1
Filippus komt te Caesarea
Na de doop van de Ethiopische hofbeambte wordt Filippus weggevoerd en komt in Caesarea. Daar vestigt hij zich en werkt verder als evangelist (vergelijk 21:8).
Caesarea in de Bijbel
Kaisareia (Grieks) — "van de keizer", een eretitel aan keizer Augustus. Om verwarring met andere Caesarea's te vermijden wordt de stad ook Caesarea Maritima ("Caesarea aan zee") of Caesarea Sebaste ("Caesarea de Verhevene") genoemd. Niet te verwarren met Caesarea Filippi, een andere stad in het noorden van het land.
Caesarea Maritima was de door Herodes de Grote gebouwde havenstad aan de Middellandse Zee en de Romeinse bestuurshoofdstad van Judea. Hier ontving Cornelius als eerste heiden het evangelie (Handelingen 10), woonde Filippus de evangelist, en verbleef Paulus twee jaar als gevangene voor Felix en Festus (Handelingen 23-25).
Ook bekend als: Caesarea Maritima, Cesarea, Kaisareia, Straton's Toren (oude naam)
Ligging
Caesarea lag aan de kustvlakte van Sharon, aan de Middellandse Zee, ongeveer halverwege tussen Joppe en de berg Karmel. De stad beschikte dankzij Herodes' bouwkunst over een kunstmatige diepwaterhaven (Sebastos), een van de grootste havenwerken van de oudheid. Zij was de natuurlijke toegangspoort tot Judea vanuit de Romeinse wereld en was via goede wegen verbonden met Jeruzalem (ongeveer 100 kilometer landinwaarts) en de rest van de provincie.
Vandaag
De ruines van Caesarea Maritima liggen in het huidige Israel, aan de kust tussen Tel Aviv en Haifa, en vormen een groot nationaal park (Caesarea National Park). Bezoekers kunnen er het theater, het hippodroom, restanten van het paleis van Herodes, het aquaduct en de haveninstallaties bekijken. Uit de Romeinse, byzantijnse en kruisvaarderstijd zijn lagen aan lagen monumenten bewaard gebleven.
Geschiedenis
Op de plaats van Caesarea bevond zich oorspronkelijk een kleine Fenicische nederzetting die bekend stond als Straton's Toren, genoemd naar een Sidonische koning. In 30 voor Christus gaf keizer Augustus de plaats in handen van Herodes de Grote, die hier tussen 22 en 10 voor Christus een volledig nieuwe stad bouwde. Herodes doopte haar Caesarea Sebaste, als eerbetoon aan zijn beschermheer Augustus (in het Grieks Sebastos).
Herodes' bouwprestatie was adembenemend. Waar geen natuurlijke baai was, liet hij door Romeinse ingenieurs een kunstmatige diepwaterhaven aanleggen, Sebastos, die de grootste haven van de oostelijke Middellandse Zee werd. Pilaren van in water verhardend beton (opus caementicium) vormden de golfbrekers. Daarnaast bouwde hij een tempel voor Augustus en Roma op een verhoging bij de haven, een theater, een hippodroom, een amfitheater, een paleis en een groot aquaduct dat zoet water vanaf de berg Karmel de stad inbracht.
Na Herodes' dood en de afzetting van zijn zoon Archelaus in 6 na Christus werd Judea een Romeinse provincie, en Caesarea de zetel van de Romeinse prefect (later procurator). Hier zetelde ook Pontius Pilatus, van wie in 1961 in het theater van Caesarea een inscriptie is gevonden die zijn historiciteit en titel bevestigt (de zogenoemde Pilatus-steen). Caesarea bleef de bestuurshoofdstad van Judea gedurende de hele nieuwtestamentische periode.
In Handelingen komt Caesarea meermalen terug. Filippus de evangelist kwam er na zijn ontmoeting met de Ethiopische hofbeambte (Handelingen 8:40) en vestigde er zijn huis; jaren later ontmoeten Paulus en Lukas hem daar terug als een van de zeven diakenen, samen met zijn vier profeterende dochters (21:8-9). Saulus werd vanuit Jeruzalem door de broeders naar Caesarea gebracht en vandaar naar Tarsus gestuurd, zijn geboortestad (9:30).
Het beslissende moment voor de zending onder de heidenen speelde zich hier af. In Caesarea woonde de Romeinse hoofdman Cornelius, een godvrezende man die werd aangewezen om als eerste heiden in het huis het evangelie te ontvangen. Petrus kwam na een visioen in Joppe naar Caesarea en verkondigde Christus. Terwijl hij nog sprak, viel de Heilige Geest op allen die zijn woord hoorden (Handelingen 10). Dit betekende de officiele doorbraak van het evangelie naar de heidenwereld.
Herodes Agrippa I stierf in Caesarea toen hij zich liet vereren als een god en door een engel van de Heere werd geslagen (Handelingen 12:19-23). Paulus bezocht de stad meermalen: aan het einde van zijn tweede en derde zendingsreis en als gevangene tussen 58 en 60 na Christus. Na zijn arrestatie in Jeruzalem werd hij door een Romeinse escorte van bijna vijfhonderd man in de nacht naar Caesarea gebracht (Handelingen 23:23-35). Twee volle jaren verbleef hij er in Herodes' pretorium als gevangene onder Felix (24), verscheen voor Festus (25) en verdedigde zich met kracht voor koning Agrippa II en Berenice (25:23-26:32). Vanuit Caesarea begon zijn reis naar Rome.
Na de eerste Joodse oorlog (66-73 na Christus) en de verwoesting van Jeruzalem werd Caesarea nog belangrijker. Vespasianus werd er tot keizer uitgeroepen. In de latere oudheid werd de stad een christelijk centrum met een theologische school waar onder meer Origenes en Eusebius (de kerkhistoricus) werkten. De indrukwekkende bibliotheek van Caesarea was eeuwenlang een van de belangrijkste kennisplaatsen van de kerk.
Betekenis in de Bijbel
Caesarea is de geografische brug tussen de Joodse wereld en het Romeinse rijk, en theologisch gezien de plaats waar het evangelie officieel de grens van Israel oversteekt om de volkeren in te gaan. In Handelingen 1:8 heeft Jezus gezegd: "U zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judea en Samaria en tot aan het uiterste van de aarde." Samaria was al bereikt door Filippus (Handelingen 8); in Caesarea wordt Judea definitief overschreden richting de heidenen.
De bekering van Cornelius (Handelingen 10) is daarbij geen bijzaak, maar een scharniermoment. Lukas schenkt er een heel hoofdstuk aan en vertelt het verhaal in het volgende hoofdstuk nog eens opnieuw (11:1-18) — een aanwijzing voor het gewicht dat hij eraan hecht. Petrus, die het visioen van het doek met onreine dieren kreeg, moest leren: "Wat God gereinigd heeft, mag u niet voor onheilig houden" (10:15). De uitstorting van de Geest op het gezelschap van Cornelius, nog voordat zij gedoopt zijn, dwingt de apostelen te erkennen dat ook heidenen dezelfde gave ontvangen als zij op de Pinksterdag. Op het apostelconvent in Jeruzalem (Handelingen 15) zal Petrus zich juist op dit gebeuren beroepen.
Daarnaast is Caesarea de plaats waar Paulus, als Romeins burger, gedurende twee jaar onder verschillende Romeinse machthebbers het evangelie verkondigt in processen die zich tot aan de hoogste kringen uitbreiden. Zo wordt Caesarea ook de plaats waar Paulus het evangelie officieel voor koningen en stadhouders presenteert, in vervulling van de aankondiging die de Heere al bij zijn bekering deed aan Ananias: "Deze is voor Mij een uitverkoren instrument om Mijn Naam te dragen voor heidenen en koningen en de Israelieten" (Handelingen 9:15).
Sleutelgebeurtenissen in Caesarea
2
Saulus wordt via Caesarea naar Tarsus gezonden
Na moordplannen tegen hem in Jeruzalem brengen de broeders Saulus naar Caesarea en sturen hem vandaar door naar zijn geboortestad Tarsus.
3
Cornelius ontvangt een engel
De Romeinse hoofdman Cornelius, een godvrezende man in Caesarea, krijgt een visioen van een engel die hem opdraagt Petrus uit Joppe te laten halen.
4
Petrus verkondigt Christus in het huis van Cornelius
Petrus preekt over Jezus aan de eerste heidense toehoorders. Terwijl hij nog spreekt, daalt de Heilige Geest op allen die het Woord horen en zij worden in de naam van Jezus Christus gedoopt.
5
Herodes Agrippa I sterft in Caesarea
Terwijl de koning door het volk als god wordt toegejuicht, slaat een engel van de Heere hem omdat hij God de eer niet gaf. Hij sterft, door wormen verteerd.
6
Paulus verblijft bij Filippus te Caesarea
Op weg naar Jeruzalem verblijft Paulus in het huis van Filippus de evangelist. De profeet Agabus voorzegt daar Paulus' gevangenschap door middel van een symbolische handeling met zijn gordel.
7
Paulus onder escorte naar Caesarea gebracht
Om Paulus te beschermen tegen een samenzwering brengt commandant Claudius Lysias hem met bijna vijfhonderd soldaten onder nachtelijke escorte van Jeruzalem naar Caesarea, naar stadhouder Felix.
8
Paulus voor stadhouder Felix
Paulus verdedigt zich tegenover de hogepriester Ananias en de redenaar Tertullus. Felix luistert meermalen naar Paulus, maar houdt hem twee jaar gevangen in de hoop op steekpenningen.
9
Paulus beroept zich op de keizer
Als stadhouder Festus voorstelt om de zaak in Jeruzalem te behandelen, beroept Paulus zich als Romeins burger op de keizer en bepaalt daarmee zijn reis naar Rome.
10
Paulus getuigt voor Agrippa en Berenice
In een grote statie verschijnt Paulus voor koning Agrippa II en zijn zuster Berenice. Hij vertelt zijn bekering en roept Agrippa op tot geloof. Agrippa: "In korte tijd zou u mij overtuigen een christen te worden."
Handelingen 25:23-26:32
Theologische betekenis
Caesarea toont op grond van de geschiedenis van Cornelius dat God geen aannemer van de persoon is (Handelingen 10:34). Met de uitstorting van de Heilige Geest op heidenen, voordat ze gedoopt waren en zonder dat ze eerst het juk van de wet kregen opgelegd, maakte God zelf duidelijk dat het evangelie voor alle volken bedoeld is. Het is betekenisvol dat deze doorbraak niet in Jeruzalem, niet in Antiochie, maar in Caesarea plaatsvond: een Romeinse, heidense, kosmopolitische stad die symbool stond voor de wereld buiten Israel.
Voor Petrus betekende het gebeuren een radicale leerervaring. Zijn visioen van het laken met onreine dieren en de stem "wat God gereinigd heeft, mag u niet voor onheilig houden" (10:15) hield meer in dan een dieetvoorschrift: het was een voorbereiding op de omgang met "onreine" mensen. Gods reiniging gaat dieper dan rituele categorieen, en raakt harten van mensen uit alle volken.
Tegelijk leert Caesarea ons dat Gods leiding zich bedient van schijnbaar onbeduidende omstandigheden. Paulus' twee jaar gevangenschap in Herodes' pretorium kan eruitzien als verloren tijd, maar is in feite de brug tussen zijn zendingswerk en zijn getuigenis voor koningen en, uiteindelijk, voor de keizer zelf. "Want u moet ook in Rome getuigen" had de Heere gezegd (23:11). De weg daarheen loopt via Caesarea.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen je om de rol van Caesarea in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Caesarea
Is Caesarea Maritima hetzelfde als Caesarea Filippi?
Nee. Caesarea Maritima, de stad aan de Middellandse Zee waar Cornelius en Paulus' gevangenschap plaatsvonden, is een andere plaats dan Caesarea Filippi, dat in het noorden van het land lag bij de bronnen van de Jordaan. In Caesarea Filippi beleed Petrus dat Jezus de Christus is (Mattheus 16:13-20). Het Nieuwe Testament noemt beide steden.
Wie bouwde Caesarea en waarom?
Caesarea werd gebouwd door Herodes de Grote tussen 22 en 10 voor Christus. Herodes wilde de oostelijke Middellandse Zee voorzien van een grote haven en bouwde de stad als eerbetoon aan keizer Augustus. Met zijn kunstmatige diepwaterhaven, theater, amfitheater, paleis en tempel voor Augustus was Caesarea een van Herodes' meest ambitieuze projecten.
Wie was Cornelius?
Cornelius was een Romeinse hoofdman (centurio) van de Italiaanse legerafdeling die in Caesarea was gestationeerd (Handelingen 10:1). Hij was een godvrezende man, gaf veel aalmoezen aan het volk en bad voortdurend tot God. Hij werd de eerste niet-Joodse bekeerling in de geschiedenis van de vroege kerk en luidde daarmee de officiele opening van de zending onder de heidenen in.
Hoe lang was Paulus gevangene in Caesarea?
Handelingen 24:27 vermeldt dat Paulus twee jaar in Caesarea in gevangenschap verbleef onder stadhouder Felix, voordat Porcius Festus hem opvolgde. Pas onder Festus deed Paulus een beroep op de keizer en begon zijn reis naar Rome. Tijdens deze twee jaar mocht hij bezoek ontvangen en werd hij niet mishandeld, zoals Romeins burgerschap voorschreef.
Wie waren Felix, Festus en Agrippa?
Felix (ca. 52-60 na Chr.) en Festus (60-62 na Chr.) waren achtereenvolgende Romeinse procuratoren (stadhouders) van Judea, beiden gezeteld in Caesarea. Herodes Agrippa II was de laatste Herodiaanse koning, die een klein gebied ten noorden en oosten van Galilea bestuurde en bij het Joodse volk gezag uitoefende in tempelaangelegenheden. Berenice was zijn zuster en reisgenote. Paulus verscheen voor alle drie (Handelingen 24-26).
Wat gebeurde er met Herodes Agrippa I in Caesarea?
Handelingen 12:19-23 vertelt dat Agrippa I tijdens een feestzitting in Caesarea in vorstelijk gewaad tot het volk sprak. De menigte riep: "Een stem van een god en niet van een mens!" Omdat hij God de eer niet gaf, sloeg een engel van de Heere hem en stierf hij door wormen verteerd. Deze gebeurtenis wordt ook door de Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus bevestigd, al met wat afwijkende details.
Wat was de "Pilatus-inscriptie" in Caesarea?
In 1961 vonden archeologen in het theater van Caesarea een kalkstenen blok met een Latijnse inscriptie waarin Pontius Pilatus wordt genoemd als "prefect van Judea". Dit was het eerste archeologische bewijs buiten de Bijbel voor zijn historische bestaan en bevestigt tevens zijn exacte titel, die eerder ter discussie stond.
Wat was de betekenis van Caesarea voor de vroege kerk?
Naast de bijbelse gebeurtenissen werd Caesarea in de eeuwen daarna een belangrijk christelijk centrum. Hier stichtte Origenes in de derde eeuw een theologische school en een grote bibliotheek, waar onder anderen Eusebius (de eerste kerkhistoricus) werkte. De "Hexapla" van Origenes, een zesvoudige vergelijkende editie van het Oude Testament, werd hier bewaard.
Waarom stuurden de broeders Paulus onder zware escorte?
Veertig Joden hadden een eed afgelegd dat zij niet zouden eten of drinken voordat zij Paulus hadden gedood (Handelingen 23:12-15). De neef van Paulus bracht het complot aan het licht. Commandant Claudius Lysias stuurde daarom tweehonderd soldaten, zeventig ruiters en tweehonderd lansdragers mee om Paulus 's nachts veilig naar Caesarea te brengen — ongebruikelijk zwaar voor een enkele gevangene en een teken hoe belangrijk de Romeinse bescherming van een burger was.
Werd Paulus gedoopt in Caesarea?
Nee, Paulus was al gedoopt door Ananias in Damascus (Handelingen 9:18). In Caesarea werden daarentegen Cornelius en zijn huis gedoopt door Petrus (Handelingen 10:47-48). Zij vormen de eerste geregistreerde doop van niet-Joden in de kerkgeschiedenis.
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem is vandaag de hoofdstad van de staat Israel en een heilige stad voor het Jodendom, het christendom en de islam
Antiochië in Syrië
Het huidige Antakya in de provincie Hatay in Zuid-Turkije, dicht bij de grens met Syrië
Rome
Rome is vandaag de hoofdstad van Italie en een van de belangrijkste historische en religieuze steden ter wereld
Bijbelse personen verbonden aan Caesarea
Leer meer over Caesarea met AI BijbelAssistent
Wil je dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Caesarea? Onze AI-assistent helpt je verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Caesarea.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Caesarea in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Caesarea.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Caesarea.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Caesarea.