Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~30 n.Chr.

Filippus de apostel in de Bijbel

Philippos (Φίλιππος, Grieks) - “Liefhebber van paarden”

Wie was Filippus de apostel?

Filippus de apostel was een van de twaalf discipelen van Jezus, afkomstig uit Bethsaïda in Galilea. Jezus riep hem met de woorden "Volg Mij" (Johannes 1:44), waarna hij Nathanaël bij Jezus bracht. Hij is niet dezelfde als Filippus de evangelist, een van de zeven uit Handelingen 6.

Filippus de apostel komt voor in de vier lijsten van de twaalf apostelen (Mattheüs 10:3, Markus 3:18, Lukas 6:14, Handelingen 1:13) en in vier geschiedenissen in het evangelie naar Johannes (Johannes 1, 6, 12 en 14). In elke lijst staat hij op de vijfde plaats, aan het begin van het tweede viertal, steeds vlak bij Bartholomeüs. Johannes vertelt hoe het begon. Een dag nadat Andreas en Petrus Jezus hadden leren kennen, wilde Jezus naar Galilea gaan, "en vond Filippus, en zeide tot hem: Volg Mij" (Johannes 1:44). Filippus kwam uit Bethsaïda, de stad van Andreas en Petrus (Johannes 1:45). Hij zocht meteen Nathanaël op en vertelde dat zij Hem gevonden hadden van Wie Mozes en de profeten geschreven hadden. Op de tegenwerping over Nazareth antwoordde hij kort: "Kom en zie" (Johannes 1:47). Daarna treedt Filippus op in drie gesprekken. Bij de spijziging van de vijfduizend vroeg Jezus hem waar zij brood zouden kopen, om hem te beproeven (Johannes 6:5-7). Griekse bezoekers op het paasfeest kwamen met hun verzoek om Jezus te zien eerst bij hem (Johannes 12:20-22). En in de nacht voor het lijden vroeg hij: "Heere, toon ons den Vader, en het is ons genoeg" (Johannes 14:8). Na de hemelvaart wordt hij voor het laatst genoemd, biddend in de opperzaal (Handelingen 1:13-14). Filippus de apostel is niet te verwarren met Filippus de evangelist. Die was een van de zeven mannen die de gemeente in Jeruzalem koos voor de verzorging van de weduwen (Handelingen 6:5), predikte in Samaria en doopte de kamerling uit Ethiopië (Handelingen 8). Lukas noemt hem later "Filippus, den evangelist (die een was van de zeven)" (Handelingen 21:8). De apostelen stonden juist buiten die keuze: de twaalven riepen de menigte bijeen en lieten haar de zeven kiezen (Handelingen 6:2-3).

Historische context

Filippus leefde in de eerste eeuw; de evangeliën noemen hem in de jaren van het openbare optreden van Jezus, rond 30 n.Chr. Hij kwam uit Bethsaïda, dat Johannes "Bethsaida in Galilea" noemt (Johannes 12:21), een plaats aan de noordkant van het meer van Galilea. Ook Andreas en Petrus kwamen daarvandaan (Johannes 1:45). Jezus deed er krachten, maar de stad bekeerde zich niet (Mattheüs 11:21). De Joodse geschiedschrijver Josephus vermeldt dat de viervorst Filippus, een zoon van Herodes de Grote, het dorp uitbouwde tot een stad en het Julias noemde. Filippus is een Griekse naam, bekend van koning Filippus van Macedonië, de vader van Alexander de Grote. Dat een Jood uit Galilea zo heette, was niet vreemd: de streek stond al eeuwen onder Griekse invloed, en in hetzelfde Bethsaïda droeg ook Andreas een Griekse naam. In het huis van Herodes kwam de naam eveneens voor: de viervorst over Iturea en Trachonitis heette Filippus (Lukas 3:1), en naar hem heette de stad Cesarea Filippi (Mattheüs 16:13). Een Hebreeuwse of Aramese naam van de apostel noemt de Bijbel niet. Of Filippus eerst een leerling van Johannes de Doper was, zegt de tekst niet. Wel volgt zijn roeping direct op die van twee discipelen van Johannes, in de dagen dat Johannes doopte in Bethabara over de Jordaan (Johannes 1:28). Andreas ging Jezus uit zichzelf achterna; van Filippus staat er dat Jezus hem vond (Johannes 1:44). De Griekse bezoekers in Johannes 12 waren waarschijnlijk niet-Joden die de God van Israël vereerden en voor het paasfeest naar Jeruzalem kwamen. Dat zij juist Filippus aanspraken, verklaren veel uitleggers uit zijn Griekse naam of uit zijn afkomst uit een gemengde streek. Johannes zegt alleen dat hij van Bethsaïda in Galilea was (Johannes 12:21). Na Handelingen 1:13 noemt de Bijbel de apostel niet meer bij name. Volgens de kerkgeschiedenis van Eusebius schreef bisschop Polycrates van Efeze in de tweede eeuw dat Filippus, een van de twaalf apostelen, in Hiërapolis in Klein-Azië begraven lag, samen met twee van zijn dochters. Omdat de Bijbel juist van de evangelist vertelt dat hij "vier dochters, nog maagden, die profeteerden" had (Handelingen 21:9), denken veel historici dat de twee Filippussen in deze overlevering al vroeg door elkaar zijn gehaald. Latere verhalen over zijn kruisiging in Hiërapolis komen uit het apocriefe geschrift Handelingen van Filippus en zijn geen Schrift.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Hij volgde Jezus toen Hij hem riep (Johannes 1:44)
  • Hij deelde zijn vondst meteen met Nathanaël (Johannes 1:46)
  • Hij ging niet in discussie, maar nodigde uit om te komen zien (Johannes 1:47)
  • Hij was aanspreekbaar voor vreemdelingen en bracht hun vraag bij Jezus (Johannes 12:22)
  • Hij sprak zijn verlangen om God te kennen eerlijk uit (Johannes 14:8)

−Zwakke kanten

  • Op de proef gesteld, rekende hij alleen met wat geld kon kopen (Johannes 6:7)
  • Na lange tijd met Jezus had hij nog niet begrepen dat wie de Zoon ziet, de Vader ziet (Johannes 14:9)
  • Met de andere discipelen verliet hij Jezus bij de gevangenneming (Markus 14:50)

Theologische betekenis

Het zwaartepunt van wat de Bijbel over Filippus vertelt, ligt in Johannes 14. In de nacht voor het lijden spreekt Jezus over het huis van Zijn Vader en zegt Hij: "Ik ben de Weg, en de Waarheid, en het Leven" (Johannes 14:6). Filippus vraagt daarop: "Heere, toon ons den Vader, en het is ons genoeg" (Johannes 14:8). Het is een vraag met een lange geschiedenis. Ook Mozes bad: "Toon mij nu Uw heerlijkheid!" en hoorde dat geen mens Gods aangezicht kan zien en leven (Exodus 33:18-20). Jezus antwoordt: "Ben Ik zo langen tijd met ulieden, en hebt gij Mij niet gekend, Filippus? Die Mij gezien heeft, die heeft den Vader gezien" (Johannes 14:9). Hij zegt daarmee niet dat Hij en de Vader dezelfde Persoon zijn, maar dat Hij in de Vader is en de Vader in Hem (Johannes 14:10-11). Johannes had dat in zijn proloog al geschreven: "Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, Die in den schoot des Vaders is, Die heeft Hem ons verklaard" (Johannes 1:18). Paulus noemt Christus Degene die "het Beeld is des onzienlijken Gods" (Kolossenzen 1:15). De christelijke kerk heeft deze woorden gelezen als getuigenis van de eenheid van wezen van Vader en Zoon, zonder dat het onderscheid tussen de Personen verdwijnt. Ook de eerdere momenten hebben gewicht. Het getuigenis van Filippus aan Nathanaël vat de verwachting van het Oude Testament samen: Jezus is Degene van Wie Mozes in de wet en de profeten geschreven hebben (Johannes 1:46). Veel uitleggers denken daarbij aan de belofte van een Profeet als Mozes (Deuteronomium 18:15). Bij de spijziging staat er uitdrukkelijk dat Jezus Filippus beproefde, "want Hij wist Zelf, wat Hij doen zou" (Johannes 6:6). Uitleggers zien hierin de vraag of Filippus van Christus meer verwachtte dan wat geld kan kopen. In Johannes 12 staat Filippus op een drempel. Op de vraag van de Grieken antwoordt Jezus: "De ure is gekomen, dat de Zoon des mensen zal verheerlijkt worden" (Johannes 12:23), en Hij spreekt over het tarwegraan dat moet sterven om veel vrucht voort te brengen (Johannes 12:24). Even later zegt Hij: "En Ik, zo wanneer Ik van de aarde zal verhoogd zijn, zal hen allen tot Mij trekken" (Johannes 12:32). Veel uitleggers zien in de komst van deze Grieken daarom een voorbode van het evangelie voor alle volken (Mattheüs 28:19). Als apostel hoort Filippus bij "het fondament der apostelen en profeten, waarvan Jezus Christus is de uiterste Hoeksteen" (Efeze 2:20). Op de twaalf fondamenten van het nieuwe Jeruzalem staan "de namen der twaalf apostelen des Lams" (Openbaring 21:14).

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Philippos (Φίλιππος, Grieks)

Betekenis

Liefhebber van paarden

Betekenis van de naam Filippus: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen

Sleutelmomenten

1

Jezus vindt hem

Een dag na de ontmoeting met Andreas en Petrus wil Jezus naar Galilea gaan. Hij vindt Filippus en zegt tot hem: Volg Mij. Filippus komt uit Bethsaïda, de stad van Andreas en Petrus.

Johannes 1:44-45

2

Kom en zie

Filippus zoekt Nathanaël op met het bericht dat zij Hem gevonden hebben van Wie Mozes en de profeten schreven. Op de tegenwerping over Nazareth gaat hij niet in discussie, maar nodigt hij uit: kom en zie.

Johannes 1:46-47

3

Een van de twaalf

Na een nacht van gebed kiest Jezus twaalf discipelen, die Hij apostelen noemt. Filippus staat in de lijst op de vijfde plaats, naast Bartholomeüs.

Lukas 6:12-16

4

Beproefd bij de broden

Als een grote schare komt, vraagt Jezus Filippus waar zij brood zullen kopen. Jezus doet dat om hem te beproeven. Filippus rekent uit dat voor tweehonderd penningen brood niet genoeg is.

Johannes 6:5-7

5

Grieken willen Jezus zien

Grieken die op het feest willen aanbidden, vragen Filippus om Jezus te zien. Filippus overlegt met Andreas, en samen brengen zij de vraag bij Jezus.

Johannes 12:20-22

6

Toon ons de Vader

In de nacht voor het lijden vraagt Filippus Jezus om hun de Vader te tonen. Jezus antwoordt dat wie Hem gezien heeft, de Vader gezien heeft, omdat Hij in de Vader is en de Vader in Hem.

Johannes 14:8-11

7

In de opperzaal

Na de hemelvaart is Filippus met de andere apostelen, de vrouwen en Maria eendrachtig in gebed bijeen. Hier noemt de Bijbel hem voor het laatst bij name.

Handelingen 1:13-14

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Filippus de apostel beter te begrijpen.

Johannes 1:44

“Des anderen daags wilde Jezus heengaan naar Galilea, en vond Filippus, en zeide tot hem: Volg Mij.”

De roeping van Filippus. Anders dan bij Andreas staat hier dat Jezus hem vond en riep.

Johannes 1:45

“Filippus nu was van Bethsaida, uit de stad van Andreas en Petrus.”

Filippus kwam uit dezelfde plaats als de broers Andreas en Petrus, aan het meer van Galilea.

Johannes 1:46

“Filippus vond Nathanael en zeide tot hem: Wij hebben Dien gevonden, van Welken Mozes in de wet geschreven heeft, en de profeten, namelijk Jezus, den zoon van Jozef, van Nazareth.”

Pas geroepen, zoekt Filippus meteen een ander op. Hij ziet in Jezus de vervulling van wet en profeten.

Johannes 1:47

“En Nathanael zeide tot hem: Kan uit Nazareth iets goeds zijn? Filippus zeide tot hem: Kom en zie.”

Op het bezwaar van Nathanaël antwoordt Filippus niet met een betoog, maar met een uitnodiging.

Johannes 6:5-6

“Jezus dan, de ogen opheffende, en ziende, dat een grote schare tot Hem kwam, zeide tot Filippus: Van waar zullen wij broden kopen, opdat deze eten mogen? (Doch dit zeide Hij, hem beproevende; want Hij wist Zelf, wat Hij doen zou.)”

Johannes voegt er zelf aan toe dat de vraag een beproeving was. Jezus wist al wat Hij zou doen.

Johannes 6:7

“Filippus antwoordde Hem: Voor tweehonderd penningen brood is voor dezen niet genoeg, opdat een iegelijk van hen een weinig neme.”

Filippus rekent nuchter en klopt met zijn som. Een penning was ongeveer het dagloon van een arbeider.

Johannes 12:21

“Dezen dan gingen tot Filippus, die van Bethsaida in Galilea was, en baden hem, zeggende: Heer, wij wilden Jezus wel zien.”

Griekse bezoekers van het paasfeest kiezen Filippus als aanspreekpunt. Met Andreas brengt hij hun vraag bij Jezus.

Johannes 14:8

“Filippus zeide tot Hem: Heere, toon ons den Vader, en het is ons genoeg.”

In de nacht voor het lijden spreekt Filippus het verlangen uit om God zelf te zien.

Johannes 14:9

“Jezus zeide tot hem: Ben Ik zo langen tijd met ulieden, en hebt gij Mij niet gekend, Filippus? Die Mij gezien heeft, die heeft den Vader gezien; en hoe zegt gij: Toon ons den Vader?”

Jezus noemt Filippus bij name. In Hem is de Vader te kennen; een andere weg tot God wijst Hij niet.

Tijdperiode

~30 n.Chr.

Filippus de apostel leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Andreas

Mannelijk, manmoedig

Nathanaël

God heeft gegeven

Filippus

Paardenliefhebber

Petrus

Rots / Steen

Thomas

Tweeling

Jezus Christus

De HEERE redt / Gezalfde

Lessen voor vandaag

Filippus leert ons dat een uitnodiging vaak meer zegt dan een betoog. Nathanaël had een bezwaar tegen Nazareth, en Filippus ging daar niet op in. Hij zei: kom en zie (Johannes 1:47). Wie iemand bij Christus wil brengen, hoeft niet eerst alle vragen te beantwoorden. Het mag beginnen met de uitnodiging om zelf te horen en te lezen. Hij laat ook zien hoe snel wij in mogelijkheden rekenen. Jezus vroeg hem waar zij brood zouden kopen, en Filippus rekende uit dat tweehonderd penningen niet genoeg was (Johannes 6:7). Zijn som klopte, maar hij vergat met Wie hij sprak. Ook wij kunnen zo vol zijn van wat haalbaar is, dat wij vergeten wat de Heere kan doen. Johannes noemt de vraag een beproeving, want Jezus wist Zelf wat Hij doen zou (Johannes 6:6). Verder mogen wij van Filippus leren dat eerlijke vragen een plaats hebben. Na lange tijd met Jezus vroeg hij nog om de Vader te zien (Johannes 14:8). Jezus wees zijn traagheid wel aan, maar gaf hem ook een rijk antwoord: wie Christus kent, kent de Vader. Wie verlangt God te kennen, wordt niet naar een verborgen weg verwezen, maar naar Christus zoals de Schrift Hem tekent. Ten slotte was Filippus aanspreekbaar. Grieken die Jezus wilden zien, kwamen eerst bij hem, en hij bracht hun vraag samen met Andreas bij Jezus (Johannes 12:22). In de gemeente hebben wij die rol ook. Mensen die zoeken, komen vaak eerst bij een gewone gelovige die zij kennen, en mogen dan merken dat die hen niet afwijst maar verder helpt.

Bijbelse plaatsen

galilea

Bekijk deze bijbelse plaats

jeruzalem

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Filippus de apostel

Wie was Filippus de apostel in de Bijbel?
Filippus de apostel was een van de twaalf discipelen van Jezus. Hij kwam uit Bethsaïda aan het meer van Galilea, de stad van Andreas en Petrus (Johannes 1:45). Jezus vond hem en zei: "Volg Mij" (Johannes 1:44). Filippus bracht daarna Nathanaël bij Jezus. In het evangelie naar Johannes speelt hij een rol bij de spijziging van de vijfduizend, bij de komst van Griekse bezoekers en in het gesprek over de Vader in Johannes 14.
Wat betekent de naam Filippus?
Filippus is een Griekse naam, samengesteld uit de woorden voor liefhebben en paard. De betekenis is dus liefhebber van paarden. De naam was in de oudheid bekend door koning Filippus van Macedonië, de vader van Alexander de Grote. Dat een Jood uit Galilea een Griekse naam droeg, was niet ongewoon; ook Andreas uit dezelfde plaats had er een. Een Hebreeuwse naam van Filippus noemt de Bijbel niet.
Waar staat Filippus de apostel in de Bijbel?
Filippus de apostel staat in de lijsten van de twaalf apostelen in Mattheüs 10:3, Markus 3:18, Lukas 6:14 en Handelingen 1:13, steeds op de vijfde plaats. Verder komt hij voor in het evangelie naar Johannes: bij zijn roeping en de ontmoeting met Nathanaël (Johannes 1:44-49), bij de spijziging van de vijfduizend (Johannes 6:5-7), bij de Grieken op het feest (Johannes 12:20-22) en in het gesprek over de Vader (Johannes 14:8-11).
Is Filippus de apostel dezelfde als Filippus de evangelist?
Nee. Filippus de apostel was een van de twaalf die Jezus zelf koos (Lukas 6:13-14). Filippus de evangelist was een van de zeven mannen die de gemeente in Jeruzalem later koos voor de verzorging van de weduwen (Handelingen 6:5). Die evangelist predikte in Samaria, doopte de kamerling uit Ethiopië (Handelingen 8) en woonde in Cesarea, waar hij vier profeterende dochters had (Handelingen 21:8-9). In Handelingen 6 komen beiden voor: de twaalven, onder wie naar alle waarschijnlijkheid ook de apostel, laten de zeven kiezen, onder wie de evangelist.
Hoeveel mannen heten Filippus in de Bijbel?
Naast de apostel noemt het Nieuwe Testament nog twee of drie mannen met de naam Filippus. Filippus de evangelist was een van de zeven uit Handelingen 6. Filippus, de viervorst over Iturea en Trachonitis, was een broer van Herodes Antipas (Lukas 3:1); volgens Josephus was hij een zoon van Herodes de Grote, en naar hem heet Cesarea Filippi. En Herodias was eerst de vrouw van een broer van Herodes Antipas die Filippus heette (Markus 6:17). Of die laatste dezelfde is als de viervorst, daarover verschillen de uitleggers.
Hoe werd Filippus een discipel van Jezus?
Volgens Johannes 1:44 wilde Jezus naar Galilea gaan en vond Hij Filippus, tot wie Hij zei: "Volg Mij." Dat gebeurde een dag nadat Andreas en Petrus Jezus hadden leren kennen bij de Jordaan. Anders dan Andreas ging Filippus niet uit zichzelf achter Jezus aan; Jezus zocht hem op. Of Filippus eerder een leerling van Johannes de Doper was, zegt de Bijbel niet. Later koos Jezus hem uit tot een van de twaalf apostelen (Lukas 6:13-14).
Wat vroeg Jezus aan Filippus bij de spijziging van de vijfduizend?
Toen een grote schare kwam, vroeg Jezus aan Filippus: "Van waar zullen wij broden kopen, opdat deze eten mogen?" (Johannes 6:5). Johannes zegt erbij dat Jezus dit vroeg om hem te beproeven, want Hij wist zelf wat Hij doen zou (Johannes 6:6). Filippus rekende uit dat zelfs voor tweehonderd penningen brood niet genoeg was. Daarna voedde Jezus de vijfduizend met vijf gerstebroden en twee visjes. Lukas plaatst de spijziging bij Bethsaïda, de woonplaats van Filippus (Lukas 9:10).
Wat bedoelde Filippus met "toon ons den Vader"?
In de nacht voor het lijden zei Filippus: "Heere, toon ons den Vader, en het is ons genoeg" (Johannes 14:8). Hij verlangde God zelf te zien, zoals ook Mozes om Gods heerlijkheid had gevraagd (Exodus 33:18). Jezus antwoordde: "Die Mij gezien heeft, die heeft den Vader gezien" (Johannes 14:9). Daarmee zei Hij dat de Vader in Hem te kennen is, omdat Hij in de Vader is en de Vader in Hem (Johannes 14:10-11).
Waarom kwamen de Grieken bij Filippus?
Johannes 12:20-21 vertelt dat Grieken die op het paasfeest wilden aanbidden, naar Filippus gingen met het verzoek: "Heer, wij wilden Jezus wel zien." Waarom zij juist hem kozen, zegt de tekst niet. Veel uitleggers denken aan zijn Griekse naam of aan zijn afkomst uit Bethsaïda in een streek met veel Griekse invloed. Filippus overlegde met Andreas, en samen brachten zij de vraag bij Jezus (Johannes 12:22).
Hoe is Filippus de apostel gestorven?
De Bijbel vertelt niets over de dood van Filippus de apostel; Handelingen 1:13 is de laatste keer dat hij bij name genoemd wordt. Volgens Eusebius schreef bisschop Polycrates van Efeze in de tweede eeuw dat Filippus, een van de twaalf, in Hiërapolis in Klein-Azië begraven lag. Het apocriefe geschrift Handelingen van Filippus laat hem daar gekruisigd worden. Veel historici denken dat de apostel en de evangelist in deze overlevering door elkaar zijn gehaald. Dit alles is traditie, geen Schrift.
Wat is het evangelie van Filippus?
Het evangelie van Filippus is een gnostisch geschrift in het Koptisch, in 1945 gevonden bij Nag Hammadi in Egypte. Het wordt meestal in de tweede of derde eeuw gedateerd en is een verzameling uitspraken en overdenkingen, geen verhaal over het leven van Jezus. Het is niet door de apostel geschreven en hoort niet bij de Bijbel. De kerk heeft het nooit als Schrift erkend.
Wat kunnen wij leren van Filippus de apostel?
Filippus leert ons dat een eenvoudige uitnodiging, kom en zie, vaak meer doet dan een betoog (Johannes 1:47). Hij laat zien hoe snel wij rekenen met wat haalbaar is en vergeten wat de Heere kan doen (Johannes 6:7). Zijn vraag om de Vader te zien toont dat eerlijke vragen bij Christus een plaats hebben, en dat Hij ons naar Zichzelf wijst. En hij was aanspreekbaar voor mensen die Jezus zochten.

Stel een vraag over Filippus de apostel

Wilt u meer weten over Filippus de apostel? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Filippus de apostel

Bijbelverhalen rond Filippus de apostel

De wonderbare spijziging

Het bijbelverhaal waarin Filippus de apostel een rol speelt.

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Filippus de apostel in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Filippus de apostel.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Filippus de apostel in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Filippus de apostel.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Filippus de apostel aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.