Bethlehem in de Bijbel

De vroegste vermelding van Bethlehem in de Bijbel betreft het graf van Rachel, de geliefde vrouw van Jakob, die stierf bij de geboorte van haar zoon Benjamin (Genesis 35:19). Efrath en Bethlehem worden daar aan elkaar gelijkgesteld. In het boek Richteren speelt Bethlehem op de achtergrond een rol (Richteren 17, 19), maar pas met het boek Ruth krijgt de stad kleur. Ruth, de Moabitische weduwe, keert met haar schoonmoeder Naomi terug naar Bethlehem, precies aan het begin van de gerstenoogst (Ruth 1:22). Op de velden van Boaz vindt zij bescherming, en door de lossing en het huwelijk met Boaz wordt zij de overgrootmoeder van David (Ruth 4:17). Zo is Bethlehem al vroeg verbonden met het koningshuis. In 1 Samuel 16 wordt Samuel door God naar Bethlehem gestuurd om een van de zonen van Isai tot koning te zalven. Te midden van zijn broers blijkt de jongste, David, de uitverkorene te zijn. Vanaf dat moment heet Bethlehem "de stad van David" in bijbelse teksten over Davids achtergrond (Lukas 2:4). David zelf verlangde in een van zijn veldslagen naar water uit de put van Bethlehem (2 Samuel 23:15-17). Eeuwen later, in de tijd van koning Hizkia, profeteerde Micha een van de meest aangrijpende beloften van het Oude Testament: "En u, Bethlehem-Efratha, al bent u klein onder de duizenden van Juda, uit u zal Mij voortkomen Die een Heerser zal zijn in Israel. Zijn oorsprongen zijn van oudsher, van eeuwige dagen af" (Micha 5:1). Deze profetie over een komende Messias uit Bethlehem werd door de schriftgeleerden in de tijd van Herodes direct herkend (Mattheus 2:5-6). In de dagen van keizer Augustus ging Jozef met de zwangere Maria op vanuit Nazareth naar Bethlehem vanwege een volkstelling, omdat hij uit het huis en geslacht van David was (Lukas 2:1-5). In de stal of grot waar Maria Jezus baarde, legde zij Hem in een voederbak. Herders op de velden rondom Bethlehem — dezelfde velden waar Ruth had geaard en waar David de schapen had gehoed — ontvingen als eersten het nieuws van een engel en aanbaden het kind. Later kwamen de wijzen uit het Oosten naar Bethlehem met hun geschenken (Mattheus 2:11). Het donkere naspel was de kindermoord door Herodes: in een poging de pasgeboren Koning uit te schakelen liet hij alle jongetjes van twee jaar en jonger in Bethlehem en omgeving doden (Mattheus 2:16-18). De heilige familie was toen al gevlucht naar Egypte. Bethlehem bleef in de vroege kerktraditie een belangrijke plaats; in de vierde eeuw liet Helena, moeder van keizer Constantijn, een basiliek bouwen boven de veronderstelde geboortegrot. Deze kerk — na latere verbouwingen onder Justinianus — staat er grotendeels nog steeds.

Bethlehem herinnert de kerk eraan dat God Zijn verlossing niet brengt in de centra van macht, maar in een onaanzienlijk stadje in het heuvelland van Juda. De Zoon van God kiest een voederbak boven een paleis, herders boven hovelingen, en de titel Zoon van David boven aardse glorie. Dit is de manier waarop God redt: in nederigheid en verborgen genade. De naam "huis van brood" wordt vervuld in Jezus, het Brood des levens. Wat de velden van Bethlehem eens voor Ruth en Naomi betekenden — voedsel, leven en hoop — wordt in Christus aan de hele wereld aangeboden. De herders die als eersten het evangelie horen, wijzen vooruit naar het kenmerk van het Koninkrijk: de eenvoudigen en geringen ontvangen het eerst. Tegelijk toont Bethlehem de prijs van de komst van de Koning. Direct na de geboorte volgt de kindermoord — een teken dat de wereld die Hem niet ontving, zich tegen Hem keert. Zo is Bethlehem niet alleen het toneel van vreugde, maar ook van lijden, en wijst zij al bij het begin vooruit naar Golgotha.