Golgotha in de Bijbel

Golgotha ligt nu binnen de oude stad van Jeruzalem, in het christelijke kwartier, maar lag in de tijd van Jezus vlak buiten de stadsmuur. Johannes noemt de plaats nabij de stad (Johannes 19:20) en vertelt dat er een hof lag met een nieuw graf (Johannes 19:41); er liep ook een weg langs, want voorbijgangers lasterden Hem (Mattheüs 27:39). Sinds de vierde eeuw wijst de traditie de plek aan in de Grafkerk.

Golgotha betekent schedel. Het is de Griekse weergave van een Aramees woord, verwant aan het Hebreeuwse gulgoleth. Markus vertaalt het: "de plaats Golgotha, hetwelk is, overgezet zijnde, Hoofdschedelplaats" (Markus 15:22). In het Grieks heet de plek Kranion en in het Latijn Calvaria, waarvan ons woord Calvarieberg komt. Waarom de plaats zo heette, staat niet in de Bijbel; vaak denkt men aan de vorm van de rots of aan de terechtstellingen die er plaatsvonden.

De naam Golgotha staat in Mattheüs 27:33, Markus 15:22 en Johannes 19:17. Lukas 23:33 noemt dezelfde plek met de Nederlandse vertaling Hoofdschedel plaats. Zonder de naam te noemen spreekt ook Hebreeën 13:12 erover: Jezus heeft buiten de poort geleden. Het hele lijdensverhaal in Mattheüs 27, Markus 15, Lukas 23 en Johannes 19 speelt zich voor een deel op deze plaats af, tot en met de begrafenis in de nabije hof.

Op Golgotha werd de Heere Jezus gekruisigd tussen twee kwaaddoeners (Lukas 23:33). Hij bad voor wie Hem kruisigden, beloofde een van de moordenaars het Paradijs en vertrouwde Zijn moeder toe aan de discipel die Hij liefhad. Van het zesde tot het negende uur was het donker. Hij riep "Het is volbracht" en gaf de geest (Johannes 19:30). Het voorhangsel van de tempel scheurde, de hoofdman beleed Hem als Gods Zoon en Hij werd in een nieuw graf in de nabije hof gelegd.

Alle vormen wijzen dezelfde plaats aan. De Statenvertaling schrijft Golgotha en vertaalt de naam als Hoofdschedelplaats (Mattheüs 27:33, Johannes 19:17) of Hoofdschedel plaats (Lukas 23:33). De plaats wordt ook gespeld als Golgota. Calvarieberg komt van het Latijnse Calvaria, dat eveneens schedel betekent; die naam is in de kerkelijke traditie en in liederen gangbaar geworden. De naam wordt ook gespeld als Golgatha.

De Bijbel noemt Golgotha nergens een berg, maar een plaats (Markus 15:22). Waarschijnlijk ging het om een lage rotsverhoging buiten de stadsmuur, langs een weg. Onder de Grafkerk is een oude steengroeve gevonden, met een rotsblok dat de traditie als de plek van het kruis aanwijst. Het woord Calvarieberg en de voorstelling van een hoge heuvel komen uit latere kunst en liederen. Wie zoekt naar de berg Golgotha, zoekt dus geen hoge berg, maar een plek vlak bij de stad.

Met de rots van Golgotha wordt meestal het rotsblok bedoeld dat in de Grafkerk in Jeruzalem als de plek van het kruis geldt. Het is een rest van de oude steengroeve buiten de muur en staat in de kapel van Golgotha, op een verhoging die met trappen te bereiken is, achter glas. In de rots loopt een scheur, die de overlevering verbindt met de aardbeving bij Jezus’ sterven, toen "de steenrotsen scheurden" (Mattheüs 27:51). Of het werkelijk deze rots was, valt niet te bewijzen.

Jezus is gekruisigd en gestorven bij Jeruzalem, net buiten de stad. Golgotha lag buiten de stadsmuur van die tijd, maar zo dicht bij de stad dat velen het opschrift op het kruis lazen (Johannes 19:20). Hebreeën 13:12 zegt dat Hij "buiten de poort geleden" heeft. Dat de plek nu binnen de muren van de oude stad ligt, komt doordat de stadsmuur later is uitgebreid. De traditie wijst haar aan in de Grafkerk.

Dat is niet met zekerheid te zeggen, maar veel onderzoekers achten het waarschijnlijk. De plek lag in de eerste eeuw buiten de muur, er zijn rotsgraven uit die tijd gevonden, en de overlevering in Jeruzalem wees haar al aan toen keizer Constantijn er rond 326 een kerk liet bouwen. Volgens Eusebius stond er daarvoor een tempel voor Venus. Een ander voorstel uit de negentiende eeuw is de Graftuin bij de Damascuspoort; voor dat graf zijn minder aanwijzingen.

Historisch gezien voltrokken de Romeinen hun terechtstellingen buiten de stad, langs wegen. De Bijbel ziet er ook een diepere betekenis in. De lichamen van de zondoffers werden buiten de legerplaats verbrand (Leviticus 16:27). Hebreeën 13:12 zegt daarom: "Daarom heeft ook Jezus, opdat Hij door Zijn eigen bloed het volk zou heiligen, buiten de poort geleden". Christus is het ware zondoffer, en wie Hem volgt, gaat met Hem buiten de legerplaats, Zijn smaadheid dragende (Hebreeën 13:13).

Er stonden drie kruisen. Johannes schrijft: "Alwaar zij Hem kruisten, en met Hem twee anderen, aan elke zijde een, en Jezus in het midden" (Johannes 19:18). Mattheüs en Markus noemen de twee anderen moordenaars, Lukas kwaaddoeners. Volgens Mattheüs en Markus smaadden zij Hem eerst beiden (Mattheüs 27:44); Lukas vertelt dat een van hen zich tot Jezus keerde en de belofte van het Paradijs kreeg (Lukas 23:40-43). Over hem gaat de persoonspagina over de moordenaar aan het kruis.

Jezus werd begraven vlak bij Golgotha: "er was in de plaats, waar Hij gekruist was, een hof, en in den hof een nieuw graf" (Johannes 19:41). Jozef van Arimathea en Nikodemus legden Hem daar, omdat de sabbat begon en het graf nabij was (Johannes 19:42). De traditie wijst kruisplaats en graf beide aan in de Grafkerk; dat is waarschijnlijk, maar niet zeker. De Graftuin bij de Damascuspoort is een voorstel uit de negentiende eeuw, met minder aanwijzingen.

Golgotha is de plaats waar Christus de straf voor de zonde droeg en de verzoening met God volbracht. Daarom spreekt de kerk er in de prediking en bij het Heilig Avondmaal steeds over. Paulus wilde niets anders weten dan Jezus Christus, en Die gekruisigd (1 Korinthe 2:2). Het woord van het kruis lijkt dwaasheid, maar voor wie behouden wordt is het een kracht Gods (1 Korinthe 1:18). Het gaat daarbij om wat er gebeurd is, niet om de verering van de plek.