1
Dood en begrafenis van Rachel
Rachel sterft bij de geboorte van Benjamin en wordt begraven op de weg naar Efrath, dat is Bethlehem. Haar graf wordt nog in Jeremia 31:15 genoemd.
Bethlehem in de Bijbel
Beth-lechem (Hebreeuws) — "huis van brood". Een veelzeggende naam voor de stad waar het Brood des levens geboren zou worden (vergelijk Johannes 6:35).
Bethlehem, acht kilometer ten zuiden van Jeruzalem, is de geboorteplaats van koning David en van Jezus Christus, zoals de profeet Micha had voorzegd.
Ook bekend als: Beth-lehem, Bethlehem Efratha, Bethlehem-Juda, Efrath
Ligging
Bethlehem ligt in de heuvels van Judea, op ongeveer 775 meter boven zeeniveau, zo'n acht kilometer ten zuiden van Jeruzalem. Het gebied wordt ook wel Efratha genoemd en was bekend om zijn vruchtbare akkers en wijngaarden.
Vandaag
Bethlehem ligt vandaag in de Westelijke Jordaanoever en staat onder Palestijns bestuur. De Geboortekerk boven de traditionele grot van Jezus' geboorte is een van de oudste nog gebruikte kerken ter wereld en een belangrijk pelgrimsoord.
Geschiedenis
De vroegste vermelding van Bethlehem in de Bijbel betreft het graf van Rachel, de geliefde vrouw van Jakob, die stierf bij de geboorte van haar zoon Benjamin (Genesis 35:19). Efrath en Bethlehem worden daar aan elkaar gelijkgesteld. In het boek Richteren speelt Bethlehem op de achtergrond een rol (Richteren 17, 19), maar pas met het boek Ruth krijgt de stad kleur.
Ruth, de Moabitische weduwe, keert met haar schoonmoeder Naomi terug naar Bethlehem, precies aan het begin van de gerstenoogst (Ruth 1:22). Op de velden van Boaz vindt zij bescherming, en door de lossing en het huwelijk met Boaz wordt zij de overgrootmoeder van David (Ruth 4:17). Zo is Bethlehem al vroeg verbonden met het koningshuis.
In 1 Samuel 16 wordt Samuel door God naar Bethlehem gestuurd om een van de zonen van Isai tot koning te zalven. Te midden van zijn broers blijkt de jongste, David, de uitverkorene te zijn. Vanaf dat moment heet Bethlehem "de stad van David" in bijbelse teksten over Davids achtergrond (Lukas 2:4). David zelf verlangde in een van zijn veldslagen naar water uit de put van Bethlehem (2 Samuel 23:15-17).
Eeuwen later, in de tijd van koning Hizkia, profeteerde Micha een van de meest aangrijpende beloften van het Oude Testament: "En u, Bethlehem-Efratha, al bent u klein onder de duizenden van Juda, uit u zal Mij voortkomen Die een Heerser zal zijn in Israel. Zijn oorsprongen zijn van oudsher, van eeuwige dagen af" (Micha 5:1). Deze profetie over een komende Messias uit Bethlehem werd door de schriftgeleerden in de tijd van Herodes direct herkend (Mattheus 2:5-6).
In de dagen van keizer Augustus ging Jozef met de zwangere Maria op vanuit Nazareth naar Bethlehem vanwege een volkstelling, omdat hij uit het huis en geslacht van David was (Lukas 2:1-5). In de stal of grot waar Maria Jezus baarde, legde zij Hem in een voederbak. Herders op de velden rondom Bethlehem — dezelfde velden waar Ruth had geaard en waar David de schapen had gehoed — ontvingen als eersten het nieuws van een engel en aanbaden het kind. Later kwamen de wijzen uit het Oosten naar Bethlehem met hun geschenken (Mattheus 2:11).
Het donkere naspel was de kindermoord door Herodes: in een poging de pasgeboren Koning uit te schakelen liet hij alle jongetjes van twee jaar en jonger in Bethlehem en omgeving doden (Mattheus 2:16-18). De heilige familie was toen al gevlucht naar Egypte. Bethlehem bleef in de vroege kerktraditie een belangrijke plaats; in de vierde eeuw liet Helena, moeder van keizer Constantijn, een basiliek bouwen boven de veronderstelde geboortegrot. Deze kerk — na latere verbouwingen onder Justinianus — staat er grotendeels nog steeds.
Betekenis in de Bijbel
Bethlehem is bij uitstek de plaats waar God Zijn grootheid verbindt met het kleine. Micha 5:1 benadrukt dat Bethlehem klein is onder de duizenden van Juda — en juist daar komt de Heerser van Israel vandaan, die zelf van eeuwigheid is. Dit past bij de manier waarop God door de hele Schrift heen werkt: Hij kiest het onaanzienlijke uit om het machtige te beschamen (1 Korinthe 1:27).
De stad verbindt bovendien twee grote verbondslijnen. Hier wordt David geboren, met wie God een eeuwig verbond sluit dat zijn troon voor altijd zal bestaan (2 Samuel 7:12-16). En hier wordt de Zoon van David geboren, in wie dit verbond zijn definitieve vervulling krijgt. De engelen noemen Jezus bij Zijn geboorte daarom "een Zaligmaker, welke is Christus, de Heere, in de stad van David" (Lukas 2:11).
De naam "huis van brood" krijgt in het Nieuwe Testament een diepere lading. Jezus, die in Bethlehem werd geboren en in een voederbak werd gelegd, zou later van zichzelf zeggen: "Ik ben het Brood des levens; wie tot Mij komt, zal beslist geen honger hebben" (Johannes 6:35). Wat in de naam Bethlehem verborgen lag, wordt in Christus openbaar.
Ook Ruth als voorouder van David en Jezus geeft de stad een bijzondere betekenis: zij is een niet-Israelitische vrouw die door Gods voorzienigheid en genade deel gaat uitmaken van de messiaanse lijn (Mattheus 1:5). Bethlehem laat zo al in het Oude Testament zien dat Gods plan met Israel uiteindelijk ook de volken insluit.
Sleutelgebeurtenissen in Bethlehem
2
Ruth en Boaz op de velden van Bethlehem
Ruth verzamelt aren achter de maaiers op de akker van Boaz. Uit dit verhaal van lossing en trouw wordt uiteindelijk David geboren.
3
Samuel zalft David tot koning
In het huis van Isai in Bethlehem zalft Samuel de jongste zoon David tot toekomstige koning van Israel.
4
Profetie van Micha over de geboorteplaats van de Messias
Eeuwen voor de geboorte van Jezus voorzegt de profeet Micha dat de Heerser van Israel uit Bethlehem-Efratha zal voortkomen.
5
Geboorte van Jezus Christus
Jozef en Maria komen vanuit Nazareth naar Bethlehem voor de volkstelling. Daar wordt Jezus geboren en in een voederbak gelegd.
6
De herders krijgen het nieuws van de engelen
Op de velden buiten Bethlehem verkondigen engelen aan eenvoudige herders de geboorte van de Zaligmaker. Zij gaan en vinden het kind in de kribbe.
7
De wijzen uit het Oosten aanbidden het kind
Magiers uit het Oosten komen, geleid door een ster, naar Bethlehem en brengen goud, wierook en mirre als geschenken voor de geboren Koning.
8
Kindermoord door Herodes
Koning Herodes laat alle jongetjes van twee jaar en jonger in Bethlehem doden in een poging de pasgeboren Koning te elimineren.
Theologische betekenis
Bethlehem herinnert de kerk eraan dat God Zijn verlossing niet brengt in de centra van macht, maar in een onaanzienlijk stadje in het heuvelland van Juda. De Zoon van God kiest een voederbak boven een paleis, herders boven hovelingen, en de titel Zoon van David boven aardse glorie. Dit is de manier waarop God redt: in nederigheid en verborgen genade.
De naam "huis van brood" wordt vervuld in Jezus, het Brood des levens. Wat de velden van Bethlehem eens voor Ruth en Naomi betekenden — voedsel, leven en hoop — wordt in Christus aan de hele wereld aangeboden. De herders die als eersten het evangelie horen, wijzen vooruit naar het kenmerk van het Koninkrijk: de eenvoudigen en geringen ontvangen het eerst.
Tegelijk toont Bethlehem de prijs van de komst van de Koning. Direct na de geboorte volgt de kindermoord — een teken dat de wereld die Hem niet ontving, zich tegen Hem keert. Zo is Bethlehem niet alleen het toneel van vreugde, maar ook van lijden, en wijst zij al bij het begin vooruit naar Golgotha.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen je om de rol van Bethlehem in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Bethlehem
Waarom heet Bethlehem "huis van brood"?
De Hebreeuwse naam Beth-lechem betekent letterlijk "huis van brood", waarschijnlijk omdat het omliggende gebied vruchtbaar was en veel graan opleverde. Christelijk gezien krijgt de naam een diepere betekenis, omdat Jezus, het Brood des levens (Johannes 6:35), in deze stad geboren werd.
Hoe wist men dat de Messias in Bethlehem geboren zou worden?
De profeet Micha had eeuwen voor Christus geprofeteerd: "En u, Bethlehem-Efratha, al bent u klein onder de duizenden van Juda, uit u zal Mij voortkomen Die een Heerser zal zijn in Israel" (Micha 5:1). Toen de wijzen uit het Oosten naar de koning der Joden vroegen, verwezen de schriftgeleerden direct naar deze tekst (Mattheus 2:5-6).
Waarom gingen Jozef en Maria naar Bethlehem?
Keizer Augustus had bevolen dat iedereen zich moest laten inschrijven in zijn eigen stad. Omdat Jozef uit het huis en geslacht van David was, reisde hij van Nazareth naar Bethlehem, de stad van David (Lukas 2:1-5). Zo werd, via een Romeinse volkstelling, de profetie van Micha vervuld.
Is Jezus in een stal geboren?
De Bijbel zegt dat Jezus in een voederbak werd gelegd, "omdat er voor hen geen plaats was in de herberg" (Lukas 2:7). Het woord voor "herberg" kan ook "gastenkamer" betekenen. Vanaf de tweede eeuw wordt een grot nabij Bethlehem aangewezen als geboorteplaats. Een stal, grot of benedenvertrek van een huis met een voederbak past allemaal bij het bijbelse verhaal.
Wie was Boaz en wat heeft hij met Bethlehem te maken?
Boaz was een rijke Israeliet uit Bethlehem die Ruth, de Moabitische weduwe, tot zijn vrouw nam en zo als losser voor haar familie optrad (Ruth 4). Uit hun huwelijk kwam Obed voort, de vader van Isai en de grootvader van David. Zo werd Bethlehem de geboorteplaats van de koninklijke lijn van Juda.
Waar ligt het graf van Rachel?
Volgens Genesis 35:19-20 werd Rachel begraven "op de weg naar Efrath, dat is Bethlehem". Het traditionele graf van Rachel is een kleine koepel aan de rand van het moderne Bethlehem. Het graf wordt ook genoemd in 1 Samuel 10:2 en wordt door Jeremia aangehaald als symbool van rouw (Jeremia 31:15, vergelijk Mattheus 2:18).
Wat was de kindermoord van Bethlehem?
Na het bezoek van de wijzen uit het Oosten liet koning Herodes in Bethlehem en omgeving alle jongetjes van twee jaar en jonger doden om de pasgeboren Koning te vernietigen (Mattheus 2:16-18). Jezus ontkwam doordat Jozef door een engel werd gewaarschuwd en met zijn gezin naar Egypte vluchtte.
Hoe is Bethlehem vandaag?
Bethlehem ligt in de Westelijke Jordaanoever en staat onder Palestijns bestuur. De stad telt ongeveer 25.000 inwoners en wordt gekenmerkt door een mix van christelijke en moslimgemeenschappen. De Geboortekerk uit de vroegchristelijke periode is een van de oudste kerken ter wereld en trekt pelgrims van over de hele wereld.
Waar ligt Bethlehem en in welk land?
Bethlehem ligt in de heuvels van Judea, ongeveer acht kilometer ten zuiden van Jeruzalem, op zo'n 775 meter boven zeeniveau. Staatkundig ligt de stad vandaag op de Westelijke Jordaanoever en staat zij onder bestuur van de Palestijnse Autoriteit. Zij hoort dus niet tot het internationaal erkende grondgebied van de staat Israel, al ligt zij midden in het bijbelse land Israel. Vanuit Jeruzalem is het een korte rit, met een controlepost onderweg.
Welke naamvormen van Bethlehem komen in de Bijbel voor?
De Bijbel onderscheidt deze stad van een gelijknamig plaatsje in Zebulon (Jozua 19:15) door toevoegingen. Ruth 1:1 spreekt van "een man van Bethlehem-Juda", Micha 5:1 van "Bethlehem Efratha" en Genesis 35:19 noemt Efrath als oudere naam. Het Hebreeuwse Beth-lechem betekent "huis van brood"; in modern Nederlands schrijft men soms Betlehem, zonder h in het midden.
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem is vandaag de hoofdstad van de staat Israel en een heilige stad voor het Jodendom, het christendom en de islam
Judea
Judea bestaat in moderne termen uit de zuidelijke helft van de Westelijke Jordaanoever en delen van het huidige Israel rond Jeruzalem
Nazareth
Nazareth is vandaag een bloeiende stad in het noorden van Israel met de grootste Arabisch-christelijke gemeenschap van het land
Jericho
Het moderne Jericho (Arabisch: Ariha) ligt in de Westelijke Jordaanoever onder Palestijns bestuur
Bijbelse personen verbonden aan Bethlehem
Bijbelhoofdstukken die zich in Bethlehem afspelen
Lukas 2
De geboorte van Jezus in Bethlehem en de herders in de velden.
Micha 5
De profetie dat uit het kleine Bethlehem Efratha de Heerser voortkomt.
Mattheus 2
De wijzen uit het oosten en de kindermoord van Herodes in Bethlehem.
Ruth 1
Naomi en Ruth keren terug naar Bethlehem, waar de gerst geoogst wordt.
1 Samuel 16
Samuel zalft de jongste zoon van Isai in Bethlehem tot koning.
Leer meer over Bethlehem met AI BijbelAssistent
Wil je dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Bethlehem? Onze AI-assistent helpt je verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Bethlehem.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Bethlehem in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Bethlehem.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Bethlehem.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Bethlehem.