1
Rachel begraven bij Bethlehem
Rachel sterft bij de geboorte van Benjamin en wordt begraven aan de weg naar Efrath, dat is Bethlehem. Jakob richt een gedenkteken op.
Bethlehem in de Bijbel
Bethlehem (Hebreeuws Beth-lechem) betekent volgens de gangbare uitleg huis van brood. Een andere verklaring verbindt de naam met een oude godheid, maar dat is onzeker. Efratha is waarschijnlijk de naam van de streek of het geslacht (Ruth 4:11, Micha 5:1).
Bethlehem, huis van brood, is een stad in het heuvelland van Juda, acht kilometer ten zuiden van Jeruzalem, nu op de Westelijke Jordaanoever. Het was de woonplaats van Boaz en Ruth en de stad van David. Micha voorzegde de Heerser uit Bethlehem Efratha (Micha 5:1), en hier werd de Heere Jezus geboren (Lukas 2:4-7).
Ook bekend als: Bethlehem Efratha, Bethlehem-Juda, Efrath, Efratha
Ligging
Bethlehem ligt op een heuvelrug in het bergland van Juda, ongeveer acht kilometer ten zuiden van Jeruzalem en op ongeveer 775 meter hoogte. Aan de oostkant daalt het land af naar de woestijn van Juda en de Dode Zee; rond de stad liggen akkers en weidegrond, zoals de velden waar Ruth aren las. De weg van Jeruzalem naar Hebron liep langs Bethlehem. De Bijbel onderscheidt de stad als Bethlehem-Juda van een gelijknamige plaats in Zebulon (Jozua 19:15).
Vandaag
Bethlehem bestaat nog en ligt op de Westelijke Jordaanoever; de identificatie is zeker. In het centrum staat de Geboortekerk, gebouwd boven een grot die al sinds de tweede eeuw als plaats van de geboorte wordt aangewezen. De eerste kerk werd in de vierde eeuw onder keizer Constantijn gebouwd, volgens de overlevering op initiatief van zijn moeder Helena; het huidige gebouw gaat grotendeels terug op een herbouw onder Justinianus in de zesde eeuw.
Geschiedenis
De Bijbel noemt Bethlehem voor het eerst bij de dood van Rachel. Zij stierf bij de geboorte van Benjamin en werd begraven "aan den weg naar Efrath, hetwelk is Bethlehem"; Jakob richtte een gedenkteken op haar graf op (Genesis 35:19-20, 48:7).
In de richtertijd kwam een jonge Leviet uit Bethlehem-Juda, die priester werd bij Micha (Richteren 17:7), en de vrouw uit Richteren 19 was ook uit Bethlehem afkomstig. Het boek Ruth begint in dezelfde tijd. Door een hongersnood trok Elimelech met zijn gezin van Bethlehem naar Moab (Ruth 1:1). Jaren later keerde Naomi terug met Ruth, de Moabietische, "in het begin van de gersteoogst" (Ruth 1:22). Op de akker van Boaz las Ruth aren, en in de poort van Bethlehem werd Boaz haar losser. Het volk wenste hem: "maak uw naam vermaard in Bethlehem" (Ruth 4:11). Hun zoon Obed werd de vader van Isai, de vader van David (Ruth 4:17).
De HEERE stuurde Samuël naar "Isai, den Bethlehemiet", omdat Hij Zich een koning onder zijn zonen had uitgezien (1 Samuël 16:1). In Bethlehem zalfde Samuël de jongste zoon, David, die de schapen van zijn vader hoedde (1 Samuël 16:4-13, 17:15). Later, toen de Filistijnen een bezetting in Bethlehem hadden, verlangde David naar water "uit Bethlehems bornput, die in de poort is"; drie helden haalden het, maar hij goot het uit voor de HEERE (2 Samuël 23:14-17). Rehabeam versterkte de stad (2 Kronieken 11:6), en na de ballingschap keerden mannen van Bethlehem terug (Ezra 2:21).
In de tijd van Jesaja profeteerde Micha: "En gij, Bethlehem Efratha! zijt gij klein om te wezen onder de duizenden van Juda? Uit u zal Mij voortkomen, Die een Heerser zal zijn in Israel" (Micha 5:1). In de dagen van Herodes wezen de overpriesters en schriftgeleerden op deze tekst toen de wijzen naar de geboren Koning der Joden vroegen (Mattheüs 2:5-6).
Vanwege de inschrijving onder keizer Augustus ging Jozef met Maria van Nazareth "tot de stad Davids, die Bethlehem genaamd wordt" (Lukas 2:4). Daar werd de Heere Jezus geboren en in een kribbe gelegd. Herders uit de omgeving hoorden de boodschap van de engelen en zeiden: "Laat ons dan heengaan naar Bethlehem" (Lukas 2:15). Later kwamen de wijzen uit het Oosten. Herodes liet daarop alle kinderen in Bethlehem en omgeving van twee jaar en jonger ombrengen (Mattheüs 2:16); Jozef was met het Kind en Zijn moeder al naar Egypte gevlucht. In Johannes 7:42 verwijzen mensen in Jeruzalem naar Bethlehem als de plaats vanwaar de Christus zou komen.
De Geboortekerk in Bethlehem is een van de oudste kerken die nog in gebruik zijn. Al Justinus Martyr noemt in de tweede eeuw een grot bij Bethlehem als plaats van de geboorte. Of het precies die grot is, valt niet te bewijzen.
Betekenis in de Bijbel
Bethlehem is in de Bijbel de stad van David en daarom de stad van de Messias. Hier zalft Samuël de jongste zoon van Isai, en met David sluit God het verbond: "uw stoel zal vast zijn tot in eeuwigheid" (2 Samuël 7:16). Wanneer Micha de komende Heerser aankondigt, wijst hij terug naar de oorsprong van het huis van David. Wie uit Bethlehem komt, komt als nieuwe David.
Tegelijk benadrukt Micha dat Bethlehem klein is onder de duizenden van Juda. Van die Heerser zegt hij dat Zijn uitgangen zijn "van ouds, van de dagen der eeuwigheid" (Micha 5:1). De eeuwige Zoon komt voort uit een onaanzienlijk stadje. Dat past bij wat Paulus schrijft: "het zwakke der wereld heeft God uitverkoren, opdat Hij het sterke zou beschamen" (1 Korinthe 1:27).
De engel verbindt beide lijnen bij de geboorte: "u heden geboren is de Zaligmaker, welke is Christus, de Heere, in de stad Davids" (Lukas 2:11). Mattheüs laat zien dat de Schrift vervuld wordt, en Johannes 7:42 dat de verwachting van Bethlehem onder het volk leefde.
Bethlehem is ook verbonden met de volken. Ruth, een Moabietische, wordt in Bethlehem opgenomen in Israël en wordt de overgrootmoeder van David (Mattheüs 1:5). De wijzen uit het Oosten, heidenen, komen naar Bethlehem om het Kind te aanbidden. Zo laat de stad al zien dat de Zoon van David ook voor de volken komt.
Ten slotte is Bethlehem een plaats van rouw. Rachel wordt er begraven, en bij de kindermoord haalt Mattheüs de klacht van Jeremia aan over Rachel die haar kinderen beweent (Mattheüs 2:18, Jeremia 31:15). Vreugde en lijden staan in Bethlehem naast elkaar.
Sleutelgebeurtenissen in Bethlehem
2
Naomi en Ruth keren terug
Na de jaren in Moab keert Naomi terug naar Bethlehem, met haar schoondochter Ruth, in het begin van de gersteoogst.
3
Boaz lost Ruth
In de poort van Bethlehem neemt Boaz Ruth tot vrouw. Hun zoon Obed wordt de grootvader van David.
4
Samuël zalft David
De HEERE stuurt Samuël naar Isai in Bethlehem. Daar zalft hij de jongste zoon, David, tot koning.
5
Water uit de put van Bethlehem
David verlangt naar water uit de put in de poort van Bethlehem. Drie helden halen het door het leger van de Filistijnen heen; David giet het uit voor de HEERE.
6
Micha over de Heerser uit Bethlehem
Micha profeteert dat uit het kleine Bethlehem Efratha een Heerser in Israël zal voortkomen, Wiens uitgangen van ouds zijn.
7
De geboorte van de Heere Jezus
Jozef gaat met Maria naar de stad van David. Daar wordt de Heere Jezus geboren en in een kribbe gelegd, en herders komen Hem zien.
8
De wijzen uit het Oosten
Wijzen uit het Oosten vragen in Jeruzalem naar de geboren Koning der Joden. Zij worden naar Bethlehem gewezen en aanbidden het Kind.
9
De kindermoord
Herodes laat de kinderen in Bethlehem en omgeving van twee jaar en jonger ombrengen. Jozef is met het Kind al naar Egypte gevlucht.
Theologische betekenis
Bethlehem laat zien hoe God Zijn beloften vervult: trouw aan Zijn woord, en langs de weg van het kleine. De belofte aan David wordt niet vervuld in een paleis in Jeruzalem, maar in een kribbe in het stadje waar David als herdersjongen begon. De Zoon van God wordt geboren als Kind van een eenvoudig gezin, en het eerst aan herders bekendgemaakt.
De naam huis van brood wordt vaak verbonden met het woord van de Heere Jezus: "Ik ben het Brood des levens" (Johannes 6:35). De Bijbel legt dat verband zelf niet; het is een stichtelijke opmerking van uitleggers. Wat wel in de Schrift staat, is dat de Heerser uit Bethlehem Zijn volk zal weiden (Mattheüs 2:6). Hij is de goede Herder uit de stad van de herderskoning David.
In Bethlehem worden ook mensen van buiten Israël opgenomen. Ruth uit Moab vindt er onderdak onder de vleugels van de God van Israël (Ruth 2:12), en de wijzen uit het Oosten vinden er de Koning. Dat wijst vooruit naar het evangelie voor alle volken.
Tegelijk is Bethlehem geen idyllische plaats. Direct na de geboorte vloeit er bloed: de kindermoord van Herodes laat zien dat de wereld zich tegen deze Koning keert. Het Kind van Bethlehem is van begin af aan op weg naar het kruis. Daarom belijdt de kerk in de geboorte te Bethlehem niet alleen de nederigheid, maar ook de vernedering die Christus doormaakte tot verlossing van Zijn volk.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Bethlehem in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Bethlehem
Waar lag Bethlehem?
Bethlehem ligt in het bergland van Juda, ongeveer acht kilometer ten zuiden van Jeruzalem, aan de oude weg naar Hebron. De stad ligt op ongeveer 775 meter hoogte; aan de oostkant daalt het land af naar de woestijn van Juda. Bethlehem bestaat nog steeds en ligt op de Westelijke Jordaanoever. Het is niet te verwarren met het Bethlehem in Zebulon (Jozua 19:15).
In welk land ligt Bethlehem?
Bethlehem ligt op de Westelijke Jordaanoever en valt sinds 1995 onder het bestuur van de Palestijnse Autoriteit. De stad ligt vlak ten zuiden van Jeruzalem, maar wie van Jeruzalem naar Bethlehem reist, passeert een controlepost. In de tijd van de Bijbel hoorde Bethlehem bij het stamgebied van Juda; daarom heet het in Ruth 1:1 Bethlehem-Juda. In het Arabisch heet de stad Bait Lahm.
Wat betekent de naam Bethlehem?
Bethlehem betekent huis van brood. Zo wordt het Hebreeuwse Beth-lechem gewoonlijk uitgelegd, misschien vanwege de vruchtbare akkers rond de stad. Sommige onderzoekers verbinden de naam met een oude godheid, maar dat is onzeker. Christelijke uitleggers verbinden de naam graag met de Heere Jezus als het Brood des levens (Johannes 6:35); dat is een stichtelijke toepassing, geen uitleg die de Bijbel zelf geeft.
Waar staat Bethlehem in de Bijbel?
Bethlehem komt voor in Genesis 35 en 48 (het graf van Rachel), Richteren 17 en 19, het hele boek Ruth, 1 Samuël 16 en 17 (David), 2 Samuël 23 (de put van Bethlehem), Micha 5:1 (de profetie over de Heerser), Mattheüs 2 (de wijzen en de kindermoord), Lukas 2 (de geboorte en de herders) en Johannes 7:42.
Hoe wist men dat de Messias in Bethlehem geboren zou worden?
Door de profetie van Micha: "En gij, Bethlehem Efratha! zijt gij klein om te wezen onder de duizenden van Juda? Uit u zal Mij voortkomen, Die een Heerser zal zijn in Israel" (Micha 5:1). Toen de wijzen naar de geboren Koning der Joden vroegen, wezen de overpriesters en schriftgeleerden Herodes op deze tekst (Mattheüs 2:5-6). Ook het volk wist dat de Christus uit Bethlehem zou komen (Johannes 7:42).
Waarom gingen Jozef en Maria naar Bethlehem?
Keizer Augustus liet het hele rijk inschrijven, en ieder moest zich laten inschrijven in zijn eigen stad. Jozef ging daarom van Nazareth "tot de stad Davids, die Bethlehem genaamd wordt", omdat hij uit het huis en geslacht van David was (Lukas 2:4). Zo kwam de geboorte op de plaats die Micha had genoemd. Zie voor de hele vertelling het verhaal van de geboorte van Jezus.
Wat is er vandaag in Bethlehem te zien?
In het centrum staat de Geboortekerk, boven een grot die al sinds de tweede eeuw als plaats van de geboorte wordt aangewezen; Justinus Martyr noemt die grot al. De eerste kerk werd in de vierde eeuw onder keizer Constantijn gebouwd, het huidige gebouw gaat grotendeels terug op Justinianus. Bij de noordelijke ingang wijst de overlevering het graf van Rachel aan, en ten oosten van de stad, bij Beit Sahur, de velden van de herders. Dat de plekken kloppen, valt niet te bewijzen.
Wat gebeurde er met Ruth en Boaz in Bethlehem?
Ruth kwam met haar schoonmoeder Naomi uit Moab naar Bethlehem, in het begin van de gersteoogst (Ruth 1:22). Zij las aren op de akker van Boaz, een verwant van Naomi. In de poort van Bethlehem trad Boaz op als losser en nam hij Ruth tot vrouw (Ruth 4:9-11). Hun zoon Obed werd de vader van Isai, de vader van David (Ruth 4:17). Zo staat Ruth in het geslachtsregister van de Heere Jezus.
Waar ligt het graf van Rachel?
Genesis 35:19 zegt dat Rachel begraven werd "aan den weg naar Efrath, hetwelk is Bethlehem". Een oude overlevering wijst haar graf aan bij de noordelijke ingang van Bethlehem. Maar 1 Samuël 10:2 plaatst het graf van Rachel bij Zelzah, aan de grens van Benjamin, ten noorden van Jeruzalem. Daarom twijfelen sommige uitleggers aan de traditionele plaats. Jeremia 31:15 laat Rachel wenen in Rama.
Waar lagen de velden van de herders?
Lukas zegt alleen dat er herders waren "in diezelfde landstreek, zich houdende in het veld" (Lukas 2:8), dus in de omgeving van Bethlehem. Een precieze plek noemt hij niet. De traditie wijst velden aan bij Beit Sahur, ten oosten van Bethlehem, waar het land afdaalt naar de woestijn van Juda; daar staan meerdere kapellen van verschillende kerken. Welke plek de juiste is, is onbekend. Wel past weidegrond aan de oostkant van de stad bij de ligging.
Hoe heet Bethlehem nog meer in de Bijbel?
De Bijbel noemt de stad ook Efrath (Genesis 35:19), Bethlehem-Juda (Ruth 1:1, Richteren 17:7) en Bethlehem Efratha (Micha 5:1). Efratha is waarschijnlijk de naam van de streek of het geslacht dat er woonde; David heet de zoon van een Efrathische man (1 Samuël 17:12). Lukas noemt Bethlehem de stad Davids, en Johannes spreekt van het vlek Bethlehem. Nieuwere Nederlandse vertalingen schrijven Betlehem, zonder h, en op het gehoor wordt de naam soms als Bedlehem geschreven; het gaat steeds om dezelfde stad.
Bijbelverhalen in Bethlehem
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Rama
Rama in Benjamin wordt algemeen gelijkgesteld met het dorp er-Ram, ongeveer 8 kilometer ten noorden van Jeruzalem op de Westelijke Jordaanoever
Moab
Het oude Moab ligt in het westen van Jordanië, tussen Madaba in het noorden en de Wadi al-Hasa in het zuiden
Nazareth
Nazareth bestaat nog en is een stad in het noorden van Israël met een overwegend Arabische bevolking, christelijk en islamitisch; de identificatie met het dorp uit de evangeliën is zeker
Egypte
Het bijbelse Egypte valt grotendeels samen met het huidige Egypte; die identificatie is zeker
Hebron
Hebron bestaat nog en is een grote stad op de Westelijke Jordaanoever; in het Arabisch heet zij Al-Khalil, de vriend, naar Abraham
Bijbelse personen verbonden aan Bethlehem
Rachel
Ooilam / schaap
Ruth
Vriendin / Metgezellin
Boaz
Waarschijnlijk: in hem is kracht
David
Geliefde
Jozef, de man van Maria
Hij voegt toe
De wijzen uit het oosten
Magiërs, oosterse geleerden
De twaalf zonen van Jakob
kinderen Israëls
Tamar
Palmboom (dadelpalm)
Benjamin
Zoon van de rechterhand
Naomi
Waarschijnlijk: mijn lieflijkheid
Samuel
Van God gebeden / God heeft gehoord
Jonathan
De HEERE heeft gegeven
Bijbelhoofdstukken die zich in Bethlehem afspelen
Ruth 1
Naomi en Ruth keren terug naar Bethlehem in het begin van de gersteoogst.
1 Samuël 16
Samuël zalft de jongste zoon van Isai in Bethlehem tot koning.
Micha 5
De profetie dat uit het kleine Bethlehem Efratha de Heerser voortkomt.
Mattheüs 2
De wijzen uit het Oosten en de kindermoord van Herodes in Bethlehem.
Lukas 2
De geboorte van de Heere Jezus in Bethlehem en de herders in de velden.
Leer meer over Bethlehem met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Bethlehem? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Bethlehem.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Bethlehem in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Bethlehem.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Bethlehem.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Bethlehem.