Antiochië in Syrië in de Bijbel

Het bijbelse Antiochië ligt op de plaats van het huidige Antakya, in het zuiden van Turkije. In de oudheid lag de stad in het noordwesten van Syrië, aan de rivier de Orontes, ongeveer 25 kilometer landinwaarts van de Middellandse Zee. Haar haven was Seleucië, vanwaar Barnabas en Saulus naar Cyprus voeren (Handelingen 13:4). Het was de hoofdstad van de Romeinse provincie Syrië. Antakya hoort bij de Turkse provincie Hatay, dicht bij de grens met Syrië.

Dit zijn twee verschillende steden, beide genoemd naar een Seleucidische koning Antiochus. Antiochië in Syrië, aan de Orontes, is de stad waar de discipelen voor het eerst christenen heetten en vanwaar Paulus zijn reizen begon (Handelingen 11:26, 13:1-3). Antiochië in Pisidië lag op de hoogvlakte van Klein-Azië; Paulus preekte daar in de synagoge op zijn eerste reis (Handelingen 13:14-52). Staat er in Handelingen of Galaten alleen Antiochië, dan is meestal de stad in Syrië bedoeld.

Antiochië betekent stad van Antiochus. Seleucus I Nicator stichtte haar rond 300 voor Christus en noemde haar volgens de gangbare opvatting naar zijn vader Antiochus. De Seleucidische koningen gaven die naam aan veel steden in hun rijk. De Bijbel kent er twee: Antiochië in Syrië, aan de Orontes, en Antiochië in Pisidië. Zonder trema wordt de naam ook als Antiochie geschreven.

Antiochië bleef eeuwenlang een middelpunt van de kerk. In het begin van de tweede eeuw werd Ignatius, bisschop van Antiochië, naar Rome gevoerd en daar gedood; onderweg schreef hij brieven aan onder meer Efeze, Smirna en Filadelfia. Johannes Chrysostomus preekte er in de vierde eeuw. Daarna troffen aardbevingen, de Perzen (540) en de Arabieren (637) de stad. De kruisvaarders maakten haar in 1098 tot hoofdstad van een vorstendom, tot de Mammelukken haar in 1268 verwoestten.

Lukas noemt geen reden, en ook niet wie de naam gaf. Veel uitleggers denken dat de gelovigen in Antiochië, waar ook veel heidenen tot geloof kwamen, voor het eerst als een eigen groep herkenbaar werden, los van de synagoge. Daar kregen zij de naam christenen (Handelingen 11:26), die ongeveer betekent: aanhangers van Christus. De naam drukt uit dat de gelovigen niet door afkomst of wet, maar door hun band met Christus bijeengehouden worden.

Barnabas, een Leviet van geboorte uit Cyprus, werd door de gemeente in Jeruzalem naar Antiochië gezonden. Hij zag de genade Gods en werd verblijd (Handelingen 11:22-23). Daarna haalde hij Saulus uit Tarsus, en samen onderwezen zij een heel jaar de gemeente (Handelingen 11:25-26). Later werd hij met Saulus uitgezonden op de eerste reis (Handelingen 13:2). Hij was zo een brug tussen de gemeenten in Jeruzalem en Antiochië.

Antiochië was de gemeente die Paulus uitzond. Terwijl de gemeente de Heere diende en vastte, zei de Heilige Geest dat Barnabas en Saulus afgezonderd moesten worden (Handelingen 13:1-3). Na de eerste reis keerden zij er terug om verslag te doen (Handelingen 14:26-28). Ook de tweede reis met Silas (Handelingen 15:40) en de derde reis (Handelingen 18:22-23) begonnen in Antiochië.

In Galaten 2:11-14 vertelt Paulus dat Petrus in Antiochië eerst met de heidenen at, maar zich afzonderde toen mannen van Jakobus kwamen, uit vrees voor hen die uit de besnijdenis waren. Ook Barnabas werd daarin meegetrokken. Paulus weerstond Petrus in aller tegenwoordigheid, omdat zij niet recht wandelden naar de waarheid van het Evangelie. Als heidenen door het geloof gerechtvaardigd zijn, mogen zij niet als gelovigen van de tweede rang behandeld worden.

Ja. Op de plaats van het oude Antiochië ligt de stad Antakya in de Turkse provincie Hatay, dicht bij de Syrische grens. Van de antieke stad zijn vooral mozaïeken en muurresten bewaard. Een grotkerk buiten de stad wordt volgens overlevering met Petrus verbonden, maar dat zij uit de tijd van de apostelen stamt, is niet aan te tonen. De aardbevingen van februari 2023 troffen de stad zwaar.

Toen de profeet Agabus door de Geest aankondigde dat er een grote hongersnood zou komen, wat gebeurde onder keizer Claudius, besloot elk van de discipelen naar vermogen iets te zenden ten dienste van de broeders in Judea. Zij zonden het naar de ouderlingen door de hand van Barnabas en Saulus (Handelingen 11:27-30). Het is een vroeg voorbeeld van onderlinge hulp tussen gemeenten.

De vraag die in Handelingen 15 in Jeruzalem besproken werd, kwam uit Antiochië. Mannen uit Judea leerden daar dat heidenen besneden moesten worden om zalig te worden. Na heftige tegenspraak zond de gemeente Paulus en Barnabas naar de apostelen en ouderlingen (Handelingen 15:1-2). De vergadering besloot de heidenen geen besnijdenis op te leggen, en de brief daarover werd in Antiochië voorgelezen tot vreugde van de gemeente (Handelingen 15:30-31).

Antiochië toont een gemeente die biddend naar de Geest luistert, haar leraars afstaat voor het werk onder de volken, broeders elders in hun nood bijstaat en de uitgezonden broeders weer ontvangt (Handelingen 11:29, 13:2-3, 14:27). Tegelijk is het een gemeente waar de waarheid van het Evangelie bewaakt werd, ook toen dat spanning opleverde (Galaten 2:11-14). Daarom is zij in de kerkgeschiedenis vaak als voorbeeld genoemd.