Jezus, twaalf jaar, in de tempel

De geschiedenis van Jezus, twaalf jaar, in de tempel staat in Lukas 2:41-52. Na de vlucht naar Egypte en de terugkeer naar Nazareth (Mattheüs 2) zwijgt de Bijbel over de kinderjaren van Jezus, op deze ene geschiedenis na. Lukas vertelt haar direct nadat hij heeft gezegd dat het Kind opgroeide, sterk werd en vervuld werd met wijsheid, en dat de genade van God over Hem was (Lukas 2:40).

Waarom gingen Jozef en Maria elk jaar naar Jeruzalem?

Lukas begint met een gewoonte. De ouders van Jezus reisden elk jaar naar Jeruzalem voor het feest van het Pascha (Lukas 2:41). Op dat feest herdacht Israël hoe de HEERE Zijn volk uit Egypte had bevrijd. De wet van Mozes vroeg van alle mannen in Israël dat zij driemaal per jaar voor het aangezicht van de HEERE verschenen, op het feest van de ongezuurde broden, het feest der weken en het Loofhuttenfeest (Deuteronomium 16:16). De wet sprak daarbij over de mannen. Dat ook Maria elk jaar meeging, noemt Lukas zonder uitleg. Het past bij wat hij eerder over dit gezin zei: Jozef en Maria deden alles wat naar de wet van de Heere te doen was (Lukas 2:39).

Toen Jezus twaalf jaar oud was, gingen zij weer op naar Jeruzalem, zoals zij gewoon waren op het feest (Lukas 2:42). Lukas zegt niet dat Jezus toen voor het eerst meeging. Hij noemt wel de leeftijd, en in een evangelie dat over de jeugd van Jezus verder zwijgt, valt dat op.

Hoe raakten Jozef en Maria Jezus kwijt?

Na de feestdagen gingen Jozef en Maria terug naar huis. Maar het Kind Jezus bleef in Jeruzalem, en Jozef en Zijn moeder wisten het niet (Lukas 2:43). Lukas zegt niet dat Jezus wegliep of zich verstopte: Hij bleef. Zijn ouders meenden dat Hij in het reisgezelschap was. Na een dagreis zochten zij Hem bij de magen, dat zijn de familieleden, en bij de bekenden (Lukas 2:44). Toen zij Hem niet vonden, keerden zij terug naar Jeruzalem om Hem daar te zoeken.

Wat deed de twaalfjarige Jezus in de tempel tussen de leraars?

"En het geschiedde, na drie dagen, dat zij Hem vonden in den tempel, zittende in het midden der leraren, hen horende, en hen ondervragende" (Lukas 2:46). De leraars waren de schriftgeleerden die de wet van Mozes uitlegden. Jezus zat tussen hen, luisterde en stelde vragen. Toch viel er meer op: "allen, die Hem hoorden, ontzetten zich over Zijn verstand en antwoorden" (Lukas 2:47). Er werden dus ook vragen aan Hem gesteld, en Zijn antwoorden verbaasden de toehoorders. Waarover het gesprek ging, zegt de tekst niet. Dat de jongen de leraars onderwees of een toespraak hield, staat er evenmin. Dat beeld komt uit latere kunst en kinderbijbels.

Wat zei Jezus tegen Zijn moeder in de tempel?

Toen Jozef en Maria Hem zagen, werden zij verslagen, dat is: zij waren ontdaan. Maria sprak Hem aan: "Kind! waarom hebt Gij ons zo gedaan? Zie, Uw vader en ik hebben U met angst gezocht" (Lukas 2:48). Zijn antwoord zijn de eerste woorden die de evangeliën ons uit het leven van Jezus doorgeven: "Wat is het, dat gij Mij gezocht hebt? Wist gij niet, dat Ik moet zijn in de dingen Mijns Vaders" (Lukas 2:49)? Maria sprak over Jozef als Zijn vader. Jezus spreekt over Zijn Vader in de hemel. Hij vraagt waarom zij Hem zochten, alsof zij hadden kunnen weten waar Hij zou zijn. De engel had immers gezegd dat het Kind Gods Zoon genoemd zou worden (Lukas 1:35).

Lukas verzwijgt niet hoe Jozef en Maria daarop reageerden: zij verstonden het woord niet dat Hij tot hen sprak (Lukas 2:50). Ook Maria, die zoveel gehoord had van de engel, van de herders en van Simeon, begreep nog niet wat het betekende dat haar Kind de Zoon van God is.

Wat gebeurde er daarna in Nazareth?

Het slot weegt even zwaar als wat er in de tempel gebeurde. "En Hij ging met hen af, en kwam te Nazareth, en was hun onderdanig" (Lukas 2:51). De Zoon van God, Die zojuist God Zijn Vader had genoemd, ging mee met Jozef en Maria en gehoorzaamde hen. Zijn moeder bewaarde al deze dingen in haar hart, zoals zij eerder deed na het bezoek van de herders (Lukas 2:19). Lukas besluit met één zin over de jaren die volgen: "En Jezus nam toe in wijsheid, en in grootte, en in genade bij God en de mensen" (Lukas 2:52). Genade betekent hier gunst. Daarna zwijgt de Bijbel tot Jezus ongeveer dertig jaar was en door Johannes gedoopt werd (Lukas 3:21-23). Wie het hoofdstuk vers voor vers wil lezen, vindt de uitleg bij Lukas 2.

Nazareth lag in Galilea, Jeruzalem in Judea. De reis was ruim honderd kilometer, enkele dagen lopen. Wie naar het feest ging, reisde in gezelschap van familie en dorpsgenoten. Dat verklaart waarom Jozef en Maria een dag lang konden denken dat Jezus ergens in de groep liep. Een jongen van twaalf had in zo’n reisgezelschap waarschijnlijk meer vrijheid dan een klein kind. De tekst verwijt Jozef en Maria geen onachtzaamheid.

Het Pascha werd gevierd op de veertiende dag van de eerste maand. Daarop volgde zeven dagen het feest van de ongezuurde broden (Leviticus 23:5-6). Of Jozef en Maria de hele week bleven, zegt Lukas niet. Hij spreekt alleen van de dagen die zij daar voleindigd hadden. De drie dagen worden meestal zo gerekend: één dag heen, één dag terug, en op de derde dag vonden zij Hem. Het kan ook gaan om drie dagen zoeken in de stad.

De tempel was in die tijd het gebouw dat Herodes de Grote liet verbouwen en uitbreiden. Toen Jezus later in het openbaar optrad, werd er al zesenveertig jaar aan gebouwd (Johannes 2:20). De schriftgeleerden gaven waarschijnlijk onderwijs in de voorhoven en zuilengangen, zoals het voorhof van Salomo, waar Jezus later wandelde (Johannes 10:23). In de Misjna, een Joods geschrift van rond 200 na Christus, staat dat een jongen op zijn dertiende jaar verantwoordelijk werd voor de geboden (traktaat Avot 5:21). Of dat in de eerste eeuw al zo gold, is onzeker. Lukas noemt alleen dat Jezus twaalf was.

In deze geschiedenis maakt Jezus Zelf bekend Wie Hij is, met de eerste woorden die de evangeliën ons uit Zijn leven doorgeven. Hij spreekt over God als Zijn Vader. Wat de engel bij de aankondiging zei, dat het Kind Gods Zoon genoemd zou worden (Lukas 1:35), klinkt hier uit Zijn eigen mond. Als twaalfjarige weet Hij Wie Zijn Vader is en waar Hij hoort. De Vader bevestigt dat later van Zijn kant, bij de doop: "Gij zijt Mijn geliefde Zoon, in U heb Ik Mijn welbehagen" (Lukas 3:22).

Het woordje moet in Lukas 2:49 is bij Lukas geen toevallig woord. Het klinkt telkens waar het gaat om de weg die God voor Zijn Zoon heeft bepaald: "Ik moet ook anderen steden het Evangelie van het Koninkrijk Gods verkondigen" (Lukas 4:43), en "De Zoon des mensen moet veel lijden" (Lukas 9:22). Na de opstanding zegt Hij dat "het alles moest vervuld worden, wat van Mij geschreven is" (Lukas 24:44). De jongen in de tempel staat al op die weg. Wat er precies bedoeld is met de dingen van Zijn Vader, het huis van de Vader of het werk van de Vader, daarover verschillen uitleggers. Beide lezingen passen bij de tekst, en beide zeggen dat Jezus Zich aan de Vader verbonden weet.

Tegelijk laat Lukas zien dat de Zoon van God werkelijk mens werd. Hij nam toe in wijsheid en in grootte: Hij leerde en groeide zoals een kind groeit. De Heidelbergse Catechismus belijdt dat Hij Zijn broeders in alles gelijk werd, uitgenomen de zonde (vraag en antwoord 35; vergelijk Hebreeën 2:17 en 4:15). Daarom is Zijn gehoorzaamheid aan Jozef en Maria echte gehoorzaamheid. Hij was "geworden onder de wet" (Galaten 4:4) en hield ook het gebod om vader en moeder te eren. Paulus schrijft dat Hij gehoorzaam werd "tot den dood, ja, den dood des kruises" (Filippenzen 2:8). Die gehoorzaamheid begint niet pas aan het kruis. Zij is er al in Nazareth.

De slotzin doet denken aan wat over Samuël gezegd werd: hij nam toe, en werd groot en aangenaam bij de HEERE en bij de mensen (1 Samuël 2:26; zie de roeping van Samuël). Lukas legt dat verband niet uitdrukkelijk, maar de woorden lijken op elkaar. Samuël werd een profeet. Jezus is de Zoon, in Wie God ten volle gesproken heeft (Hebreeën 1:1-2), en in Wie "al de schatten der wijsheid en der kennis verborgen" zijn (Kolossenzen 2:3).

God stelt Zijn Zoon aan ons voor als Iemand Die volkomen gehoorzaam was, aan Zijn Vader in de hemel en aan Zijn ouders op aarde. Dat is eerst evangelie en pas daarna voorbeeld. Waar wij in gehoorzaamheid tekortschieten, heeft Hij volbracht wat God vraagt. Wie dat gelooft, leert ook zelf die weg te gaan: kinderen die hun ouders gehoorzaam zijn "in den Heere" (Efeze 6:1), ouders die hun kinderen voorgaan in het zoeken van Gods wil.

Jozef en Maria vonden Jezus in het huis van God, tussen mensen die de Schriften bespraken. God gebruikte de gewone gewoonte van een jaarlijkse feestreis om Zijn Zoon te laten zien. Ook nu laat de Heere Zich kennen door Zijn Woord, in de kerk en aan de tafel thuis. Ouders die hun kinderen meenemen onder het Woord en thuis de Bijbel openen, doen wat Israël al geboden was: "gij zult ze uw kinderen inscherpen" (Deuteronomium 6:7). Het is goed als kinderen daarbij vragen mogen stellen. Ook Jezus luisterde en vroeg.

God geeft niet altijd direct inzicht, maar Hij geeft wel Zijn woorden om te bewaren. Maria begreep het antwoord van haar Zoon niet, en toch bewaarde zij al deze dingen in haar hart. Ook gelovigen begrijpen niet meteen alles wat God doet of zegt. Dan is het goed om niet los te laten wat Hij gesproken heeft, maar het te bewaren en te overdenken. Lukas laat Maria later terugkomen onder de discipelen, die na de hemelvaart eendrachtig bijeen waren in het gebed (Handelingen 1:14).