Rome in de Bijbel

Rome lag, en ligt nog, in Midden-Italië aan de rivier de Tiber, ongeveer vijfentwintig kilometer van de Tyrrheense Zee. In de tijd van het Nieuwe Testament was het de hoofdstad van het Romeinse rijk. Paulus kwam er over zee via Puteoli en dan over land langs de Via Appia, waar broeders hem tegemoetkwamen tot Appiusmarkt en de Drie Tabernen (Handelingen 28:13-15).

Nee. Toen Paulus zijn brief aan de Romeinen schreef, bestond er al een gemeente in Rome; hij dankt God dat haar geloof verkondigd wordt in de gehele wereld (Romeinen 1:8). Mogelijk speelden uitlandse Romeinen die op de Pinksterdag in Jeruzalem waren (Handelingen 2:10) een rol bij het ontstaan ervan. Paulus wilde al lang komen, maar was verhinderd (Romeinen 1:13) en kwam ten slotte als gevangene.

Volgens de gangbare datering kwam Paulus rond 60 na Christus als gevangene in Rome aan, nadat hij zich op de keizer had beroepen (Handelingen 25:11-12). Hij bleef er twee gehele jaren in een gehuurde woning (Handelingen 28:30). De brieven aan Timotheüs wijzen volgens veel uitleggers op een tweede gevangenschap in Rome enkele jaren later, waarin hij volgens de overlevering is terechtgesteld.

De Bijbel zegt het niet met zoveel woorden. 1 Petrus 5:13 groet uit Babylon, wat de meeste uitleggers als een bedekte naam voor Rome opvatten. De vroege kerkelijke overlevering, onder meer Clemens van Rome, Ignatius, Irenaeus en Eusebius, zegt dat Petrus in Rome is geweest en daar de marteldood stierf. Wanneer hij kwam en hoe lang hij bleef, is onbekend.

Openbaring 17 en 18 beschrijft het grote Babylon als een vrouw die op zeven bergen zit (Openbaring 17:9) en als "de grote stad, die het koninkrijk heeft over de koningen der aarde" (Openbaring 17:18). Veel uitleggers zien daarin het Rome van de eerste eeuw, de stad op de zeven heuvels. Babylon was in het Oude Testament de macht die Gods volk verdrukte en wegvoerde; de naam typeert zo elke macht die zich tegen God verheft.

Paulus wilde de gemeente in Rome bezoeken en haar enige geestelijke gave meedelen (Romeinen 1:11). Hij was "volvaardig, om u ook, die te Rome zijt, het Evangelie te verkondigen" (Romeinen 1:15). Omdat hij de gemeente niet zelf had gesticht, zette hij het evangelie uitvoerig uiteen: de gerechtigheid Gods voor Jood en Griek. Ook hoopte hij dat de gemeente hem zou helpen op zijn reis naar Spanje (Romeinen 15:24).

Het Forum Romanum en de Palatijn, het bestuurlijke hart van de stad in de eerste eeuw, zijn als ruïneterrein te bezoeken, en delen van de Via Appia, de weg waarlangs Paulus Rome naderde (Handelingen 28:15), liggen er nog. De Sint-Pieter en de Sint-Paulus buiten de Muren staan volgens de overlevering boven de graven van Petrus en Paulus, en een kerker bij het Forum wordt als hun gevangenis aangewezen. Dat zijn overleveringen, geen bijbelse gegevens.

Na de grote brand van Rome in 64 na Christus gaf keizer Nero volgens de Romeinse geschiedschrijver Tacitus de christenen de schuld. Tacitus beschrijft hoe velen op wrede wijze werden gedood, onder meer gekruisigd of als levende fakkels verbrand. Het was de eerste grote vervolging van christenen door de Romeinse overheid. Volgens de kerkelijke overlevering stierven Paulus en Petrus in die jaren in Rome.

Traditioneel worden Efeze, Filippenzen, Kolossenzen en Filemon aan de eerste gevangenschap van Paulus in Rome toegeschreven, rond 60 tot 62; zij heten daarom de gevangenschapsbrieven. Sommige uitleggers denken bij enkele van deze brieven aan een gevangenschap in Caesarea of Efeze. 2 Timotheüs stamt volgens de gangbare opvatting uit een tweede, latere gevangenschap in Rome.

Handelingen 28:16 zegt dat Paulus apart mocht wonen met de soldaat die hem bewaakte, en Handelingen 28:30 dat hij twee jaar in zijn eigen gehuurde woning bleef. Waar die woning stond, is onbekend. Een latere overlevering verbindt de plaats met de kerk San Paolo alla Regola, maar daar is geen zekerheid over. Wel is duidelijk dat hij er allen ontving die tot hem kwamen.

Paulus schreef dat hij via Rome naar Spanje wilde reizen (Romeinen 15:24, 28). Of dat gebeurd is, weten we niet. Clemens van Rome schrijft rond 95 na Christus dat Paulus tot de grens van het westen kwam, wat sommigen als Spanje uitleggen; anderen denken eenvoudig aan Rome. Het Nieuwe Testament zegt er niets over.