Samuel in de Bijbel

Levensverhaal

Samuel werd geboren in een tijd waarin "het woord van de HEERE zeldzaam was in die dagen; er was geen visioen dat openbaar kwam" (1 Samuel 3:1). Zijn moeder Hanna was kinderloos en door jarenlange spot van haar medevrouw Peninna tot tranen toe bedroefd. Tijdens een jaarlijks bezoek aan het heiligdom te Silo stortte Hanna haar hart uit voor de HEERE en deed een gelofte: als God haar een zoon zou schenken, zou zij hem aan de HEERE wijden voor heel zijn leven, en geen scheermes zou over zijn hoofd komen -- een nazireeer-eed (1 Samuel 1:11). De hogepriester Eli meende aanvankelijk dat zij dronken was, maar toen hij hoorde dat zij bitterlijk bad, zegende hij haar. God verhoorde en Hanna ontving een zoon, die zij Samuel noemde -- "omdat ik hem van de HEERE gebeden heb" (1 Samuel 1:20). Zodra hij was gespeend, bracht Hanna hem naar Silo en droeg hem over aan Eli, met de beroemde woorden: "Voor dit kind heb ik gebeden, en de HEERE heeft mij mijn vraag gegeven" (1 Samuel 1:27). Samuel groeide op in het heiligdom onder de hogepriester Eli, terwijl Eli's eigen zonen Hofni en Pinehas grove zonden bedreven en het offer van de HEERE verachtten. In die geestelijk verlaten tijd klonk voor de jonge Samuel de eerste goddelijke roeping. Op een nacht, terwijl hij sliep in de tabernakel nabij de ark van God, hoorde hij zijn naam geroepen. Hij liep naar Eli, denkend dat de oude priester hem riep. Pas bij de derde keer begreep Eli dat het de HEERE was, en instrueerde Samuel om te antwoorden: "Spreek, HEERE, want Uw dienaar luistert" (1 Samuel 3:9-10). God openbaarde aan Samuel een zware boodschap: het huis van Eli zou worden geoordeeld om de zonden van zijn zonen. De volgende ochtend deelde Samuel deze boodschap eerlijk mee aan Eli, die onderdanig antwoordde: "Hij is de HEERE, laat Hij doen wat goed is in Zijn ogen" (1 Samuel 3:18). Van toen af "was de HEERE met hem, en Hij liet geen van al Zijn woorden op de aarde vallen" (1 Samuel 3:19). Heel Israel, van Dan tot Berseba, erkende Samuel als betrouwbare profeet van de HEERE. De profetie over Eli's huis kwam spoedig uit. Toen de Filistijnen Israel aanvielen, namen Hofni en Pinehas de ark onbezonnen mee de strijd in als magisch voorwerp. De slag werd verloren, Hofni en Pinehas werden gedood, de ark werd geroofd, en Eli stierf van schrik toen hij het hoorde. Het was het dieptepunt van het richterentijdperk. Twintig jaar bleef de ark afgezonderd, en het volk zuchtte naar de HEERE. In die geestelijke woestijn trad Samuel op als richter en leraar. Hij riep heel Israel op tot bekering en tot Mispa, waar zij hun hart uitstortten en hun afgoden wegdeden. Toen de Filistijnen probeerden aan te vallen, donderde God vanuit de hemel en verwarde hen. Samuel plaatste een gedenksteen en noemde hem Eben-Haezer -- "Tot hiertoe heeft de HEERE ons geholpen" (1 Samuel 7:12). Heel zijn leven "oordeelde Samuel Israel," en hij trok jaarlijks rond langs Bethel, Gilgal en Mispa als circuitrichter (1 Samuel 7:15-17). Toen Samuel oud werd, vroeg het volk om een koning "zoals alle volken hebben." Samuel was diep bedroefd, maar God sprak tot hem: "Zij hebben u niet verworpen, maar Mij hebben zij verworpen, dat Ik geen koning over hen zou zijn" (1 Samuel 8:7). God gaf Samuel de opdracht naar het volk te luisteren, maar hen eerst te waarschuwen over het recht van de koning: hij zou hun zonen en dochters nemen, tienden eisen, en hen uiteindelijk tot slaven maken. Toch hield het volk voet bij stuk. God wees Saul aan, een knappe en lange man uit de stam Benjamin, en Samuel zalfde hem in het geheim met een kruik olie (1 Samuel 10:1). Zo werd Samuel de koningmaker, de profeet die tussen God en het nieuwe koningschap bemiddelde. Aanvankelijk leek Saul veelbelovend, maar al snel bleek dat hij in zijn hart niet gericht was op de HEERE. Bij Gilgal offerde hij zelf, zonder op Samuel te wachten, en Samuel moest hem berispen: "Gehoorzamen is beter dan slachtoffer" (1 Samuel 15:22). Toen Saul de Amalekieten niet volledig verdelgde zoals God had geboden, sprak Samuel het definitieve oordeel uit: "Omdat u het woord van de HEERE verworpen hebt, heeft Hij u verworpen, zodat u geen koning meer zult zijn" (1 Samuel 15:23). De scheiding tussen profeet en koning was pijnlijk; Samuel "rouwde over Saul" (1 Samuel 15:35) en zag hem in zijn leven niet meer weer. Maar God gaf Samuel een nieuwe opdracht: ga naar Isai de Bethlehemiet, want onder zijn zonen heeft God Zich een koning uitgekozen. Bij die gelegenheid sprak God de beroemde woorden: "De mens ziet aan wat voor ogen is, maar de HEERE ziet het hart aan" (1 Samuel 16:7). Samuel zalfde David, de jongste zoon, als toekomstige koning -- en "de Geest van de HEERE werd vaardig over David vanaf die dag" (1 Samuel 16:13). Samuels laatste jaren waren gevuld met gebed en voorbede. Toen hij oud werd, stichtte hij een profetenschool te Rama, waar jongemannen werden onderwezen in het woord van de HEERE. Zijn dood wordt kort gemeld: "Toen Samuel stierf, kwam heel Israel bijeen; men bedreef rouw over hem en begroef hem bij zijn huis in Rama" (1 Samuel 25:1). De rouw was nationaal. Later, toen Saul in zijn wanhoop op de avond voor zijn dood de dodenbezweerster in Endor bezocht, verscheen de geest van Samuel nog een laatste keer om het oordeel over Saul uit te spreken (1 Samuel 28). Zelfs in de dood bleef hij profeet van de HEERE. In Psalm 99:6 wordt hij samen met Mozes en Aaron genoemd als een van de grote bidders: "Mozes en Aaron waren onder Zijn priesters, en Samuel was onder hen die Zijn Naam aanroepen; zij riepen tot de HEERE, en Hij verhoorde hen."