De schapen en de bokken

Strikt genomen is dit gedeelte geen gelijkenis. Het is een beschrijving van het oordeel bij de komst van de Zoon des mensen, waarin Jezus het beeld van een herder gebruikt. Het staat aan het eind van Mattheüs 25, als slot van de lange rede die Jezus op de Olijfberg tot Zijn discipelen hield (Mattheüs 24:3). Daarvoor vertelde Hij de gelijkenissen van de wijze en dwaze maagden en van de talenten.

Wanneer scheidt de Koning de schapen van de bokken?

Jezus begint bij Zijn komst: "En wanneer de Zoon des mensen komen zal in Zijn heerlijkheid, en al de heilige engelen met Hem, dan zal Hij zitten op den troon Zijner heerlijkheid" (Mattheüs 25:31). Alle volken worden voor Hem samengebracht. Hij scheidt hen van elkaar, zoals een herder de schapen van de bokken scheidt. De schapen zet Hij aan Zijn rechterhand, de bokken aan Zijn linkerhand (Mattheüs 25:32-33).

Wat zegt de Koning tegen de schapen aan Zijn rechterhand?

Nu heet de Zoon des mensen de Koning. Tot hen die aan Zijn rechterhand staan, zegt Hij: "Komt, gij gezegenden Mijns Vaders! beërft dat Koninkrijk, hetwelk u bereid is van de grondlegging der wereld" (Mattheüs 25:34). Daarna noemt Hij wat zij gedaan hebben. Hij had honger en zij gaven Hem te eten. Hij had dorst en zij gaven Hem te drinken. Hij was een vreemdeling en zij namen Hem op. Hij was naakt en zij kleedden Hem. Hij was ziek, krank zegt de Statenvertaling, en zij bezochten Hem. Hij was in de gevangenis en zij kwamen naar Hem toe (Mattheüs 25:35-36).

Waarom waren de rechtvaardigen verbaasd?

De rechtvaardigen begrijpen het niet. Zij vragen wanneer zij Hem hongerig, dorstig, als vreemdeling, naakt, ziek of gevangen gezien hebben (Mattheüs 25:37-39). Zij weten niet van een dienst aan de Koning. Dan antwoordt Hij: "Voorwaar zeg Ik u: Voor zoveel gij dit een van deze Mijn minste broeders gedaan hebt, zo hebt gij dat Mij gedaan" (Mattheüs 25:40). Wat zij voor de minsten deden, rekent Hij als voor Hemzelf gedaan.

Wat zegt de Koning tegen de bokken aan Zijn linkerhand?

Tegen hen die aan Zijn linkerhand staan, zegt Hij: "Gaat weg van Mij, gij vervloekten, in het eeuwige vuur, hetwelk den duivel en zijn engelen bereid is" (Mattheüs 25:41). Hij noemt dezelfde zes noden, maar nu zegt Hij steeds dat zij het niet gedaan hebben (Mattheüs 25:42-43). Ook zij zijn verbaasd en vragen wanneer zij Hem in nood gezien hebben en Hem niet gediend hebben. Het antwoord is het spiegelbeeld van het eerste: wat zij niet gedaan hebben aan een van deze minsten, hebben zij Hem ook niet gedaan (Mattheüs 25:44-45).

Hoe eindigt het gedeelte over de schapen en de bokken?

Het laatste woord is kort: "En dezen zullen gaan in de eeuwige pijn; maar de rechtvaardigen in het eeuwige leven" (Mattheüs 25:46). Daarmee eindigt de rede. Direct daarna zegt Jezus tegen Zijn discipelen dat het over twee dagen Pascha is en dat de Zoon des mensen overgeleverd zal worden om gekruisigd te worden (Mattheüs 26:1-2). De Koning Die zal oordelen, gaat eerst het lijden in.

Herders hielden vaak schapen en geiten in één kudde; Jakob had ook beide onder zijn vee (Genesis 30:32). Een bok is een mannelijke geit. Waarom een herder ze scheidde, zegt de tekst niet, en Jezus maakt er ook geen punt van. Het beeld gaat om de scheiding zelf, niet om de vraag of geiten slechtere dieren zijn. In Ezechiël 34 spreekt de HEERE al over een gericht binnen Zijn kudde: "Ziet, Ik zal richten tussen klein vee en klein vee, tussen de rammen en de bokken" (Ezechiël 34:17).

De rechterhand was de ereplaats naast een koning (vergelijk 1 Koningen 2:19 en Psalm 110:1). De naam Zoon des mensen gebruikt Jezus vaak voor Zichzelf. Hij sluit aan bij Daniël 7:13-14, waar Een als eens mensen zoon heerschappij en een eeuwig Koninkrijk ontvangt.

Later is in de kerk gesproken over de werken van barmhartigheid. Bij de zes uit Mattheüs 25 is later een zevende werk gevoegd, het begraven van de doden. Dat zevende werk staat niet in deze tekst.

De hoofdpersoon is de Zoon des mensen. Hij komt in heerlijkheid, Hij zit op de troon, Hij is de Koning en de Rechter. De Vader heeft al het oordeel aan de Zoon gegeven (Johannes 5:22). Dat is het eerste wat dit gedeelte zegt over de wederkomst: de Rechter is Dezelfde Die Zijn leven gaf.

Leert Jezus hier dat goede werken de hemel verdienen? De tekst zelf wijst een andere kant op. Het Koninkrijk is een erfenis, en het is bereid van de grondlegging der wereld (Mattheüs 25:34), lang voordat iemand iets gedaan had. De rechtvaardigen zijn bovendien verbaasd; zij hebben geen lijst bijgehouden. Hun barmhartigheid is de vrucht van hun verbondenheid met de Koning, niet de prijs ervoor. Paulus zegt het zo: "Want uit genade zijt gij zalig geworden door het geloof" (Efeze 2:8), en direct erna dat wij geschapen zijn tot goede werken (Efeze 2:10). Jakobus schrijft dat een geloof zonder werken dood is (Jakobus 2:17). Zie ook de Heidelbergse Catechismus, Zondag 24.

Wie zijn deze minste broeders? Daarover verschillen uitleggers. Velen lezen het als Jezus’ broeders in strikte zin: Zijn discipelen en gelovigen, vooral wie om Zijn Naam arm of gevangen zijn. In Mattheüs noemt Jezus ieder die de wil van Zijn Vader doet, Zijn broeder (Mattheüs 12:50), en wie een van deze kleinen een beker water geeft, verliest zijn loon niet (Mattheüs 10:42). Anderen lezen het breder, als alle hulpbehoevende mensen. Beide lezingen nemen ernstig dat Christus Zich vereenzelvigt met wie gering is.

Het oordeel is werkelijk en eeuwig. Het vuur is, zegt de Koning, bereid voor de duivel en zijn engelen; het Koninkrijk is bereid voor de gezegenden.

De Koning ziet wat in het verborgen gebeurt. De rechtvaardigen wisten niet dat zij Hem dienden, en toch rekent Hij elke daad mee. Dat bemoedigt wie in stilte zorgt voor zieken, vreemdelingen of gevangenen: "God is niet onrechtvaardig dat Hij uw werk zou vergeten" (Hebreeën 6:10).

Het geloof heeft handen. Wie de Heere Jezus kent, zal Hem herkennen in Zijn minste broeders, ook als dat niet opvalt. Dat is geen middel om zalig te worden, maar wel de toets of ons geloof leeft. De bokken worden niet veroordeeld om grove zonden, maar om wat zij nalieten. Dat is een ernstige vraag aan ieder van ons, ook aan wie in de kerk is opgegroeid. Het gaat dan niet om grote daden, maar om een beker water, een bezoek, een maaltijd voor wie niets terug kan geven.

Dit gedeelte spreekt ernstig over het eeuwige vuur, maar het eindigt niet bij angst. Kort daarna ging de Koning naar het kruis. Wie tot Hem vlucht, hoeft het oordeel niet te vrezen, want Hij heeft het gedragen. Daarom mogen wij met de barmhartigheid beginnen die Hij ons eerst bewees.