1
Jezus draagt Zijn kruis naar Golgotha
Na de veroordeling door Pilatus wordt Jezus weggeleid en draagt Hij Zijn eigen kruis naar de schedelplaats. Simon van Cyrene wordt gedwongen Hem te helpen (Lukas 23:26).
Golgotha in de Bijbel
Gulgoleth (Hebreeuws/Aramees) en Kranion (Grieks) betekenen beide "schedel". De Latijnse vertaling Calvaria leverde de Nederlandse naam "Calvarieberg" op. De naam verwijst vermoedelijk naar de vorm van de heuvel of naar het feit dat het een bekende terechtstellingsplaats was.
Golgotha, de schedelplaats bij Jeruzalem, is de heuvel waar Jezus aan het kruis stierf. Vlakbij lag de tuin met het graf waaruit Hij opstond.
Ook bekend als: Calvarieberg, Calvarie, Golgota, Schedelplaats, Hoofdschedelplaats, Kranion, Gulgoleth
Ligging
Golgotha lag in de tijd van Jezus vlak buiten de noordelijke muur van Jeruzalem, langs een openbare weg (Hebreeen 13:12, Mattheus 27:39). Het was een kleine verhoging dichtbij de stadspoort, met een tuin waarin een nieuw rotsgraf lag van Jozef van Arimathea (Johannes 19:41-42). Het terrein werd door de Romeinen gebruikt voor openbare executies. Golgotha was geen berg maar een lage rotspunt in een verlaten steengroeve, een paar meter boven het omringende terrein.
Vandaag
De traditionele locatie van Golgotha wordt sinds de vierde eeuw aangewezen binnen de Grafkerk (Heilig Grafkerk) in de christelijke wijk van de oude stad van Jeruzalem. Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat dit terrein in de eerste eeuw buiten de stadsmuren lag. Jeruzalem staat vandaag onder Israelisch bestuur; de status van de oude stad is internationaal omstreden. Een alternatieve protestantse traditie uit de negentiende eeuw wijst Gordon's Calvary en de nabijgelegen Graftuin (Garden Tomb) ten noorden van de Damascuspoort aan.
Geschiedenis
De geschiedenis van Golgotha als naam is onlosmakelijk verbonden met de kruisiging van Jezus Christus op de dag die later Goede Vrijdag zou worden genoemd. Voor die tijd was de plek waarschijnlijk al bekend als een Romeinse executieplaats buiten de poorten van Jeruzalem. Alle vier de evangeliën vermelden de naam: "En zij brachten Hem tot de plaats Golgotha, hetwelk is, overgezet zijnde, Hoofdschedelplaats" (Markus 15:22).
De Romeinen kozen voor hun kruisigingen bewust plaatsen die goed zichtbaar waren langs drukke wegen, om maximale afschrikking te bereiken. Golgotha voldeed aan deze criteria: het lag vlakbij een stadspoort, langs een weg waar voorbijgangers passeerden. Johannes 19:20 vermeldt dat de plaats dichtbij de stad lag, en dat het opschrift boven Jezus' kruis in drie talen geschreven was — Hebreeuws, Grieks en Latijn — zodat velen het konden lezen.
Op de dag van de kruisiging werden er drie kruisen opgericht: Jezus in het midden, en aan weerszijden twee misdadigers (Lukas 23:33). Van het derde uur (ongeveer negen uur 's morgens) tot het negende uur (drie uur 's middags) hing Jezus aan het kruis. Van het zesde tot het negende uur viel er duisternis over het hele land (Mattheus 27:45), een bovennatuurlijk teken bij de dood van de Zoon van God. Op het moment van Zijn dood scheurde het voorhangsel van de tempel van boven naar beneden, beefde de aarde en braken de rotsen (Mattheus 27:51).
Dichtbij Golgotha lag een tuin met een nieuw rotsgraf van Jozef van Arimathea, een rijke discipel die lid was van het Sanhedrin (Mattheus 27:57-60, Johannes 19:38-42). In dit graf werd het lichaam van Jezus haastig gelegd voor het begin van de sabbat, gewikkeld in linnen doeken met specerijen volgens Joods gebruik. Op de eerste dag van de week was het graf leeg en verscheen de opgestane Heere aan Maria Magdalena en de andere vrouwen (Johannes 20).
Na de verwoesting van Jeruzalem in 70 na Christus en de herbouw als Romeinse stad Aelia Capitolina onder Hadrianus (135 na Chr.) werd het terrein van Golgotha bedekt met een heidense tempel gewijd aan Venus. Volgens Eusebius was dit juist de reden dat de plaats in het geheugen bewaard bleef. In 326 liet keizerin Helena, moeder van Constantijn, de tempel afbreken en gaf opdracht om ter plaatse de Kerk van de Opstanding (nu Grafkerk) te bouwen. Sindsdien is deze kerk, ondanks verwoestingen en herbouw, een van de belangrijkste pelgrimsplaatsen van het christendom.
Betekenis in de Bijbel
Golgotha is theologisch gezien de kernplaats van de hele Bijbel. Hier wordt vervuld wat al in Genesis 3:15 was beloofd: de Zaligmaker die de kop van de slang vermorzelt. Hier wordt Gods toorn over de zonde gedragen door de enige die er geen had, opdat wie in Hem gelooft niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft (Johannes 3:16).
De schrijver aan de Hebreeen legt nadrukkelijk verband tussen Golgotha en het oudtestamentische offersysteem. Zoals het zondoffer op de Grote Verzoendag buiten de legerplaats verbrand werd, zo heeft Jezus "buiten de poort geleden, opdat Hij door Zijn eigen bloed het volk zou heiligen" (Hebreeen 13:12). De plaats buiten Jeruzalem is dus geen toeval maar vervulling van het type. Wat de tempel met zijn dierlijke offers eeuwenlang had afgebeeld, gebeurde op Golgotha in werkelijkheid: een volmaakt, eenmalig offer dat de zonde wegnam (Hebreeen 10:12-14).
Paulus noemt de boodschap van het kruis "dwaasheid voor hen die verloren gaan, maar voor ons die behouden worden, is zij een kracht van God" (1 Korinthe 1:18). Voor Joden was een gekruisigde Messias een struikelblok — volgens Deuteronomium 21:23 was een gehangene vervloekt. Maar juist daarom, zegt Paulus, is Christus voor ons een vloek geworden om ons van de vloek van de wet te verlossen (Galaten 3:13).
Op Golgotha scheurde het voorhangsel van de tempel, het symbool van de scheiding tussen God en mens. Die scheiding is door het bloed van Christus weggenomen (Hebreeen 10:19-22). Wie in Hem gelooft, mag vrijmoedig toegang hebben tot de troon van genade. Op Golgotha "heeft Hij de overheden en de machten ontwapend, die openlijk te schande gemaakt en daardoor over hen getriomfeerd" (Kolossenzen 2:15). Wat eruitzag als de grootste nederlaag, bleek de grootste overwinning van de geschiedenis.
Sleutelgebeurtenissen in Golgotha
2
Kruisiging van Jezus tussen twee misdadigers
Jezus wordt gekruisigd op de plaats Schedel, met aan weerszijden een misdadiger. Boven Zijn hoofd staat het opschrift: "Dit is Jezus, de Koning van de Joden".
3
De zeven kruiswoorden
Vanaf het kruis spreekt Jezus zeven laatste uitspraken, waaronder "Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen" en "Het is volbracht" (Johannes 19:30).
4
Duisternis over het hele land
Van het zesde tot het negende uur valt er duisternis. Dit bovennatuurlijke teken markeert het moment waarop Jezus de zonde van de wereld draagt en Gods oordeel ondergaat.
5
Het voorhangsel scheurt, de aarde beeft
Bij Jezus' dood scheurt het voorhangsel van de tempel van boven naar beneden. De aarde beeft, rotsen scheuren en graven openen zich als tekenen van de betekenis van dit offer.
6
Belijdenis van de Romeinse hoofdman
De heidense centurio die de kruisiging leidt, roept uit: "Werkelijk, deze Mens was Gods Zoon!" — het eerste getuigenis van een heiden bij het kruis.
7
Begrafenis in het graf van Jozef van Arimathea
Jozef van Arimathea en Nicodemus leggen het lichaam van Jezus in een nieuw rotsgraf in de tuin dichtbij Golgotha, nog voor het begin van de sabbat.
Theologische betekenis
Golgotha is de plaats waar recht en genade elkaar ontmoeten. God kan de zonde niet door de vingers zien, want Hij is heilig en rechtvaardig. Tegelijk wil Hij de zondaar redden, want Hij is liefde. Op Golgotha wordt deze schijnbare tegenstelling opgelost: Christus draagt de straf die wij verdiend hadden, en God kan nu rechtvaardig en rechtvaardigend zijn (Romeinen 3:26).
Het kruis ontmaskert de mens en verheerlijkt God tegelijk. Het laat zien hoe ernstig de zonde is — zo ernstig dat alleen het bloed van Gods eigen Zoon ze kon wegwassen. Maar het laat ook zien hoe groot Gods liefde is — zo groot dat Hij deze prijs zelf heeft willen betalen (Romeinen 5:8). Wie bij Golgotha stilstaat, leert dat het evangelie geen zelfhulp is maar pure genade.
Voor de gelovige is Golgotha ook een plaats van identificatie. Paulus schrijft: "Ik ben met Christus gekruisigd; en niet meer ik leef, maar Christus leeft in mij" (Galaten 2:20). Het oude leven van zonde en schuld is meegestorven met Hem aan het kruis. Tegelijk roept het kruis op tot navolging: "Wie Mijn discipel wil zijn, moet zichzelf verloochenen, zijn kruis dagelijks opnemen en Mij volgen" (Lukas 9:23). Golgotha is dus geen plaats uit het verleden alleen, maar blijft het brandpunt van elk christelijk leven.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen je om de rol van Golgotha in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Golgotha
Wat betekent de naam Golgotha?
Golgotha komt van het Aramese Gulgoleth en betekent "schedel" of "hoofdschedelplaats". In het Grieks is dit Kranion en in het Latijn Calvaria — daarvan is ons woord "Calvarieberg" afgeleid. De naam verwijst waarschijnlijk naar de vorm van de heuvel of naar het feit dat het een bekende Romeinse terechtstellingsplaats was.
Waar lag Golgotha precies?
Golgotha lag in de tijd van Jezus vlak buiten de noordelijke muur van Jeruzalem, langs een openbare weg (Johannes 19:20, Hebreeen 13:12). Sinds de vierde eeuw wordt de plek aangewezen binnen de huidige Grafkerk in de oude stad. Archeologisch staat vast dat dit gebied in de eerste eeuw buiten de toenmalige stadsmuren lag.
Is Golgotha een berg of een heuvel?
De Bijbel noemt Golgotha nergens een berg. De evangelisten spreken steeds over "de plaats Golgotha" (Markus 15:22, Mattheus 27:33). Wat er lag was een lage rotspunt in een verlaten steengroeve, een paar meter boven het omringende terrein, vlak buiten de stadsmuur. De naam Calvarieberg komt uit de latere Latijnse traditie: Calvaria betekent schedel, en in kerkelijke kunst en liederen groeide de plek uit tot een berg. Wie zoekt op "berg Golgotha" komt dus bij een heuvel of rotsrichel uit, niet bij een bergtop.
Golgotha, Golgota of Golgatha: welke schrijfwijze klopt?
De Statenvertaling en de Herziene Statenvertaling schrijven Golgotha; nieuwere Nederlandse vertalingen schrijven meestal Golgota. Golgatha is de Duitse spelling en Calvary de Engelse naam. Alle vormen gaan terug op hetzelfde Aramese Gulgoleth. De Statenvertaling vertaalt de naam er bovendien bij: "de plaats Golgotha, hetwelk is, overgezet zijnde, Hoofdschedelplaats" (Markus 15:22).
Hoeveel kruisen stonden er op Golgotha?
Drie. Jezus hing in het midden, met aan elke zijde een misdadiger: "Alwaar zij Hem kruisten, en met Hem twee anderen, aan elke zijde een, en Jezus in het midden" (Johannes 19:18). Lukas 23:32-33 noemt hen kwaaddoeners. Een van de twee vroeg Jezus aan het einde: "Heere, gedenk mijner, als Gij in Uw Koninkrijk zult gekomen zijn" (Lukas 23:42). Het kruis van Christus staat in het verhaal dus letterlijk in het midden.
In welk land ligt Golgotha vandaag?
Golgotha ligt in Jeruzalem. De traditionele plek bevindt zich binnen de Grafkerk in de christelijke wijk van de oude stad, tussen de muren die sultan Suleiman in de zestiende eeuw liet optrekken. In de eerste eeuw lag dit terrein juist buiten de toenmalige stadsmuur. De stad staat vandaag onder Israelisch bestuur; de status van de oude stad is internationaal omstreden.
Is de Grafkerk echt de plaats van de kruisiging?
De traditie gaat terug tot de vierde eeuw, toen keizerin Helena ter plaatse een basiliek liet bouwen op de plek die volgens lokale overlevering als Golgotha bekend stond. Een heidense Venus-tempel uit de tweede eeuw bewaarde de locatie. De meeste archeologen en bijbelgeleerden achten de identificatie historisch waarschijnlijk. Een alternatief is Gordon's Calvary en de Graftuin, voorgesteld in de negentiende eeuw.
Waarom moest Jezus juist buiten de stad worden gekruisigd?
Hebreeen 13:12 legt deze theologische betekenis uit: "Daarom heeft ook Jezus, om door Zijn eigen bloed het volk te heiligen, buiten de poort geleden." Het oudtestamentische zondoffer werd op de Grote Verzoendag buiten de legerplaats verbrand (Leviticus 16:27). Jezus vervult dit type door buiten de stadspoorten te sterven als het ware verzoenend offer.
Hoe laat werd Jezus gekruisigd en wanneer stierf Hij?
Volgens Markus 15:25 werd Jezus op het derde uur (ongeveer negen uur 's morgens) gekruisigd. Van het zesde tot het negende uur (twaalf tot drie uur 's middags) viel er duisternis over het land. Op het negende uur riep Jezus met luide stem en stierf (Markus 15:33-37). De dag was Goede Vrijdag, de dag voor de sabbat.
Wat gebeurde er precies toen Jezus stierf?
De evangelisten noemen meerdere tekenen: het voorhangsel van de tempel scheurde van boven naar beneden, er kwam een aardbeving, rotsen scheurden, graven werden geopend en later verschenen opgestane heiligen (Mattheus 27:51-53). Deze tekenen markeren de kosmische betekenis van Zijn dood als verzoening en overwinning over de dood.
Wat betekent Golgotha voor christenen vandaag?
Golgotha is de plaats waar de verlossing werd bewerkt. Christenen zien in het kruis het middelpunt van de heilsgeschiedenis: hier droeg Christus de schuld, verzoende Hij God met de mens en overwon Hij de macht van zonde en dood. Het kruis is daarom centraal in prediking, gebed en avondmaal, en vormt het symbool bij uitstek van het christelijk geloof.
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem is vandaag de hoofdstad van de staat Israel en een heilige stad voor het Jodendom, het christendom en de islam
Gethsemane
De traditionele locatie van Gethsemane ligt vandaag aan de voet van de Olijfberg in Oost-Jeruzalem, bij de Kerk van Alle Volken (ook wel Basiliek van de Doodsstrijd)
Olijfberg
De Olijfberg ligt vandaag in Oost-Jeruzalem en wordt doorsneden door moderne straten en kerkelijke complexen
Bethanie
Bethanie staat vandaag bekend als Al-Eizariya, wat in het Arabisch "plaats van Lazarus" betekent
Bijbelse personen verbonden aan Golgotha
Bijbelhoofdstukken die zich in Golgotha afspelen
Johannes 19
Jezus draagt Zijn kruis naar Golgotha en spreekt: het is volbracht.
Lukas 23
De kruisiging tussen twee kwaaddoeners en het woord aan de moordenaar.
Mattheus 27
Duisternis over het land, het gescheurde voorhangsel en de aardbeving.
Hebreeen 13
Waarom Jezus buiten de poort leed, zoals het zondoffer buiten de legerplaats.
Leer meer over Golgotha met AI BijbelAssistent
Wil je dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Golgotha? Onze AI-assistent helpt je verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Golgotha.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Golgotha in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Golgotha.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Golgotha.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Golgotha.