1
Aankondiging aan Maria
De engel Gabriel wordt naar Nazareth gezonden en kondigt Maria aan dat zij door de kracht van de Heilige Geest de Messias zal baren.
Nazareth in de Bijbel
Natsrat (Hebreeuws), vermoedelijk afgeleid van netser, "spruit" of "loot". Sommigen zien hierin een link met Jesaja 11:1, waar de Messias een rijsje uit de afgehouwen tronk van Isai wordt genoemd.
Nazareth is het dorp in Galilea, in het noorden van Israel, waar Jezus van Nazareth opgroeide en waar Gabriel aan Maria de Messias aankondigde.
Ook bekend als: Nazaret, Natsrat, Nazara
Ligging
Nazareth ligt in Lager-Galilea, in het zuiden van de bergen ten westen van het Meer van Galilea, op ongeveer 350 meter hoogte. Het dorp bevindt zich in een natuurlijke kom tussen heuvels en was in de tijd van Jezus klein en onbelangrijk, waarschijnlijk met niet meer dan enkele honderden inwoners.
Vandaag
Nazareth is vandaag een bloeiende stad in het noorden van Israel met de grootste Arabisch-christelijke gemeenschap van het land. Bezienswaardigheden zijn de grote Basiliek van de Aankondiging en de Sint-Jozefkerk.
Geschiedenis
Nazareth wordt in het Oude Testament nergens genoemd. Ook in de geschriften van Flavius Josephus en in de vroege rabbijnse literatuur komt het dorp vrijwel niet voor. Archeologisch onderzoek laat zien dat Nazareth in de tijd van Jezus een klein landbouwdorp was, met wijngaarden, olijfgaarden en graanakkers op de terrassen van de omringende heuvels. De bewoners leefden eenvoudig; huizen werden deels in de rotsen uitgehakt.
Het dorp lag strategisch uit het zicht: net niet aan de grote handelsroutes, maar wel dichtbij genoeg om er weet van te hebben. Op een paar uur lopen afstand lag Sepphoris, de grote Romeins-Joodse stad die Herodes Antipas herbouwde. Het is goed mogelijk dat Jozef en later Jezus als vakman (Grieks: tekton) werk vonden in de bouwprojecten daar.
In de Bijbel komt Nazareth pas in beeld met de aankondiging aan Maria. De engel Gabriel wordt door God naar "een stad in Galilea, waarvan de naam Nazareth was" gezonden (Lukas 1:26). Daar kondigt hij Maria aan dat zij door de kracht van de Allerhoogste zwanger zal worden en een zoon zal baren die Jezus genoemd moet worden. Na de geboorte in Bethlehem en de vlucht naar Egypte keert de heilige familie terug naar Nazareth en blijft daar wonen. Daarom kon van Jezus gezegd worden: "Hij zal Nazarener genoemd worden" (Mattheus 2:23).
De evangelisten vermelden dat Jezus in Nazareth opgroeide, toenam in wijsheid en leeftijd, en Zijn ouders onderdanig was (Lukas 2:51-52). Hij leerde de Schriften in de plaatselijke synagoge en werkte tot Zijn ongeveer dertigste jaar als timmerman. Die jarenlange verborgenheid in een onbeduidend dorp is een opvallend deel van de weg die God met Zijn Zoon ging.
Bij het begin van Zijn openbare optreden keerde Jezus terug naar Nazareth en las in de synagoge uit Jesaja 61 voor. Hij verklaarde dat de profetie in Hem werd vervuld, maar toen Hij liet zien dat Gods genade niet beperkt is tot Israel, werden de dorpsgenoten zo woedend dat zij Hem naar een bergrand brachten om Hem de afgrond in te werpen. Hij ging echter midden tussen hen door weg (Lukas 4:16-30). Van toen af vestigde Hij zich in Kapernaum (Mattheus 4:13).
Toch bleef Nazareth Zijn thuisbasis in de ogen van de mensen. Hij wordt in de evangelien meermaals "Jezus de Nazarener" genoemd, en ook aan het kruis staat dit opschrift: "Jezus de Nazarener, de Koning der Joden" (Johannes 19:19). Vanuit die associatie is in de vroege kerk de naam "Nazareners" ontstaan voor de volgelingen van Jezus (Handelingen 24:5).
Betekenis in de Bijbel
Nazareth is in de evangelien het symbool van onaanzienlijkheid. Nathanael verwoordt dit openhartig wanneer Filippus hem vertelt dat zij de Messias gevonden hebben, Jezus, de zoon van Jozef uit Nazareth: "Kan uit Nazareth iets goeds zijn?" (Johannes 1:47 in de Statenvertaling, die Johannes 1 een vers hoger telt dan de meeste andere vertalingen). Het antwoord van Filippus is kenmerkend: "Kom en zie." Juist vanuit het dorp dat geen naam had in de Schrift komt de Naam boven alle namen.
De keuze voor Nazareth past in een patroon dat de hele Bijbel doortrekt. God kiest Abraham uit Ur, Mozes uit de wildernis, David uit een schaapskooi in Bethlehem, en nu Zijn Zoon uit een gehucht in Galilea. Zoals Paulus later schrijft: "het dwaze van de wereld heeft God uitgekozen om de wijzen te beschamen" (1 Korinthe 1:27). Nazareth is de plaats waar deze goddelijke voorkeur voor het kleine concreet wordt.
De aankondiging aan Maria is een van de centrale gebeurtenissen van de heilsgeschiedenis: hier ontvangt de kerk de belofte dat de eeuwige Zoon vlees zal worden. Maria's "mij geschiede naar uw woord" (Lukas 1:38) is een voorbeeld van gelovige overgave. Haar lied, het Magnificat, verbindt deze gebeurtenis direct met Gods oude belofte aan Abraham en laat zien hoe God de machtigen van de troon stoot en de nederigen verhoogt.
Tegelijk toont Nazareth dat het evangelie geen vanzelfsprekende ontvangst ontmoet waar men Jezus al jaren kent. Zijn eigen dorpsgenoten vroegen: "Is dit niet de timmerman, de zoon van Maria?" en namen aanstoot aan Hem (Markus 6:3). Jezus constateerde: "Een profeet is niet ongeeerd, behalve in zijn vaderstad en in zijn huis" (Mattheus 13:57).
Sleutelgebeurtenissen in Nazareth
2
Terugkeer van de heilige familie uit Egypte
Jozef, Maria en het kind Jezus vestigen zich na de dood van Herodes in Nazareth, zodat vervuld wordt wat gesproken is door de profeten: "Hij zal Nazarener genoemd worden."
3
De verborgen jaren van Jezus in Nazareth
Jezus groeit op, is zijn ouders onderdanig, en neemt toe in wijsheid en in genade bij God en de mensen — dertig jaar lang.
4
Jezus leest Jesaja 61 in de synagoge
Aan het begin van zijn openbare bediening leest Jezus in de synagoge van Nazareth de messiaanse profetie voor en verklaart: "Heden is deze Schrift in uw oren vervuld."
5
Afwijzing door de inwoners van Nazareth
De dorpsgenoten worden woedend, drijven Jezus de stad uit en proberen Hem van een steile helling te werpen. Hij gaat echter ongehinderd door hun midden heen.
Theologische betekenis
Nazareth belichaamt het geheim van de incarnatie: de eeuwige Zoon van God kiest ervoor om niet in een paleis of in een religieuze metropool op te groeien, maar in een onaanzienlijk dorp zonder naam. Dertig jaar lang leeft Hij een gewoon leven, als timmerman, als lid van een joods gezin, als jongen in de synagoge. Deze jaren van verborgenheid laten zien dat heiligheid niet pas begint bij het spectaculaire.
Voor gelovigen betekent dit dat hun eigen dagelijks werk, gezinsleven en verborgen trouw waardevol zijn in Gods ogen. Jezus heeft ze geheiligd door ze zelf te beleven. Tegelijk is Nazareth een waarschuwing: waar Hij het meest vertrouwd is, wordt Hij soms het minst herkend. Net als de dorpsgenoten van Jezus kunnen mensen met kerkelijk besef Hem afwijzen omdat Hij hun verwachtingen doorkruist.
Ten slotte wijst Nazareth naar de omkering die het hele evangelie kenmerkt: wat de mensen voor gering houden, kiest God om Zijn heerlijkheid te openbaren. "Jezus van Nazareth" werd daardoor niet een scheldnaam, maar een erenaam. Achter dit dorp staat de belofte dat God naar het kleine omziet.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen je om de rol van Nazareth in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Nazareth
Waar ligt Nazareth en in welk land?
Nazareth ligt in Galilea, in het noorden van Israel, en is vandaag de hoofdplaats van het Noorddistrict. Het dorp uit de evangelien lag in een kom tussen de heuvels van Laag-Galilea, op ongeveer 350 meter hoogte, ruim honderd kilometer ten noorden van Jeruzalem en ruim twintig kilometer ten westen van het Meer van Galilea. Lukas 1:26 noemt het "een stad in Galilea, genaamd Nazareth". Wie de plaatsen uit de evangelien op een kaart zet, ziet dat Nazareth, Kana, Kapernaum en Tiberias alle vier in dezelfde streek lagen, op hooguit een dagreis van elkaar. Bethlehem, de geboorteplaats van Jezus, lag daarentegen in Judea, een reis van enkele dagen naar het zuiden.
Was Nazareth een stad of een dorp?
De evangelien noemen Nazareth een stad: Lukas 1:26 spreekt van "een stad in Galilea, genaamd Nazareth" en Mattheus 2:23 van "de stad, genaamd Nazareth". Het Griekse woord polis werd toen ook gebruikt voor kleine, zelfstandige plaatsen. Archeologisch onderzoek wijst juist op een klein landbouwdorp van hooguit enkele honderden inwoners, met huizen die deels in de rots waren uitgehakt, en met wijngaarden, olijfgaarden en graanakkers op de terrassen eromheen. Stad en dorp zijn hier dus geen tegenstelling: naar bijbelse maatstaven een zelfstandige plaats, naar de onze een gehucht. Het huidige Nazareth is wel een echte stad, met tienduizenden inwoners.
Wordt Nazareth in het Oude Testament genoemd?
Nee, Nazareth komt in het Oude Testament nergens voor. Ook in andere joodse bronnen uit de eerste eeuw wordt het dorp nauwelijks vermeld. Mattheus verbindt de naam aan de profetieen dat de Messias "Nazarener genoemd zou worden" (Mattheus 2:23), waarschijnlijk met een woordspeling op het Hebreeuwse netser (spruit) uit Jesaja 11:1.
Wat betekent de naam Nazareth?
De naam komt waarschijnlijk van het Hebreeuwse netser, "spruit" of "loot". Dat woord staat in Jesaja 11:1, waar de Statenvertaling leest: "Want er zal een Rijsje voortkomen uit den afgehouwen tronk van Isai, en een Scheut uit zijn wortelen zal Vrucht voortbrengen." Sommige uitleggers zien hierin een profetische verwijzing naar Jezus de Nazarener.
Waarom zei Nathanael: "Kan uit Nazareth iets goeds zijn?"
Nathanael verwoordt het algemene gevoel dat Nazareth een onbeduidend dorp was waar geen grote profeet of koning vandaan zou komen. Filippus antwoordt niet met argumenten, maar met een uitnodiging: "Kom en zie." Deze reactie staat model voor de ontmoeting met Jezus: niet vooroordeel, maar persoonlijke kennismaking. Let op de versnummering: de Statenvertaling heeft dit gesprek in Johannes 1:46-47, andere vertalingen in Johannes 1:45-46, en zij vertalen de vraag meestal als "Kan uit Nazareth iets goeds komen?"
Hoe oud was Jezus toen Hij uit Nazareth wegging?
Volgens Lukas 3:23 was Jezus ongeveer dertig jaar oud toen Hij Zijn openbare bediening begon. Tot dan toe had Hij in Nazareth gewoond en volgens Markus 6:3 als timmerman gewerkt. Deze jaren van verborgenheid behoren tot het grootste deel van Zijn aardse leven.
Wat gebeurde er toen Jezus in de synagoge van Nazareth preekte?
Jezus las uit Jesaja 61 voor en verklaarde dat deze messiaanse profetie in Hem werd vervuld (Lukas 4:16-21). Eerst reageerden de mensen positief, maar toen Hij eraan herinnerde dat God ook buiten Israel genadig kan zijn, werden zij woedend en probeerden Hem van een afgrond te werpen. Hij ging echter midden tussen hen door weg.
Was Jezus timmerman of bouwvakman?
Het Griekse woord tekton (Markus 6:3) kan zowel "timmerman" als breder "vakman" betekenen en werd gebruikt voor ambachtslieden die in hout en steen werkten. Gezien het vele bouwwerk in het nabijgelegen Sepphoris is het waarschijnlijk dat Jezus (en Jozef) aan allerlei bouwprojecten meewerkten, niet alleen aan houten voorwerpen.
Wat betekent "Nazarener" en waarom wordt Jezus zo genoemd?
Nazarener betekent letterlijk "iemand uit Nazareth". Omdat Jezus daar opgroeide, werd Hij door tijdgenoten zo aangeduid. Mattheus 2:23 verbindt de naam met de profeten: "opdat vervuld zou worden, wat door de profeten gezegd is, dat Hij Nazarener zal geheten worden" — waarschijnlijk met een woordspeling op het Hebreeuwse netser, "loot", uit Jesaja 11:1. Aanvankelijk kon de aanduiding neerbuigend klinken, maar zij werd een erenaam: op het kruis stond volgens de Statenvertaling "JEZUS De NAZARENER De KONING DER JODEN" (Johannes 19:19). In Handelingen 24:5 wordt de jonge kerk zelfs aangeklaagd als "de sekte der Nazarenen".
Had Jezus een achternaam?
Nee. Achternamen zoals wij die kennen bestonden in het Joodse Galilea niet. Mensen werden aangeduid naar hun vader — "Is deze niet de Zoon van Jozef?", vroegen Zijn dorpsgenoten (Lukas 4:22) — of naar hun woonplaats. Zo ontstond "Jezus van Nazareth". Ook "Christus" is geen achternaam maar een titel: het Griekse woord voor gezalfde, in het Hebreeuws Messias. De naam Jezus zelf wordt in Mattheus 1:21 uitgelegd: "gij zult Zijn naam heten JEZUS; want Hij zal Zijn volk zalig maken van hun zonden."
Bestaat Nazareth vandaag nog?
Ja. Nazareth is vandaag een stad in het noorden van Israel met tienduizenden inwoners. Het is de belangrijkste christelijke stad van het land en herbergt heilige plaatsen zoals de Basiliek van de Aankondiging, gebouwd boven de traditionele plek waar Maria de boodschap van de engel Gabriel ontving.
Gerelateerde plaatsen
Bethlehem
Bethlehem ligt vandaag in de Westelijke Jordaanoever en staat onder Palestijns bestuur
Kapernaum
De ruines van Kapernaum worden vandaag aangewezen bij Tell Hum, in het noorden van Israel, aan de noordkust van het Meer van Galilea
Jeruzalem
Jeruzalem is vandaag de hoofdstad van de staat Israel en een heilige stad voor het Jodendom, het christendom en de islam
Galilea
Galilea is vandaag een regio in het noorden van Israel
Bijbelse personen verbonden aan Nazareth
Bijbelhoofdstukken die zich in Nazareth afspelen
Leer meer over Nazareth met AI BijbelAssistent
Wil je dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Nazareth? Onze AI-assistent helpt je verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Nazareth.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Nazareth in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Nazareth.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Nazareth.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Nazareth.