Kapernaum in de Bijbel

Kapernaum komt van het Hebreeuwse Kefar Nachum, "dorp van Nahum". Omdat de naam Nahum "troost" betekent, wordt Kapernaum vaak uitgelegd als "dorp van troost". In het Grieks van het Nieuwe Testament heet de stad Kapharnaoum.

Kapernaum ligt aan de noordkust van het Meer van Galilea, in het noorden van Israël, op ongeveer 210 meter onder zeeniveau. De ruïnes worden aangewezen bij Tell Hum, enkele kilometers ten westen van de plek waar de Jordaan het meer instroomt. De opgravingen zijn vandaag te bezoeken.

Beide namen verwijzen naar dezelfde plaats aan het Meer van Galilea. De Statenvertaling schrijft Kapernaum, de Herziene Statenvertaling Kapernaüm, en de NBV21 en de Willibrordvertaling gebruiken Kafarnaüm, dichter bij het Griekse Kapharnaoum. Ook spellingen als Capernaum (Engels) en Kapernahum komen voor.

In dat van Nafthali, vlak bij de grens met Zebulon. De Statenvertaling zegt het bij de verhuizing van Jezus: "En Nazareth verlaten hebbende, is komen wonen te Kapernaum, gelegen aan de zee, in de landpale van Zebulon en Nafthali" (Mattheus 4:13). Mattheus haalt er meteen de profeet bij: "Het land Zebulon en het land Nafthali aan den weg der zee over de Jordaan, Galilea der volken; het volk, dat in duisternis zat, heeft een groot licht gezien" (Mattheus 4:15-16). Dat "aan den weg der zee" is de Via Maris, de karavaanweg van Damascus naar de kust die vlak langs Kapernaum liep. Juist die ligging aan de doorgaande route en op de grens van twee bestuursgebieden verklaart het tolkantoor waar Mattheus werkte.

Na de afwijzing in Nazareth (Lukas 4:16-30) verliet Jezus Zijn opgroeiplaats en vestigde zich in Kapernaum, aan het Meer van Galilea. Mattheus 4:13-17 ziet hierin de vervulling van Jesaja 8:23-9:1. Vanuit Kapernaum kon Jezus heel Galilea bereizen en bereiken.

Ja. Mattheus 9:1 noemt Kapernaum "Zijn stad". Dat is geen geboorteplaats, maar de plek waar Jezus tijdens Zijn publieke bediening woonde, verbleef en onderwijs gaf — vaak in de synagoge of in het huis van Petrus.

Volgens de evangelien woonden Petrus en Andreas in Kapernaum (Markus 1:29). Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeus, visten samen met hen op het meer. Ook Mattheus (Levi) werkte er als tollenaar en werd daar door Jezus geroepen (Mattheus 9:9).

In en rond Kapernaum vonden onder meer plaats: het uitdrijven van een demon in de synagoge, de genezing van Petrus' schoonmoeder, de genezing van een verlamde die door het dak werd neergelaten, de genezing van de knecht van de hoofdman, de opwekking van het dochtertje van Jairus en het vinden van een stater in een vis (Mattheus 17:27). Markus 1 vermeldt dat "de hele stad verzameld was bij de deur" van het huis waar Jezus verbleef.

Een Romeinse honderdman die in Kapernaum gelegerd was. Hij had een synagoge laten bouwen voor de Joodse gemeenschap (Lukas 7:5). Toen zijn dienaar ziek werd, vroeg hij Jezus om genezing, maar verklaarde dat hij niet waardig was dat Jezus onder zijn dak zou komen — Jezus hoefde slechts een woord te spreken. Jezus prees zijn geloof als groter dan Hij in heel Israel gevonden had (Lukas 7:1-10).

In Mattheus 11:23-24 zei Jezus: "En u, Kapernaum, dat tot de hemel toe verhoogd bent, u zult tot de hel toe neergestoten worden." Omdat de stad zoveel wonderen had gezien en toch niet tot bekering kwam, zou haar oordeel zwaarder zijn dan dat van Sodom. Kapernaum stond daarin niet alleen: Jezus noemt in hetzelfde gedeelte drie plaatsen rond het noordelijke meer. "Wee u, Chorazin! wee u Bethsaida!" gaat eraan vooraf (Mattheus 11:21); Kapernaum krijgt het zwaarste woord, omdat zij het meest had gezien. Alle drie zijn later verlaten en tot ruine vervallen.

De synagoge die vandaag bij Tell Hum te zien is, stamt uit de vierde of vijfde eeuw en is gebouwd op zwart basalten fundamenten die vermoedelijk behoorden tot de synagoge uit de tijd van Jezus. Zo loopt men, ook al is het niet het originele gebouw, over de vloer van de synagoge waar Jezus onderwees.

Vlak bij de synagoge zijn resten gevonden van een ongewoon huis dat vanaf de eerste eeuw al als ontmoetingsplek van christenen werd gebruikt. Muren zijn bepleisterd en bedekt met oude graffiti die Jezus en Petrus noemen. In de vijfde eeuw werd er een octagonaal kerkje bovenop gebouwd. Vandaag staat er een moderne gedachteniskerk op palen boven deze resten.