1
Joden verbannen uit Rome door Claudius
Aquila en Priscilla verlaten Rome vanwege het edict van keizer Claudius en ontmoeten Paulus in Korinthe, waarmee een beslissende samenwerking ontstaat.
Rome in de Bijbel
Rome (Grieks: Rhome, Latijn: Roma). De naam wordt traditioneel verbonden met de legendarische stichter Romulus, hoewel de etymologie onzeker blijft. In het Nieuwe Testament wordt Rome soms figuurlijk aangeduid als "Babylon", bijvoorbeeld in 1 Petrus 5:13 en mogelijk in Openbaring 17-18.
Rome was de hoofdstad van het Romeinse rijk en uiteindelijk de eindbestemming van Paulus' zendingsreizen. De stad telde in de eerste eeuw een bloeiende christengemeente, ontving Paulus' brief aan de Romeinen en werd de plaats waar Paulus en volgens de overlevering ook Petrus de marteldood stierven.
Ook bekend als: Roma, Stad van de keizer, Babylon (figuurlijk in 1 Petrus 5:13)
Ligging
Rome ligt in Midden-Italie aan de rivier de Tiber, ongeveer 25 kilometer van de Tyrrheense Zee. De stad is gebouwd op de beroemde zeven heuvels (Palatijn, Aventijn, Capitolinus, Quirinalis, Viminalis, Esquilinus en Caelius). Zij lag strategisch aan het kruispunt van handelsroutes en beheerste via de Middellandse Zee het hele rijk van Brittannie tot aan de grenzen van Parthie.
Vandaag
Rome is vandaag de hoofdstad van Italie en een van de belangrijkste historische en religieuze steden ter wereld. Binnen de stadsgrenzen ligt Vaticaanstad, het bestuurlijke centrum van de Rooms-Katholieke Kerk. De Sint-Pietersbasiliek staat volgens de traditie op de plaats waar Petrus werd begraven, en langs de Via Ostiensis bevindt zich de Basiliek van Sint-Paulus buiten de Muren, die op het veronderstelde graf van de apostel Paulus is gebouwd.
Geschiedenis
Volgens de Romeinse overlevering werd Rome in 753 voor Christus gesticht door Romulus en Remus. Van koninkrijk (tot 509 v.Chr.) groeide de stad uit tot republiek en uiteindelijk, onder Augustus (27 v.Chr.), tot keizerrijk. In de tijd van het Nieuwe Testament was Rome met naar schatting een tot anderhalf miljoen inwoners verreweg de grootste stad van de oudheid en het politieke, militaire en economische centrum van het rijk.
Er woonde in Rome een aanzienlijke Joodse gemeenschap, met name in de wijk Trastevere. Vermoedelijk bereikten Joden die op de Pinksterdag in Jeruzalem waren (Handelingen 2:10) het evangelie al vroeg naar Rome. De gemeente in Rome bestond dus al voordat een apostel de stad had bezocht. Keizer Claudius verbande rond 49 na Christus alle Joden uit Rome vanwege onrust "op instigatie van een zekere Chrestus" (naar de Romeinse geschiedschrijver Suetonius), wat waarschijnlijk sloeg op conflicten rond de prediking van Christus. Zo ontmoette Paulus in Korinthe Aquila en Priscilla, die vanwege dit bevel uit Rome waren vertrokken (Handelingen 18:2).
Paulus schreef zijn brief aan de Romeinen rond 57 na Christus vanuit Korinthe, als voorbereiding op zijn aangekondigde bezoek (Romeinen 15:22-29). Hij wilde via Rome doorreizen naar Spanje. Het liep anders: na zijn arrestatie in Jeruzalem en zijn beroep op de keizer kwam hij als gevangene in Rome aan (Handelingen 28). De Handelingen eindigt ermee dat Paulus twee volle jaren in een eigen gehuurde woning onder huisarrest verblijft, waar hij vrijuit het Koninkrijk van God verkondigt (Handelingen 28:30-31). Vanuit deze gevangenschap schreef hij vermoedelijk de brieven aan de Efeziers, Filippenzen, Kolossenzen en Filemon.
In juli 64 na Christus brak de grote brand van Rome uit, die grote delen van de stad verwoestte. Keizer Nero gaf de schuld aan de christenen en ontketende de eerste systematische vervolging. Volgens oude kerkelijke overlevering (Clemens van Rome, Ignatius, Eusebius) werden Paulus en Petrus beide tijdens deze Neronische vervolging in Rome ter dood gebracht: Paulus onthoofd aan de Via Ostiensis en Petrus ondersteboven gekruisigd op de Vaticaanheuvel. In 2 Timotheus 4:6-8 klinkt Paulus' afscheid: "Ik heb de goede strijd gestreden, ik heb de loop tot een einde gebracht, ik heb het geloof behouden."
Betekenis in de Bijbel
Hoewel Rome geografisch ver van het Heilige Land lag, is de stad in het Nieuwe Testament nooit ver weg. Het Romeinse rijk vormt het politieke kader waarbinnen Jezus werd geboren (Lukas 2:1), gekruisigd (onder Pontius Pilatus, een Romeinse procurator) en waarbinnen de vroege kerk zich uitbreidde. Voor Paulus was Rome het symbool van het "tot aan het uiterste van de aarde" uit Handelingen 1:8: wie het evangelie tot in het bestuurscentrum van het rijk kon brengen, zag het koninkrijk van God vrijuit verkondigd.
De brief aan de Romeinen is theologisch gezien een van de meest invloedrijke brieven ooit geschreven. Paulus ontvouwt er systematisch het evangelie: de zonde van Joden en heidenen, de rechtvaardiging door het geloof, het leven door de Geest, Gods trouw aan Israel en de praktische gevolgen voor het gemeenteleven. Juist omdat Paulus de Romeinse gemeente zelf nog niet had gesticht, schreef hij uitgebreider en meer programmatisch dan in zijn andere brieven. Zijn brief zou later reformatoren als Augustinus, Luther en Calvijn diepgaand vormen.
In het boek Openbaring wordt Rome vermoedelijk bedoeld met "het grote Babylon" (Openbaring 17-18), de stad "die op zeven bergen zit" (Openbaring 17:9). Johannes ziet hoe deze wereldmacht die zich tegen God verheft en Zijn volk vervolgt, uiteindelijk zal vallen. Tegelijk laat Openbaring zien dat het Lam overwint, niet door geweld maar door Zijn bloed, en dat uit alle volken — ook uit Rome — mensen het nieuwe Jeruzalem binnengaan.
Sleutelgebeurtenissen in Rome
2
Paulus plant zijn reis naar Rome
Tijdens zijn verblijf in Efeze neemt Paulus zich voor om via Jeruzalem en Rome door te reizen naar Spanje met het evangelie.
3
Jezus belooft Paulus een getuigenis in Rome
Na zijn arrestatie in Jeruzalem verschijnt de Heere aan Paulus en bemoedigt hem: zoals hij van Hem in Jeruzalem heeft getuigd, zo moet hij ook in Rome getuigen.
4
Paulus schrijft de brief aan de Romeinen
Rond 57 na Christus, tijdens zijn derde zendingsreis, schrijft Paulus vanuit Korinthe zijn brief aan de gelovigen in Rome, waarin hij het evangelie systematisch ontvouwt.
5
Paulus komt aan in Rome
Na een stormachtige zeereis en schipbreuk bij Malta komt Paulus als gevangene in Rome aan. Broeders komen hem tot aan Forum Appii en Tres Tabernae tegemoet.
6
Paulus preekt twee jaar onder huisarrest
Paulus verblijft twee volle jaren in een eigen gehuurde woning in Rome en verkondigt het Koninkrijk van God en onderwijs over de Heere Jezus Christus vrijuit en ongehinderd. Hiermee eindigt het boek Handelingen.
7
Onesiforus zoekt Paulus in Rome
Tijdens Paulus' tweede gevangenschap in Rome zoekt Onesiforus hem ijverig op en schaamt zich niet voor zijn ketenen, een sprekend voorbeeld van trouw.
8
Paulus' afscheid bij naderende terechtstelling
In zijn laatste brief schrijft Paulus over zijn eerste verdediging in Rome waar niemand hem bijstond, en belijdt hij dat de Heere hem verloste uit de muil van de leeuw.
Theologische betekenis
Rome laat in het Nieuwe Testament twee gezichten zien. Aan de ene kant is het de wereldmacht die zich tegen God kan keren: de keizercultus, de vervolging onder Nero, het "Babylon" van Openbaring. Aan de andere kant is het juist in deze stad dat God Zijn evangelie laat verkondigen, dat een bloeiende gemeente ontstaat en dat Paulus "vrijuit en ongehinderd" preekt. Dat Handelingen eindigt met het woord akolutos ("ongehinderd") is geen toeval: het evangelie heeft zijn weg gevonden tot in het hart van het rijk.
Voor de kerk is Rome daarom een beeld van Gods soevereiniteit over de volkerenwereld. Geen macht, hoe groot ook, kan het Koninkrijk tegenhouden. Tegelijk waarschuwt Rome tegen het vergoddelijken van aardse macht: elke Babylon valt, alleen het Lam en Zijn bruid blijven staan.
Pastoraal spreekt Rome van Gods trouw in lijden. Paulus schrijft zijn mooiste zinnen — over de liefde van Christus waarvan niets ons kan scheiden (Romeinen 8:35-39) en over de goede strijd die hij heeft gestreden (2 Timotheus 4:7) — terwijl hij zelf gevangen is en zijn einde nadert. Zo wordt Rome, paradoxaal genoeg, een plaats van vrijheid in Christus temidden van ketenen.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen je om de rol van Rome in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Rome
Heeft Paulus de gemeente in Rome gesticht?
Nee. Toen Paulus zijn brief aan de Romeinen schreef, bestond er al een bloeiende christengemeente in Rome (Romeinen 1:8). Vermoedelijk waren Joden uit Rome die op de Pinksterdag in Jeruzalem waren (Handelingen 2:10) betrokken bij het ontstaan van de gemeente. Paulus wilde graag komen (Romeinen 1:13), maar kwam uiteindelijk pas als gevangene aan.
Wanneer bezocht Paulus Rome?
Paulus kwam rond 60 na Christus als gevangene in Rome aan, nadat hij zich als Romeins burger op de keizer had beroepen (Handelingen 25:11-12). Hij verbleef daar twee jaar onder huisarrest (Handelingen 28:30). Volgens de overlevering kwam hij later, tijdens een tweede gevangenschap rond 66-67, opnieuw in Rome en werd daar terechtgesteld.
Is Petrus ook in Rome geweest?
De vroege kerkelijke overlevering (Clemens, Ignatius, Irenaeus, Eusebius) getuigt eenstemmig dat Petrus in Rome is geweest en daar de marteldood heeft gestorven. 1 Petrus 5:13 groet vanuit "Babylon", wat door de meeste uitleggers figuurlijk wordt opgevat als Rome. Het Nieuwe Testament noemt geen expliciete datum van aankomst.
Waarom wordt Rome in Openbaring "Babylon" genoemd?
Openbaring 17-18 beschrijft een grote stad "die op zeven bergen zit" (17:9) en die zich rijk heeft gemaakt over de zee. Deze aanduidingen wijzen duidelijk op het Rome van de eerste eeuw. Johannes gebruikt de dekmantelnaam Babylon omdat dat in het Oude Testament de aartsvijand van Gods volk was en om de lezers te beschermen tegen vervolging.
Waarom schreef Paulus juist de brief aan de Romeinen?
Paulus wilde de gemeente in Rome persoonlijk ontmoeten en hun ook zijn evangelie meedelen (Romeinen 1:11-15). Omdat hij de gemeente niet zelf had gesticht, ontvouwde hij in deze brief systematischer dan elders het evangelie van Gods gerechtigheid voor Jood en heiden. Tegelijk vroeg hij hun steun voor zijn geplande reis naar Spanje (Romeinen 15:24).
Wat betekende het dat Paulus een Romeins burger was?
Romeinse burgers hadden het recht op een eerlijk proces, konden niet zomaar worden gegeseld of gekruisigd, en konden in beroep gaan bij de keizer (provocatio ad Caesarem). Paulus beroept zich hier meermalen op (Handelingen 16:37, 22:25-28, 25:11). Dit burgerschap maakte zijn uiteindelijke reis naar Rome mogelijk en bepaalde de vorm van zijn terechtstelling (onthoofding in plaats van kruisiging).
Wat was de Neronische vervolging?
Na de grote brand van Rome in juli 64 na Christus beschuldigde keizer Nero de christenen van brandstichting om de aandacht van zichzelf af te leiden. Tacitus beschrijft hoe christenen op gruwelijke wijze werden gedood: gekruisigd, aan wilde dieren voorgeworpen en als levende fakkels gebruikt. Dit was de eerste systematische vervolging van de kerk door de Romeinse staat.
Wat zijn de brieven van Paulus uit zijn Romeinse gevangenschap?
Traditioneel worden vier brieven toegeschreven aan Paulus' eerste Romeinse gevangenschap (ca. 60-62): Efeziers, Filippenzen, Kolossenzen en Filemon. Samen worden ze de "gevangenschapsbrieven" genoemd. Uit een tweede gevangenschap in Rome stamt vermoedelijk 2 Timotheus, waarin Paulus zijn naderende dood aankondigt.
Waar in Rome verbleef Paulus precies?
Handelingen 28:16 vertelt dat Paulus apart mocht wonen, met een soldaat die hem bewaakte. In 28:30 lezen we dat hij twee jaar in een eigen gehuurde woning verbleef. De exacte locatie is onbekend, maar de kerkelijke traditie wijst naar de omgeving van het huidige Sant'Eligio dei Ferrari en de San Paolo alla Regola-kerk als mogelijke plaatsen.
Heeft Paulus Spanje bereikt?
Paulus uitte in Romeinen 15:24 en 15:28 zijn voornemen om via Rome naar Spanje door te reizen. Of dit plan werkelijkheid werd is onzeker. Clemens van Rome schrijft rond 95 na Christus dat Paulus "tot aan de grens van het westen" kwam, wat door sommigen als Spanje wordt uitgelegd. Het Nieuwe Testament zelf doet er geen uitspraak over.
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem is vandaag de hoofdstad van de staat Israel en een heilige stad voor het Jodendom, het christendom en de islam
Korinthe
Het huidige Korinthos ligt enkele kilometers ten oosten van de antieke stad, bij het Kanaal van Korinthe dat in 1893 de landengte daadwerkelijk doorsneed
Efeze
De ruines van Efeze liggen nabij het huidige stadje Selçuk in de provincie Izmir, Turkije
Athene
Athene is vandaag de hoofdstad van de republiek Griekenland
Bijbelse personen verbonden aan Rome
Leer meer over Rome met AI BijbelAssistent
Wil je dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Rome? Onze AI-assistent helpt je verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Rome.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Rome in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Rome.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Rome.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Rome.