De schipbreuk van Paulus

Handelingen 27 en het begin van Handelingen 28 vertellen hoe Paulus als gevangene naar Rome werd gebracht. Hij had twee jaar in Caesarea gevangengezeten (Handelingen 24:27). Voor de stadhouder Festus beriep hij zich op de keizer (Handelingen 25:11). Zo moest Paulus naar Rome. Al eerder had de Heere in Jeruzalem tegen Paulus gezegd: "alzo moet gij ook te Rome getuigen" (Handelingen 23:11).

Waarom waarschuwde Paulus voor de reis?

Paulus werd met andere gevangenen overgegeven aan Julius, een hoofdman over honderd. Aristarchus uit Thessalonica reisde mee, en ook de schrijver zelf, want hij vertelt in de wij-vorm (Handelingen 27:1-2). Via Sidon en Myra, waar zij overstapten op een schip uit Alexandrië, kwamen zij met tegenwind moeizaam tot Schonehavens op Kreta (Handelingen 27:3-8).

De vasten was voorbij en het varen werd gevaarlijk. Paulus waarschuwde voor grote schade aan lading en schip, en ook aan hun leven (Handelingen 27:9-10). Maar de hoofdman geloofde de stuurman en de schipper meer dan Paulus. De haven was ongeschikt om te overwinteren, dus de meerderheid wilde doorvaren naar Fenix, een betere haven op Kreta.

Hoe lang duurde de storm?

Niet lang daarna stak er een stormwind op, die Euroklydon genoemd werd (Handelingen 27:14). Het schip dreef weg. Zij gordden het met touwen en streken het zeil, uit vrees voor de zandbanken van de Syrtis. De volgende dag wierpen zij lading overboord, de derde dag het scheepsgereedschap. Vele dagen zagen zij zon noch sterren, en ten slotte had niemand nog hoop op redding (Handelingen 27:15-20). Pas in de veertiende nacht vermoedden de scheepslieden dat zij land naderden (Handelingen 27:27). De storm duurde dus ongeveer twee weken.

Wat zei de engel tegen Paulus?

Toen zij lang niet gegeten hadden, stond Paulus op in hun midden. Hij zei dat zij beter naar hem hadden kunnen luisteren, maar bleef daar niet bij staan. Hij riep hen op goedsmoeds te zijn: niemand van hen zou het leven verliezen, alleen het schip zou vergaan (Handelingen 27:21-22). Die nacht had een engel bij hem gestaan van de God aan Wie hij toebehoorde en Die hij diende. De engel zei: "Vrees niet, Paulus, gij moet voor den keizer gesteld worden; en zie, God heeft u geschonken allen, die met u varen" (Handelingen 27:24). Paulus voegde eraan toe: "ik geloof Gode, dat het alzo zijn zal, gelijkerwijs het mij gezegd is" (Handelingen 27:25). Wel zouden zij op een eiland stranden.

In de veertiende nacht gaf het dieplood eerst twintig en daarna vijftien vademen. Uit vrees voor rotsen wierpen zij vier ankers uit en wachtten op de dag. Toen probeerden de scheepslieden met de sloep te vluchten, onder het voorwendsel dat zij ankers uitbrachten aan het voorschip. Paulus zei tegen de hoofdman en de soldaten: "Indien dezen in het schip niet blijven, gij kunt niet behouden worden" (Handelingen 27:31). De soldaten hakten de touwen van de sloep door.

Tegen de morgen spoorde Paulus allen aan om te eten. Het was de veertiende dag dat zij zonder eten waren, en niemand van hen zou een haar van het hoofd vallen (Handelingen 27:33-34). Hij nam brood, dankte God ten aanhoren van allen, brak het en begon te eten. Toen kregen zij allen moed en aten ook. Er waren tweehonderdzesenzeventig mensen aan boord (Handelingen 27:37). Daarna gooiden zij het koren in zee om het schip lichter te maken.

Hoe leed Paulus schipbreuk bij Malta?

Toen het dag werd, herkenden zij het land niet. Zij zagen een inham met een oever en stuurden daarop aan. Maar het schip liep vast op een plek die aan beide zijden zee had. Het voorschip zat onbeweeglijk vast, het achterschip brak door het geweld van de golven (Handelingen 27:39-41). De soldaten wilden de gevangenen doden, zodat niemand zou ontzwemmen. De hoofdman wilde Paulus behouden en verhinderde het. Wie kon zwemmen, moest eerst overboord springen. De anderen volgden op planken en stukken van het schip. "En alzo is het geschied, dat zij allen behouden aan het land gekomen zijn" (Handelingen 27:44).

Wat gebeurde er met Paulus op Malta?

Aan land hoorden zij dat het eiland Melite heette (Handelingen 28:1). Meestal wordt dat gelijkgesteld met Malta. De bewoners, die de schrijver barbaren noemt, toonden ongewone vriendelijkheid. Vanwege de regen en de kou maakten zij een groot vuur en namen allen bij zich. Toen Paulus takken op het vuur legde, kwam er door de hitte een adder uit, die zich aan zijn hand vastzette. De bewoners zeiden tegen elkaar dat hij zeker een doodslager was, die de wraak niet liet leven. "Maar hij schudde het beest af in het vuur, en leed niets kwaads" (Handelingen 28:5). Zij wachtten lang of hij zou opzwellen of dood neervallen. Toen er niets gebeurde, sloegen zij om en zeiden dat hij een god was.

In de buurt had Publius, de voornaamste van het eiland, zijn landhoeven. Hij herbergde hen drie dagen vriendelijk. Zijn vader lag met koortsen en buikloop te bed. Paulus ging naar hem toe, bad, legde hem de handen op en maakte hem gezond (Handelingen 28:8). Daarna kwamen ook de andere zieken van het eiland en werden genezen. Bij het vertrek gaven de bewoners hun mee wat zij nodig hadden (Handelingen 28:9-10). Na drie maanden reisde Paulus verder naar Rome (Handelingen 28:11-16).

Het schip uit Alexandrië dat naar Italië voer, had koren aan boord (Handelingen 27:6 en 27:38). Het was dus waarschijnlijk een graanschip. Egypte was in die tijd een belangrijke graanleverancier van Rome.

De vasten in Handelingen 27:9 is volgens de meeste uitleggers de Grote Verzoendag, op de tiende dag van de zevende maand (Leviticus 16:29). Die viel in de herfst. In het najaar en de winter was de scheepvaart op de open Middellandse Zee gevaarlijk en lag zij grotendeels stil. Daarom zocht men een haven om te overwinteren (Handelingen 27:12).

Euroklydon was een harde noordoostenwind. De Syrtis was een gevreesde ondiepte voor de kust van Noord-Afrika. Met de Adriatische zee (Handelingen 27:27) bedoelde men toen een groter gebied dan nu, ook de zee tussen Griekenland, Italië en Sicilië. Een vadem is ongeveer de lengte van twee gespreide armen, zo’n 1,8 meter. Twintig vademen is dus ruim 35 meter water.

Dat Melite het eiland Malta is, is de gangbare opvatting. Volgens de plaatselijke traditie gebeurde de schipbreuk in de Sint-Paulusbaai aan de noordkust; de Bijbel noemt geen plek op het eiland. Het verslag is in de wij-vorm geschreven, door iemand die zelf aan boord was. Volgens een oude overlevering is dat Lukas, die ook het evangelie schreef. Paulus noemt Lukas en Aristarchus samen zijn medearbeiders (Filemon 1:24).

In Handelingen 27 lijkt alles van mensen af te hangen: de hoofdman, de stuurman, de schipper, de meerderheid, de scheepslieden en de soldaten. Toch is God de Handelende. Hij had al gezegd dat Paulus in Rome moest getuigen (Handelingen 23:11), en door de engel bevestigt Hij dat: "gij moet voor den keizer gesteld worden" (Handelingen 27:24). Geen storm, geen verkeerde beslissing en geen plan van soldaten kan dat tegenhouden. Wat mensen bedenken, gebruikt God voor Zijn weg: "Het hart des mensen overdenkt zijn weg; maar de HEERE stiert zijn gang" (Spreuken 16:9).

God belooft niet dat de storm gaat liggen of dat het schip blijft. Hij belooft het leven van allen die met Paulus varen, en die belofte houdt Hij precies: het schip gaat verloren, de mensen niet (Handelingen 27:22 en 27:44). Dat tweehonderdvijfenzeventig anderen, soldaten, scheepslieden en gevangenen, het leven behouden, is een gave aan Paulus. Zo laat God Zijn goedheid ook gaan over mensen die Hem niet kennen.

Opvallend is hoe Gods belofte en menselijk handelen samengaan. Paulus weet dat allen gered worden, en toch zegt hij dat niemand behouden kan worden als de scheepslieden het schip verlaten (Handelingen 27:31). Hij roept op om te eten, "want dat dient tot uw behouding" (Handelingen 27:34). Gods raad maakt de middelen niet overbodig; Hij voert Zijn raad uit door de middelen heen. De Heidelbergse Catechismus belijdt in Zondag 10 dat alle dingen ons niet bij toeval toekomen, maar uit Gods vaderlijke hand.

Midden in de storm staat Paulus als iemand die God gelooft. Hij spreekt niet uit eigen inzicht, maar uit wat hem gezegd is (Handelingen 27:25). Hij dankt God voor het brood ten aanhoren van allen (Handelingen 27:35). Sommige uitleggers horen daarin een echo van het avondmaal. Anderen wijzen erop dat het een gewone maaltijd is met mensen die Christus niet kennen, met een dankgebed bij het eten, zoals ook de Heere Jezus dankte voordat Hij het brood brak (Mattheüs 15:36).

Op Malta blijkt Gods bewaring verder te gaan dan de zee. De adder doet Paulus geen kwaad. Veel uitleggers denken hierbij aan het woord van de Heere Jezus tot Zijn discipelen over de macht "om op slangen en schorpioenen te treden" (Lukas 10:19). De bewoners trekken eerst een verkeerde conclusie (hij is een moordenaar) en dan nog een (hij is een god). Paulus is geen van beide, maar een dienaar van God, en hij bidt voordat de vader van Publius gezond wordt (Handelingen 28:8). Een vergelijking met Jezus Die de storm stilt ligt voor de hand. Het verschil is leerzaam: hier stilt God de storm niet, maar Hij brengt Zijn mensen erdoorheen.

God houdt Zijn woord, ook als de storm blijft. Paulus kreeg geen kalme zee, maar een belofte, en die was genoeg om midden in de storm te zeggen dat hij God geloofde. Wie op Gods beloften vertrouwt, krijgt niet altijd een uitweg uit de moeite. Wel mag hij weten dat God doet wat Hij zegt, ook als niemand nog hoop heeft.

Vertrouwen op God maakt verantwoord handelen niet overbodig. Paulus wist dat allen gered zouden worden, en hield toch de scheepslieden aan boord en liet de mannen eten. Wie op Gods voorzienigheid rust, mag gewoon doen wat nodig is: eten, rusten, werken en verstandige keuzes maken. Dat is geen ongeloof, maar de weg waarlangs God Zijn belofte uitvoert.

Een christen mag in een vreemd en angstig gezelschap openlijk God danken. Paulus dankte God voor het brood terwijl honderden anderen toekeken, en zij kregen er moed door. De bewaring die God aan Zijn dienaar beloofde, kwam allen op het schip ten goede. Ook nu wil God door Zijn kinderen anderen laten zien Wie Hij is.

God bewaart Zijn dienaren tot hun werk gedaan is. Paulus moest voor de keizer staan, en daarom kon geen storm en geen adder hem tegenhouden. Het boek Handelingen eindigt met Paulus in Rome, waar hij twee jaar lang van de Heere Jezus Christus leerde "met alle vrijmoedigheid, onverhinderd" (Handelingen 28:31). Wie Christus dient, ligt in dezelfde hand.