Caesarea in de Bijbel

Caesarea lag aan de Middellandse Zee, in de kustvlakte van Saron, ongeveer halverwege tussen Joppe en de berg Karmel en ruim tachtig kilometer ten noordwesten van Jeruzalem. Vandaag liggen de ruïnes in Israël, tussen Tel Aviv en Haifa, in een nationaal park. In de tijd van het Nieuwe Testament was het de havenstad en bestuurszetel van de Romeinse provincie Judea.

Nee, het zijn twee verschillende steden. Caesarea aan zee, ook Caesarea Maritima genoemd, is de havenstad van Cornelius en van de gevangenschap van Paulus. Caesarea Filippi lag ver in het noorden, bij de bronnen van de Jordaan aan de voet van de Hermon. Daar vroeg Jezus Zijn discipelen wie zij zeiden dat Hij was, en beleed Petrus Hem als de Christus (Mattheüs 16:13-16). Die stad heeft een eigen pagina.

Herodes de Grote bouwde Caesarea, volgens Josephus in ongeveer twaalf jaar, rond 22 tot 10 voor Christus, op de plek van een oude havenplaats die Stratons Toren heette. Hij noemde de stad naar keizer Augustus, zijn beschermheer, en gaf haar een kunstmatige haven, een tempel voor Augustus, een theater, een renbaan en een paleis. Zo had zijn rijk een moderne haven die op Rome gericht was.

Caesarea was een havenstad die Herodes de Grote naar Romeins voorbeeld had gebouwd, met een paleis, een theater en een haven die over zee met Rome verbonden was. Jeruzalem was de Joodse tempelstad. Daarom zetelden de stadhouders in Caesarea; Paulus werd er bewaard "in het rechthuis van Herodes" (Handelingen 23:35). Op de grote feesten kwam de stadhouder naar Jeruzalem, zoals Pilatus bij het pascha waarop de Heere Jezus gekruisigd werd.

De Statenvertaling schrijft Cesarea, zonder ae: "totdat hij te Cesarea kwam" (Handelingen 8:40). De stad in het noorden heet daar Cesarea Filippi (Mattheüs 16:13). In het Grieks heet de stad Kaisareia, naar de keizer. Caesarea Maritima is een latere, Latijnse aanduiding die de havenstad onderscheidt van andere steden met dezelfde naam.

Twee jaar. Handelingen 24:27 zegt dat Felix na twee jaren door Porcius Festus werd opgevolgd en Paulus gevangen liet. Paulus werd bewaard in het rechthuis van Herodes (Handelingen 23:35). Felix gaf bevel dat hij verlichting zou hebben en dat niemand van de zijnen belet werd hem te dienen of tot hem te komen (Handelingen 24:23). Onder Festus beriep Paulus zich op de keizer.

De Romeinse stadhouders van Judea. De Pilatusinscriptie uit het theater laat zien dat ook Pontius Pilatus met Caesarea verbonden was. Handelingen noemt Felix en daarna Porcius Festus; volgens de gangbare datering volgde Festus hem rond 59 of 60 op. Koning Agrippa, Herodes Agrippa II, was geen Romeins bestuurder maar kwam met Bernice naar Caesarea om Festus te begroeten (Handelingen 25:13). Paulus stond voor alle drie (Handelingen 24 tot 26).

De ruïnes liggen in een nationaal park aan de Israëlische kust tussen Tel Aviv en Haifa. Te zien zijn het theater, de renbaan, de resten van het paleis van Herodes op een rotsuitloper in zee, het aquaduct en, onder water, de resten van de haven. Bij het theater staat een afgietsel van de Pilatusinscriptie. Daarnaast liggen er resten uit de Byzantijnse tijd en de kruisvaardersstad. Het paleis is mogelijk het rechthuis van Herodes uit Handelingen 23:35.

In 1961 werd in het theater van Caesarea een kalkstenen blok gevonden met een Latijnse inscriptie die Pontius Pilatus noemt, met de titel prefect van Judea. Het is de bekendste vondst buiten de Bijbel die de naam van Pilatus draagt. Het blok was later hergebruikt in het theater. Het origineel bevindt zich in het Israëlmuseum in Jeruzalem; in Caesarea staat een afgietsel.

Meer dan veertig Joden hadden gezworen niet te eten of te drinken voordat zij Paulus gedood hadden (Handelingen 23:12-13). De zoon van de zuster van Paulus bracht het aan het licht. De overste liet daarom tweehonderd krijgsknechten, zeventig ruiters en tweehonderd schutters gereedmaken om Paulus in de nacht naar stadhouder Felix te brengen (Handelingen 23:23-24). Als Romeins burger had Paulus recht op bescherming.

In de eeuwen na het Nieuwe Testament werd Caesarea een belangrijk christelijk centrum. Origenes werkte er in de derde eeuw en bracht er een grote bibliotheek bijeen, die later door Pamfilus werd uitgebreid. Eusebius, bisschop van Caesarea, schreef er zijn kerkgeschiedenis. Ook de Hexapla van Origenes, een vergelijkende uitgave van het Oude Testament in zes kolommen, werd er bewaard.