Herodes de Grote in de Bijbel
Herodes (Ἡρῴδης, Grieks) - “Waarschijnlijk heldhaftig (Grieks heros)”
Wie was Herodes de Grote?
Herodes de Grote was de door Rome aangestelde koning van Judea in de tijd van de geboorte van Jezus. Toen de wijzen naar de geboren Koning der Joden vroegen, zag hij in het Kind een rivaal. Hij liet de kinderen van twee jaar en jonger in en rond Bethlehem doden (Mattheüs 2:16).
Als persoon treedt Herodes de Grote op in Lukas 1:5 en in Mattheüs 2. Lukas dateert de aankondiging aan Zacharias "In de dagen van Herodes, den koning van Judea" (Lukas 1:5). Mattheüs plaatst de geboorte van Jezus "in de dagen van den koning Herodes" (Mattheüs 2:1). De Statenvertaling noemt hem steeds Herodes of de koning Herodes; de bijnaam de Grote komt niet uit de Bijbel, maar uit de geschiedschrijving. De lijn van het verhaal is kort en donker. Wijzen uit het oosten vragen in Jeruzalem naar de geboren Koning der Joden. "De koning Herodes nu, dit gehoord hebbende, werd ontroerd, en geheel Jeruzalem, met hem" (Mattheüs 2:3). Hij laat de overpriesters en Schriftgeleerden uitzoeken waar de Christus geboren zou worden, ondervraagt de wijzen heimelijk over de tijd van de ster en stuurt hen naar Bethlehem, met het verzoek hem te berichten, "opdat ik ook kome en Datzelve aanbidde" (Mattheüs 2:8). God waarschuwt de wijzen en Jozef in een droom, en het Kind ontkomt naar Egypte. Als Herodes merkt dat hij bedrogen is, laat hij de kinderen van twee jaar en jonger in en rond Bethlehem doden. Daarna sterft hij (Mattheüs 2:19). Het gaat Mattheüs niet om de levensloop van Herodes. Hij laat zien hoe de machthebber van het land het Kind niet kon raken. Zo is koning Herodes in het kerstverhaal de man die het Kind zocht en de kindermoord van Bethlehem beval. Niet te verwarren met de andere Herodessen in het Nieuwe Testament. Zijn zoon Herodes Antipas was de viervorst die Johannes de Doper liet onthoofden en voor wie Jezus bij Zijn verhoor stond. Zijn kleinzoon Herodes Agrippa I is de koning Herodes uit Handelingen 12, en diens zoon is de koning Agrippa voor wie Paulus zich verdedigde. De Bijbel noemt twee van hen, Antipas en Agrippa I, eenvoudig Herodes. Een korte stamboom staat hieronder bij de historische context.
Historische context
Volgens de joodse geschiedschrijver Flavius Josephus kwam de familie van Herodes uit Idumea, het oude Edom ten zuiden van Judea, dat een eeuw eerder onder dwang joods was geworden. Zijn vader Antipater was een invloedrijk raadsman met goede banden met Rome. In 40 voor Christus benoemde de Romeinse senaat Herodes tot koning van Judea; in 37 voor Christus veroverde hij Jeruzalem. Hij regeerde als bondgenoot van Rome, eerst onder Marcus Antonius en later onder keizer Augustus, de keizer van de volkstelling in Lukas 2:1. Herodes was een groot bouwer. Hij liet de havenstad Caesarea aanleggen, vestingen als Masada, Machaerus en het Herodium bouwen en vooral de tempel in Jeruzalem vanaf ongeveer 20 voor Christus vernieuwen en uitbreiden. In de dagen van Jezus werd er nog aan gewerkt: "Zes en veertig jaren is over dezen tempel gebouwd" (Johannes 2:20). In Caesarea stond zijn paleis; later werd Paulus daar bewaard "in het rechthuis van Herodes" (Handelingen 23:35). Josephus beschrijft hem ook als achterdochtig en wreed. Herodes liet zijn vrouw Mariamne doden, ook haar broer en moeder, en drie van zijn eigen zonen, de laatste kort voor zijn eigen dood. Een kindermoord in een klein dorp als Bethlehem past in dat beeld, al noemt Josephus die niet. Volgens de gangbare berekening uit gegevens bij Josephus stierf Herodes in 4 voor Christus in Jericho; sommige onderzoekers houden een later jaar aan. Jezus is dus enkele jaren vóór het begin van onze jaartelling geboren, en de gebeurtenissen van Mattheüs 2 vallen rond 5 voor Christus. Een exact jaar is niet te geven. Josephus zegt dat Herodes in het Herodium bij Bethlehem werd begraven; de archeoloog Ehud Netzer meende daar in 2007 zijn graf te hebben gevonden, een identificatie die niet door iedereen wordt gedeeld. Na zijn dood verdeelde Rome het rijk onder drie zonen, die alle drie in het Nieuwe Testament voorkomen. Archelaüs (in de Statenvertaling Archelaus) kreeg Judea (Mattheüs 2:22). Herodes Antipas werd viervorst over Galilea (Lukas 3:1), volgens Josephus ook over Perea. Hij liet Johannes de Doper onthoofden (Mattheüs 14:10), en Jezus werd tijdens Zijn verhoor naar hem gestuurd (Lukas 23:7). Filippus werd viervorst over Iturea en Trachonitis (Lukas 3:1). Een kleinzoon, Herodes Agrippa I, is de koning Herodes die Jakobus doodde (Handelingen 12:1-2). Een kleindochter, Herodias, trouwde eerst met een zoon van Herodes die Markus Filippus noemt (Markus 6:17); volgens Josephus is dat niet de viervorst Filippus van Lukas 3:1. Later trouwde zij met Herodes Antipas. Een achterkleinzoon, Agrippa II, is de koning Agrippa die met Bernice naar Paulus luisterde (Handelingen 25:23 en Handelingen 26). De namen Agrippa en de familieverbanden kennen wij uit Josephus.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Daadkrachtig bestuurder: volgens Josephus regeerde hij ruim dertig jaar als koning van Judea (vgl. Lukas 1:5)
- Groot bouwer: volgens Josephus liet hij de tempel vernieuwen, waaraan in Jezus’ dagen al zesenveertig jaar was gewerkt (vgl. Johannes 2:20)
- Bekwaam diplomaat: volgens Josephus wist hij eerst Marcus Antonius en daarna keizer Augustus als bondgenoot te behouden
−Zwakke kanten
- Achterdochtig en bang voor zijn macht: de vraag naar een geboren koning bracht hem in beroering (Mattheüs 2:3)
- Huichelachtig: hij deed alsof hij het Kind wilde aanbidden, terwijl hij het wilde doden (Mattheüs 2:8)
- Wreed: hij liet de kleine kinderen in en rond Bethlehem ombrengen (Mattheüs 2:16)
Theologische betekenis
Mattheüs zet in hoofdstuk 2 twee koningen tegenover elkaar. Herodes droeg de koningstitel door een besluit van Rome; de wijzen vragen naar "de geboren Koning der Joden" (Mattheüs 2:2). Herodes ziet in het Kind een rivaal en wil het doden. Dezelfde titel staat aan het eind van het evangelie boven het kruis: "DEZE Is JEZUS, De KONING DER JODEN" (Mattheüs 27:37). Het verzet tegen deze Koning begint al in Zijn eerste levensjaren. Het verhaal doet denken aan Mozes. Farao gebood alle Hebreeuwse jongetjes in de rivier te werpen (Exodus 1:22), maar Mozes werd bewaard. Na de dood van Herodes hoort Jozef: "want zij zijn gestorven, die de ziel van het Kindeken zochten" (Mattheüs 2:20). Dat klinkt bijna gelijk aan wat de HEERE tot Mozes zei: "want al de mannen zijn dood, die uw ziel zochten" (Exodus 4:19). Veel uitleggers zien hier Jezus als de nieuwe Mozes. Mattheüs voegt er de woorden van Hosea aan toe: "Uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen" (Mattheüs 2:15, naar Hosea 11:1). Jezus gaat de weg van Israël opnieuw. Bij de kindermoord citeert Mattheüs Jeremia 31:15. Rachel werd begraven "aan den weg naar Efrath, hetwelk is Bethlehem" (Genesis 35:19), en in Rama werden later de ballingen naar Babel verzameld (Jeremia 40:1). Opvallend is de formulering. Bij de vlucht en de vestiging in Nazareth schrijft Mattheüs "opdat vervuld zou worden" (Mattheüs 2:15, Mattheüs 2:23), maar bij de kindermoord: "Toen is vervuld geworden" (Mattheüs 2:17). Veel uitleggers lezen daarin dat Mattheüs dit kwaad niet als Gods doel voorstelt. God is niet de auteur van de zonde, al valt ook deze daad niet buiten Zijn raad (vgl. Handelingen 4:28). De oude klacht klonk opnieuw. Jeremia's klacht staat bovendien in een hoofdstuk vol troost: "want uw kinderen zullen wederkomen tot hun landpale" (Jeremia 31:17). Herodes is de eerste in een rij machthebbers die zich tegen Christus keren. Psalm 2 spreekt van koningen die zich opstellen "tegen den HEERE, en tegen Zijn Gezalfde" (Psalm 2:2), en de gemeente in Jeruzalem paste die psalm later toe op Herodes Antipas en Pontius Pilatus (Handelingen 4:27). Maria had het al bezongen: "Hij heeft machtigen van de tronen afgetrokken, en nederigen heeft Hij verhoogd" (Lukas 1:52). Herodes stierf; het Kind leefde.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Herodes (Ἡρῴδης, Grieks)
Betekenis
Waarschijnlijk heldhaftig (Grieks heros)
Sleutelmomenten
Koning in de dagen van Zacharias
Lukas begint zijn verhaal in de dagen van Herodes, de koning van Judea. In die tijd ontvangt de priester Zacharias in de tempel de aankondiging van de geboorte van Johannes de Doper.
Lukas 1:5
De vraag van de wijzen
Wijzen uit het oosten komen in Jeruzalem aan en vragen naar de geboren Koning der Joden. Herodes wordt ontroerd, en heel Jeruzalem met hem.
Mattheüs 2:1-3
Herodes raadpleegt de Schriftgeleerden
Herodes roept de overpriesters en Schriftgeleerden bijeen en vraagt waar de Christus geboren zou worden. Zij antwoorden met de woorden van de profeet Micha: in Bethlehem.
Mattheüs 2:4-6
Het geheime gesprek
Herodes roept de wijzen heimelijk bij zich en vraagt nauwkeurig wanneer de ster verschenen is. Hij stuurt hen naar Bethlehem en vraagt hen terug te komen, zogenaamd om het Kind ook te aanbidden.
Mattheüs 2:7-8
De vlucht naar Egypte
Nadat de wijzen langs een andere weg vertrokken zijn, waarschuwt een engel Jozef in een droom dat Herodes het Kind zoekt om het te doden. Jozef neemt het Kind en Maria in de nacht mee naar Egypte.
Mattheüs 2:13-15
De kindermoord van Bethlehem
Herodes ziet dat de wijzen niet terugkomen en wordt zeer toornig. Hij laat de kinderen van twee jaar en jonger in Bethlehem en omgeving doden. Mattheüs ziet hierin de klacht van Rachel uit Jeremia vervuld.
Mattheüs 2:16-18
De dood van Herodes
Na de dood van Herodes verschijnt de engel opnieuw aan Jozef in Egypte. Hij mag terugkeren, want zij die het Kind zochten zijn gestorven.
Mattheüs 2:19-21
Archelaüs volgt hem op
Archelaüs, een zoon van Herodes, regeert over Judea. Jozef vreest hem en vestigt zich na een nieuwe waarschuwing in Nazareth in Galilea.
Mattheüs 2:22-23
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Herodes de Grote beter te begrijpen.
Lukas 1:5
“In de dagen van Herodes, den koning van Judea, was een zeker priester, met name Zacharias, van de dagorde van Abia; en zijn vrouw was uit de dochteren van Aaron, en haar naam Elizabet.”
Lukas gebruikt de regering van Herodes als tijdsaanduiding. Zo staat het begin van het evangelie in de gewone geschiedenis.
Mattheüs 2:3
“De koning Herodes nu, dit gehoord hebbende, werd ontroerd, en geheel Jeruzalem, met hem.”
De vraag van de wijzen naar een geboren koning raakt Herodes in zijn macht.
Mattheüs 2:8
“En hen naar Bethlehem zendende, zeide: Reist heen, en onderzoekt naarstiglijk naar dat Kindeken, en als gij Het zult gevonden hebben, boodschapt het mij, opdat ik ook kome en Datzelve aanbidde.”
Herodes gebruikt vrome woorden om zijn plan te verbergen. Vers 16 laat zien wat hij werkelijk wilde.
Mattheüs 2:13
“Toen zij nu vertrokken waren, ziet, de engel des Heeren verschijnt Jozef in den droom, zeggende: Sta op, en neem tot u het Kindeken en Zijn moeder, en vlied in Egypte, en wees aldaar, totdat ik het u zeggen zal; want Herodes zal het Kindeken zoeken, om Hetzelve te doden.”
God doorziet de plannen van Herodes en bewaart het Kind door de gehoorzaamheid van Jozef.
Mattheüs 2:16
“Als Herodes zag, dat hij van de wijzen bedrogen was, toen werd hij zeer toornig, en enigen afgezonden hebbende, heeft omgebracht al de kinderen, die binnen Bethlehem, en in al deszelfs landpalen waren, van twee jaren oud en daaronder, naar den tijd, dien hij van de wijzen naarstiglijk onderzocht had.”
De kindermoord van Bethlehem. De grens van twee jaar volgt uit wat Herodes van de wijzen over de ster had gehoord.
Mattheüs 2:18
“Een stem is in Rama gehoord, geklag, geween en veel gekerm; Rachel beweende haar kinderen, en wilde niet vertroost wezen, omdat zij niet zijn!”
Mattheüs citeert Jeremia 31:15. Het verdriet van de moeders in Bethlehem wordt niet weggepraat, maar in de klacht van de Schrift opgenomen.
Jeremia 31:15
“Zo zegt de HEERE: Er is een stem gehoord in Rama, een klage, een zeer bitter geween; Rachel weent over haar kinderen; zij weigert zich te laten troosten over haar kinderen, omdat zij niet zijn.”
De oorspronkelijke tekst bij Jeremia, over de ballingschap. De verzen daarna beloven terugkeer en hoop (Jeremia 31:16-17).
Mattheüs 2:20
“Zeggende: Sta op, neem het Kindeken en Zijn moeder tot u, en trek in het land Israels; want zij zijn gestorven, die de ziel van het Kindeken zochten.”
De machtige koning is gestorven, het Kind leeft. De woorden lijken sterk op wat God tot Mozes zei (Exodus 4:19).
Tijdperiode
~5 v.Chr.
Herodes de Grote leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
De wijzen uit het oosten
Magiërs, oosterse geleerden
Jezus Christus
De HEERE redt / Gezalfde
Jozef, de man van Maria
Hij voegt toe
Herodes Antipas
Herodes: waarschijnlijk heldhaftig
Herodes Agrippa I
Herodes: mogelijk heldhaftig
Koning Agrippa
Romeinse naam, betekenis onzeker
Zacharias
De HEERE gedenkt
Keizer Augustus
Eretitel: de verhevene
Lessen voor vandaag
Herodes had alles wat een mens zich aan macht kan wensen, en toch bracht de vraag naar een pasgeboren kind hem in beroering. Wie zijn eigen positie wil beschermen, ervaart Christus als bedreiging. Dat is niet alleen een les over koningen. Ook wij kunnen Christus op afstand houden omdat Hij aanspraak maakt op ons leven. De vraag is of wij voor Hem willen buigen of zelf koning willen blijven. Herodes sprak over aanbidden: "opdat ik ook kome en Datzelve aanbidde" (Mattheüs 2:8). Zijn woorden klonken vroom, maar zijn hart was vol moord. Herodes kende ook de weg naar Bethlehem, want de Schriftgeleerden hadden die hem uit de profeet gewezen (Mattheüs 2:5-6), maar hij gebruikte die kennis alleen tegen het Kind. Godsdienstige taal en bijbelkennis zijn geen bewijs van een oprecht hart. Dat maakt ons voorzichtig met onszelf, meer nog dan met anderen. Het lijden van de kinderen en moeders in Bethlehem was echt. Mattheüs verzwijgt het niet en geeft het een stem met de klacht van Rachel. Voor wie rouwt om een kind of om onrecht, is er in de Schrift plaats voor klacht. Tegelijk staat diezelfde klacht bij Jeremia in een hoofdstuk vol troost en belofte. Herodes stierf, en de engel kon tegen Jozef zeggen dat zij gestorven waren die het Kind zochten. Machthebbers komen en gaan, ook zij die onoverwinnelijk lijken. Gods plan met Zijn Zoon ging door. Dat geeft rust in een wereld waarin het kwaad vaak sterker lijkt.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Herodes de Grote
Wie was Herodes de Grote in de Bijbel?
Wat betekent de naam Herodes?
Waar staat Herodes de Grote in de Bijbel?
Waarom heet hij Herodes de Grote?
Wat was de kindermoord van Bethlehem?
Is de kindermoord van Bethlehem historisch, en hoeveel kinderen werden gedood?
Waarom was Herodes bang voor Jezus?
Bouwde Herodes de tempel in Jeruzalem?
Wanneer stierf Herodes de Grote?
Welke Herodessen staan er in de Bijbel?
Is Herodes de Grote dezelfde als de Herodes die Johannes de Doper liet onthoofden?
Wat kunnen wij leren van Herodes de Grote?
Stel een vraag over Herodes de Grote
Wilt u meer weten over Herodes de Grote? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over Herodes de GroteBijbelverhalen rond Herodes de Grote
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Herodes de Grote in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Herodes de Grote.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Herodes de Grote in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Herodes de Grote.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Herodes de Grote aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.