesters en Farizeeën over Hem ging ieder naar zijn huis, maar Jezus ging naar de Olijfberg (Johannes 7:45-53 en 8:1).

Hoe begint het verhaal van Jezus en de overspelige vrouw?

Vroeg in de morgen kwam Jezus weer in de tempel. Al het volk kwam naar Hem toe, en Hij ging zitten en leerde hen (Johannes 8:2). Toen brachten de Schriftgeleerden en de Farizeeën een vrouw bij Hem die in overspel gegrepen was: de overspelige vrouw. Zij zetten haar in het midden en zeiden dat zij op de daad zelf betrapt was. Mozes had in de wet geboden dat zulke mensen gestenigd moesten worden. En zij vroegen: "Gij dan, wat zegt Gij"? (Johannes 8:5). Johannes zegt er direct bij waarom: zij zeiden dit "Hem verzoekende, opdat zij iets hadden, om Hem te beschuldigen" (Johannes 8:6). De vrouw was voor hen een middel om Jezus te kunnen aanklagen.

Hoe antwoordde Jezus de aanklagers?

Jezus bukte Zich en schreef met de vinger in de aarde (Johannes 8:6). Wat Hij schreef, vermeldt Johannes niet. Toen zij Hem bleven vragen, richtte Hij Zich op en zei: "Die van ulieden zonder zonde is, werpe eerst den steen op haar" (Johannes 8:7). Daarna bukte Hij Zich opnieuw en schreef weer in de aarde (Johannes 8:8). Jezus zegt niet dat de wet niet geldt. Hij richt de vraag op het geweten van de aanklagers.

Wat zei Jezus tegen de overspelige vrouw?

Toen zij dat hoorden, werden zij door hun geweten overtuigd. Zij gingen een voor een weg, de oudsten eerst en zo verder tot de laatsten. Jezus bleef alleen achter, met de vrouw in het midden (Johannes 8:9). Hij richtte Zich op en vroeg haar: "Vrouw, waar zijn deze uw beschuldigers? Heeft u niemand veroordeeld"? (Johannes 8:10). Zij antwoordde dat niemand dat gedaan had, en zij noemde Hem Heere. Toen zei Jezus: "Zo veroordeel Ik u ook niet; ga heen, en zondig niet meer" (Johannes 8:11).

Jezus noemt wat zij gedaan heeft zonde, en Hij laat haar niet in die zonde. Maar Hij veroordeelt haar ook niet. Daarna sprak Hij opnieuw tot hen: "Ik ben het licht der wereld; die Mij volgt, zal in de duisternis niet wandelen" (Johannes 8:12).

De wet van Mozes noemde voor overspel de doodstraf, voor de man en de vrouw allebei (Leviticus 20:10 en Deuteronomium 22:22). Bij een terechtstelling moest de hand van de getuigen eerst tegen de schuldige zijn (Deuteronomium 17:7); veel uitleggers horen dat terug in de woorden over de eerste steen. Uitleggers wijzen er ook op dat de Joden onder Romeins gezag zelf niemand ter dood mochten brengen (Johannes 18:31). Een ja of een nee van Jezus kon dus allebei tegen Hem gebruikt worden. Johannes 7:53 en 8:1-11 ontbreken in een aantal oude handschriften; de Statenvertaling neemt het gedeelte op zijn plaats op.

In Johannes 8 wordt zichtbaar Wie Jezus is. Hij is de Heilige. Hij laat de wet van Mozes staan en noemt de daad van de vrouw zonde. Wie meent dat Jezus hier overspel licht opneemt, leest over Zijn laatste woord heen: "zondig niet meer". Hij is ook de Rechtvaardige Die het geweten treft. Met één zin plaatst Hij de aanklagers zelf voor God, en zij gaan weg.

En Hij is de Genadige. De enige Die zonder zonde was, en dus het recht had de steen te werpen, veroordeelt haar niet. Johannes zegt niet met zoveel woorden dat haar zonden vergeven werden. Sommige uitleggers lezen hier vooral dat Jezus in deze zaak niet als rechter optrad; anderen horen er de genade in van Hem Die zondaren aanneemt. Beide lezingen houden vast dat Hij de zonde zonde noemt. Johannes had al geschreven: "de genade en de waarheid is door Jezus Christus geworden" (Johannes 1:17). Hier komen die twee samen. De waarheid over haar zonde blijft staan, en de genade laat haar leven. Net als bij de Samaritaanse vrouw noemt Jezus de zonde en stuurt Hij de vrouw toch niet weg.

Dat Hij zo kon spreken, wijst vooruit naar het kruis. Paulus schrijft van God: "Dien, Die geen zonde gekend heeft, heeft Hij zonde voor ons gemaakt" (2 Korinthe 5:21). Wie in Christus is, mag weten: "Zo is er dan nu geen verdoemenis voor degenen, die in Christus Jezus zijn" (Romeinen 8:1). Dit woord van genade is geen vrijbrief. Het woord ga heen is het begin van een nieuw leven, zoals Jezus ook tegen de genezen man bij Bethesda zei dat hij niet meer moest zondigen (Johannes 5:14).

God neemt de trouw in het huwelijk ernstig. Het gebod "Gij zult niet echtbreken" (Exodus 20:14) staat er nog steeds, en Jezus haalt het niet weg. Wie in overspel gevallen is, vindt bij Hem geen goedpraten, maar ook geen verwerping: "Maar bij U is vergeving, opdat Gij gevreesd wordt" (Psalm 130:4).

Christus brengt ook het geweten van de aanklager aan het licht. Wie een ander wil veroordelen, staat zelf voor God. Dat maakt de zonde van een ander niet kleiner, maar het maakt ons nederig. Jezus vraagt waarom wij de splinter in het oog van onze broeder zien en de balk in ons eigen oog niet merken (Mattheüs 7:3).

Genade roept tot een nieuw leven. De Heere Jezus zegt eerst dat Hij haar niet veroordeelt, en daarna dat zij niet meer moet zondigen. In die volgorde mogen wij leven: niet om vergeving te verdienen, maar omdat zij gegeven wordt. Wie zijn zonden belijdt, mag weten dat God "getrouw en rechtvaardig" is, "dat Hij ons de zonden vergeve" (1 Johannes 1:9).