Cornelius in de Bijbel

Levensverhaal

Cornelius was een Romeinse centurio — een officier in het Romeinse leger die het bevel voerde over ongeveer honderd soldaten, in de Statenvertaling "een hoofdman over honderd" — uit "de bende, genaamd de Italiaanse", die in Caesarea gelegerd was (Handelingen 10:1). Caesarea aan de Middellandse Zeekust was de residentie van de Romeinse landvoogd van Judea en een overwegend heidense, hellenistische stad. Als centurio behoorde Cornelius tot het Romeinse bezettingsapparaat. Hij was een heiden naar afkomst, vermoedelijk een man van enige status en inkomen, met een eigen huishouding waartoe familieleden, huisknechten en soldaten behoorden. Dat uitgerekend deze man de eerste onbesneden heiden werd van wie Handelingen de bekering uitvoerig vertelt, is een van de meest genadige wendingen van het boek. Wat Cornelius onderscheidt van de meeste heidenen van zijn tijd, is zijn geestelijke gerichtheid. Lukas beschrijft hem opvallend gedetailleerd: "Godzalig en vrezende God, met geheel zijn huis, en doende vele aalmoezen aan het volk, en God geduriglijk biddende" (Handelingen 10:2). De uitdrukking "vrezende God" wordt doorgaans opgevat als een aanduiding voor heidenen die de God van Israël aanbaden en de Joodse zedenwet respecteerden, maar zich niet door de besnijdenis in het Jodendom lieten opnemen. Zulke godvrezenden bezochten vaak de synagoge en gaven aalmoezen aan de armen onder het Joodse volk. Zij stonden als het ware op de drempel tussen heidendom en Jodendom. Cornelius was niet alleen persoonlijk godvrezend — hij was het "met geheel zijn huis", en zijn vroomheid uitte zich in concrete barmhartigheid en volhardend gebed. Zijn boden konden later van hem zeggen dat hij "goede getuigenis heeft van het ganse volk der Joden" (Handelingen 10:22). Hij stond naar menselijke maatstaf nog buiten het verbond, maar God werkte reeds in zijn hart. Op een dag, "omtrent de negende ure des daags" (drie uur 's middags, volgens Handelingen 3:1 "de ure des gebeds"), zag Cornelius in een gezicht een engel van God bij zich binnenkomen. De engel sprak hem bij name aan, en Cornelius werd "zeer bevreesd" (Handelingen 10:4). De engel zei: "Uw gebeden en uw aalmoezen zijn tot gedachtenis opgekomen voor God. En nu, zend mannen naar Joppe, en ontbied Simon, die toegenaamd wordt Petrus" (Handelingen 10:4-5). Dat is een aangrijpend detail: God had de gebeden en de aalmoezen van deze heidense centurio niet over het hoofd gezien. Het woord "gedachtenis" doet denken aan het "gedenkoffer" bij het spijsoffer met wierook in Leviticus 2:2. Zonder Cornelius iets te beloven over rechtvaardiging door werken, gedenkt God zijn zoekend hart en komt Hij hem genadig tegemoet met verdere openbaring. Cornelius gehoorzaamde onmiddellijk. Hij riep "twee van zijn huisknechten, en een godzaligen krijgsknecht van degenen, die gedurig bij hem waren" (Handelingen 10:7), vertelde hun alles en zond hen naar Joppe. Ondertussen bereidde God ook Petrus voor op deze ontmoeting. Op het dak van het huis van Simon de lederbereider in Joppe kreeg Petrus een gezicht: een vat als een groot linnen laken daalde uit de hemel neer, vol viervoetige, kruipende en wilde dieren en vogels, en een stem zei: "Sta op, Petrus! slacht en eet." Petrus weigerde: "Geenszins, Heere! want ik heb nooit gegeten iets, dat gemeen of onrein was." De stem antwoordde: "Hetgeen God gereinigd heeft, zult gij niet gemeen maken" (Handelingen 10:13-15). Dit geschiedde tot driemaal. Terwijl Petrus nog over het gezicht nadacht, kwamen de mannen van Cornelius aan de poort, en de Geest zei tot Petrus: "Daarom sta op, en ga af, en reis met hen, niet twijfelende; want ik heb hen gezonden" (Handelingen 10:20). Petrus ging mee. Dat was op zichzelf een ingrijpende stap; Petrus zegt het zelf: "Gij weet, hoe het een Joodsen man ongeoorloofd is, zich te voegen of te gaan tot een vreemde" (Handelingen 10:28). Toen Petrus binnenkwam, viel Cornelius aan zijn voeten en aanbad hem — een gebaar dat Petrus onmiddellijk afwees: "Sta op, ik ben ook zelf een mens" (Handelingen 10:26). Cornelius had zijn maagschap en zijn naaste vrienden bijeengeroepen, in afwachting van wat God door Petrus zou zeggen. Hij vertelde Petrus over het gezicht en eindigde met woorden die bij elke ware hoorder passen: "Wij zijn dan allen nu hier tegenwoordig voor God, om te horen al hetgeen u van God bevolen is" (Handelingen 10:33). Het is een beschamende uitspraak: een heidense officier stond met een open, bereid hart tegenover Gods Woord. Petrus opende zijn prediking met woorden die het hele verhaal samenvatten: "Ik verneem in der waarheid, dat God geen aannemer des persoons is; Maar in allen volke, die Hem vreest en gerechtigheid werkt, is Hem aangenaam" (Handelingen 10:34-35). Hij verkondigde vervolgens Jezus Christus — Zijn zalving met de Heilige Geest, Zijn rondgang "goeddoende, en genezende allen, die van den duivel overweldigd waren", Zijn kruisiging, Zijn opstanding ten derden dage, en de vergeving van zonden door Zijn Naam voor ieder die in Hem gelooft (Handelingen 10:36-43). Opvallend is dat Petrus tegen zijn hoorders zegt: "Gijlieden weet de zaak, die geschied is door geheel Judea" (Handelingen 10:37) — iets van Jezus' optreden was hun dus al bekend. Terwijl Petrus nog sprak, gebeurde wat Lukas met nadruk vertelt: "Als Petrus nog deze woorden sprak, viel de Heilige Geest op allen, die het Woord hoorden" (Handelingen 10:44). De gelovigen uit de besnijdenis die met Petrus waren meegekomen, "ontzetten zich, dat de gave des Heiligen Geestes ook op de heidenen uitgestort werd" (Handelingen 10:45). Zij hoorden hen spreken met vreemde talen en God groot maken, zoals op de Pinksterdag. Petrus concludeerde: "Kan ook iemand het water weren, dat dezen niet gedoopt zouden worden, welke den Heiligen Geest ontvangen hebben, gelijk als ook wij?" (Handelingen 10:47). Zo werden zij gedoopt in de Naam des Heeren. De gevolgen van deze gebeurtenis reikten ver. Toen Petrus terugkeerde naar Jeruzalem, werd hij door die uit de besnijdenis ter verantwoording geroepen: "Gij zijt ingegaan tot mannen, die de voorhuid hebben, en hebt met hen gegeten" (Handelingen 11:3). Petrus vertelde de hele geschiedenis en eindigde: "Indien dan God hun evengelijke gave gegeven heeft, als ook ons, die in de Heere Jezus Christus geloofd hebben, wie was ik toch, die God konde weren?" (Handelingen 11:17). Toen de aanwezigen dit hoorden, "waren zij tevreden, en verheerlijkten God, zeggende: Zo heeft dan God ook den heidenen de bekering gegeven ten leven!" (Handelingen 11:18). Op het apostelconvent verwijst Petrus opnieuw naar deze gebeurtenis (Handelingen 15:7-9). Cornelius' bekering werd daarmee een door de gemeente erkend precedent, dat de weg vrijmaakte voor de heidenzending die Paulus en anderen zouden voortzetten.