De wijze en dwaze maagden

De gelijkenis van de wijze en dwaze maagden staat in Mattheüs 25, in de laatste grote rede van de Heere Jezus vóór Zijn lijden. Hij had de tempel verlaten en zat op de Olijfberg. Daar vroegen Zijn discipelen: "Zeg ons, wanneer zullen deze dingen zijn, en welk zal het teken zijn van Uw toekomst, en van de voleinding der wereld"? (Mattheüs 24:3). Toekomst betekent in de Statenvertaling: komst. Het antwoord van Jezus loopt door tot het eind van hoofdstuk 25.

Waarom vertelt Jezus de gelijkenis van de tien maagden?

Vlak ervoor zegt Jezus dat niemand de dag en het uur van Zijn komst weet, ook de engelen niet, dan de Vader alleen (Mattheüs 24:36). Het zal gaan als in de dagen van Noach: de mensen aten en dronken en merkten niets, totdat de zondvloed kwam (Mattheüs 24:37-39). Daarom roept Hij op: "Waakt dan; want gij weet niet, in welke ure uw Heere komen zal" (Mattheüs 24:42). Daarna volgen drie gelijkenissen over het wachten op de Heere: de trouwe en de kwade dienstknecht (Mattheüs 24:45-51), de tien maagden en de talenten (Mattheüs 25:14-30). Het eerste woord van onze gelijkenis verbindt haar met die komst: "Alsdan zal het Koninkrijk der hemelen gelijk zijn aan tien maagden" (Mattheüs 25:1).

Wat is het verschil tussen de wijze en dwaze maagden?

Tien maagden nemen hun lampen en gaan uit, de bruidegom tegemoet. Vijf van hen zijn wijs en vijf dwaas (Mattheüs 25:2). Jezus legt het verschil meteen uit. De dwaze maagden namen wel hun lampen, maar geen olie met zich mee (Mattheüs 25:3). "Maar de wijzen namen olie in haar vaten, met haar lampen" (Mattheüs 25:4). Van buiten is er geen verschil te zien. Alle tien hebben een lamp, alle tien zijn op weg en alle tien wachten op dezelfde bruidegom. Het verschil zit in wat zij bij zich hebben voor als het wachten lang duurt.

Wat gebeurde er om middernacht met de tien maagden?

De bruidegom vertoefde, dat wil zeggen: hij bleef lang weg. Toen werden zij allen slaperig en vielen in slaap (Mattheüs 25:5). Dat geldt voor alle tien, ook voor de wijzen. Midden in de nacht klonk er een roep: "Ziet, de bruidegom komt, gaat uit hem tegemoet"! (Mattheüs 25:6). Alle maagden stonden op en maakten hun lampen gereed. Nu bleek wat er ontbrak. De dwazen vroegen de wijzen: "Geeft ons van uw olie; want onze lampen gaan uit" (Mattheüs 25:8). Hun lampen hadden gebrand, maar gingen nu uit.

De wijzen weigerden. Zij antwoordden dat er misschien niet genoeg zou zijn voor hen allemaal, en zeiden dat de dwazen beter naar de verkopers konden gaan om voor zichzelf te kopen (Mattheüs 25:9). De tekst zegt niet of de dwaze maagden midden in de nacht nog olie vonden. Jezus vertelt alleen wat er gebeurde terwijl zij weg waren.

Waarom ging de deur dicht voor de dwaze maagden?

Terwijl de dwazen weg waren om te kopen, kwam de bruidegom. "En die gereed waren, gingen met hem in tot de bruiloft, en de deur werd gesloten" (Mattheüs 25:10). Het woord gereed draagt de gelijkenis. De wijzen werden niet binnengelaten omdat zij wakker waren gebleven, want ook zij hadden geslapen. Zij waren gereed toen hij kwam.

Later kwamen ook de andere maagden. Zij stonden voor de gesloten deur, spraken de bruidegom twee keer aan als hun heer en vroegen hem open te doen (Mattheüs 25:11). Het antwoord van de bruidegom is kort: "Voorwaar zeg ik u: Ik ken u niet" (Mattheüs 25:12). Daarmee eindigt het beeld. Jezus voegt er geen tweede kans aan toe en zegt ook niet wat er met de dwaze maagden verder gebeurde.

Dan spreekt Jezus Zijn hoorders rechtstreeks aan: "Zo waakt dan; want gij weet den dag niet, noch de ure, in welke de Zoon des mensen komen zal" (Mattheüs 25:13). Dat is de sleutel die Hij Zelf aan de gelijkenis geeft. Waken betekent hier niet: nooit slapen, want alle tien sliepen. Waken betekent: gereed zijn voor de komst van de Zoon des mensen, op elk uur dat Hij komt.

Over de bruiloftsgebruiken in de tijd van Jezus weten wij vooral iets uit de Bijbel zelf en uit latere joodse bronnen, dus met voorbehoud. Een bruiloft was een feest dat dagen kon duren; Simson hield zeven dagen bruiloft (Richteren 14:12). Johannes de Doper spreekt over de vriend van de bruidegom, die zich verblijdt om zijn stem (Johannes 3:29), en Jezus spreekt over de bruiloftskinderen, de gasten die feestvieren zolang de bruidegom bij hen is (Mattheüs 9:15). In de gelijkenis gaan de maagden de bruidegom tegemoet. Veel uitleggers denken dat de bruidegom de bruid ophaalde en dat de stoet daarna in het donker naar de bruiloftszaal trok. Maagden zijn hier jonge, ongetrouwde vrouwen. In de gelijkenis gaan zij met de bruidegom in tot de bruiloft (Mattheüs 25:10).

Het woord dat met lampen is vertaald, kan ook fakkels aanduiden. Sommige uitleggers denken aan fakkels met doeken die in olie gedrenkt waren, anderen aan olielampjes. In beide gevallen brandde het licht maar kort zonder nieuwe olie. De vaten waren kruikjes waarin men een voorraad olie meenam.

De bruid wordt in de gelijkenis niet genoemd. Een paar oude handschriften voegen in Mattheüs 25:1 de woorden en de bruid toe; de Statenvertaling volgt de handschriften zonder die woorden. Wie de gelijkenis in haar samenhang wil lezen, vindt de hele rede in de uitleg van Mattheüs 25.

De gelijkenis gaat over het Koninkrijk der hemelen op het moment van de komst van de Bruidegom. Wie die Bruidegom is, laat Jezus niet in het midden. Hij noemde Zichzelf al eerder de Bruidegom (Mattheüs 9:15), en Hij sluit de gelijkenis af met de komst van de Zoon des mensen (Mattheüs 25:13). Het beeld heeft wortels in het Oude Testament, waar de HEERE Zich verbindt aan Zijn volk zoals een bruidegom aan zijn bruid: "gelijk de bruidegom vrolijk is over de bruid, alzo zal uw God over u vrolijk zijn" (Jesaja 62:5). Het Nieuwe Testament eindigt met dat feest: "zalig zijn zij, die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft des Lams" (Openbaring 19:9). De komst van Christus is dus het begin van een bruiloft.

Tegelijk is de gelijkenis ernstig. De tien maagden lijken op elkaar: dezelfde lampen, dezelfde weg, hetzelfde wachten, dezelfde slaap. Pas als de bruidegom komt, blijkt wie gereed is. Zo eindigt ook het huis op de rots: pas in de storm blijkt het fundament. En zoals in Mattheüs 7:21-23 zijn er mensen die "Heere, Heere" zeggen en toch het antwoord krijgen dat Hij hen niet kent.

Waar staat de olie voor? Jezus legt het niet uit, en daarom past bescheidenheid. Veel reformatorische uitleggers zien in de lamp de uiterlijke belijdenis en in de olie de genade van de Heilige Geest in het hart, het ware geloof dat niet uitdooft. Anderen leggen de nadruk op de trouw van een leven dat op de Heere wacht, zoals de gelijkenis van de talenten en het oordeel in Mattheüs 25:31-46 die laten zien. Die lezingen sluiten elkaar niet uit. Wat de gelijkenis zelf duidelijk maakt: gereed zijn is niet te lenen van een ander en niet op het laatste moment te kopen.

"Ik ken u niet" is geen gebrek aan informatie. In de Bijbel betekent kennen een persoonlijke band: "De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn" (2 Timotheüs 2:19). De gesloten deur zegt dat er een moment komt waarop het te laat is. Maar wie dit hoort, leeft nog vóór dat moment. De Heere vertraagt Zijn belofte niet, maar is lankmoedig, "niet willende, dat enigen verloren gaan, maar dat zij allen tot bekering komen" (2 Petrus 3:9).

Christus komt terug, en dat is zeker. De discipelen vroegen naar het tijdstip, maar Jezus gaf hun geen datum. Hij gaf hun een opdracht: waken. De kerk leeft daarom niet van berekeningen over de wederkomst, maar van verwachting. Bijna aan het eind van de Bijbel staat die bede: "Ja, kom, Heere Jezus"! (Openbaring 22:20).

Wie bij de gemeente hoort, de Bijbel kent en meeleeft, lijkt van buiten op de wijze maagden. Ook de dwaze maagden hadden lampen en wachtten op de bruidegom. De gelijkenis vraagt ons niet om elkaar te beoordelen, maar om voor God eerlijk te zijn over onszelf: ben ik gereed als Hij komt? Die vraag mag niet weggeduwd worden door het gewone leven, want ook de wijzen sliepen en werden toch gereed gevonden.

Gereed zijn kan niemand voor een ander regelen. Ouders kunnen hun kinderen geen olie geven, en een kerk kan het niet voor haar leden. Wel kunnen zij wijzen op de Heere, Die geeft wat ontbreekt. Wie nu al ontdekt dat zijn lamp uitgaat, hoeft niet te wachten: de Bruidegom is nog niet gekomen. Nu is het nog de tijd van genade: "Ziet, nu is het de welaangename tijd, ziet, nu is het de dag der zaligheid"! (2 Korinthe 6:2).

Het waken is geen angstig wachten op een rechter, maar het uitzien naar een Bruidegom. De brief aan de Hebreeën spreekt over hen die Christus verwachten tot zaligheid (Hebreeën 9:28). Wie Hem kent, wacht op een bruiloft.