Sichem in de Bijbel

Sichem lag in het bergland van Efraïm, midden in het land, in de pas tussen de berg Ebal en de berg Gerizim, ongeveer 50 kilometer ten noorden van Jeruzalem. De stad lag aan de weg van de Jordaanvallei naar de kust. Bijbels Sichem wordt algemeen gelijkgesteld met Tell Balata, aan de oostrand van de huidige stad Nablus op de Westelijke Jordaanoever.

Dat hangt af van de tijd. Toen Abram en Jakob er kwamen, was Sichem een Kanaänitische stad: Jakob kwam "tot de stad Sichem, welke is in het land Kanaän" (Genesis 33:18). Na de intocht hoorde de stad bij Efraïm en werd zij een vrijstad en Levietenstad (Jozua 20:7, 21:21). Na de scheuring van het rijk lag Sichem in het noordrijk Israël, waar Jerobeam eerst woonde (1 Koningen 12:25). In de tijd van de Heere Jezus hoorde de streek bij Samaria. Nu ligt de plaats op de Westelijke Jordaanoever, aan de rand van Nablus.

Nablus is de moderne stad die naast het oude Sichem ligt. De Romeinen stichtten haar in het jaar 72 na Christus als Flavia Neapolis, nieuwe stad, iets ten westen van de oude heuvel; uit Neapolis is de naam Nablus ontstaan. Het bijbelse Sichem zelf is de heuvel Tell Balata aan de oostrand van Nablus. Op de Gerizim, boven de stad, woont nog steeds een kleine Samaritaanse gemeenschap, die er haar Pascha viert.

Het Hebreeuwse woord sjechem betekent schouder of rug. Het wordt ook gebruikt voor een bergrug, en daarom denken velen dat de naam slaat op de ligging van de stad tegen de helling van de bergen. Dat is een aannemelijke verklaring, maar niet zeker. In Genesis 34 heet ook de zoon van Hemor, de landvorst van de stad, Sichem.

Sichem komt vooral voor in Genesis (Abram in hoofdstuk 12, Jakob en Dina in 33 en 34, Jozef in 37), in Jozua (de vrijstad in 20, het verbond in 24), in Richteren 9 (Abimelech) en in 1 Koningen 12 (de scheuring van het rijk). Verder noemen Psalm 60, Psalm 108, Jeremia 41 en Hosea 6 de stad. In het Nieuwe Testament gaat het om Sichar in Johannes 4 en het graf in Handelingen 7:16.

Abram bouwde er zijn eerste altaar in Kanaän (Genesis 12:7) en Jakob kocht er een stuk land (Genesis 33:19). Jozua las bij Sichem de wet voor tussen Gerizim en Ebal en vernieuwde er later het verbond (Jozua 8 en 24). Abimelech werd er koning en verwoestte de stad (Richteren 9). Onder Rehabeam scheurde het rijk er (1 Koningen 12), en Jerobeam maakte Sichem tot zijn eerste woonplaats.

Aan het eind van zijn leven verzamelde Jozua alle stammen te Sichem (Jozua 24:1). Hij herinnerde hen aan wat God had gedaan vanaf Abraham en stelde hen voor de keus: "kiest u heden, wien gij dienen zult". Zelf koos hij duidelijk: "aangaande mij, en mijn huis, wij zullen den HEERE dienen" (Jozua 24:15). Het volk beloofde de HEERE te dienen, en Jozua sloot een verbond en richtte een grote steen op als getuige.

Niet zeker. Johannes 4:5 noemt Sichar "een stad van Samaria", nabij het stuk land dat Jakob aan Jozef gaf. Veel onderzoekers denken aan het dorp Askar aan de voet van de Ebal, op korte afstand van Sichem; anderen menen dat Sichar een andere naam voor Sichem zelf is. In beide gevallen ligt het verhaal in de directe omgeving van de oude stad, bij de bron van Jakob.

Een oude overlevering wijst de bron van Jakob aan net ten oosten van Tell Balata, aan de rand van Nablus; er staat nu een Grieks-orthodoxe kerk boven de put. Genesis noemt de put zelf niet, wel de akker die Jakob bij Sichem kocht (Genesis 33:19). Johannes 4:6 spreekt van de fontein van Jakob bij Sichar. De ligging past goed bij de Bijbel, maar blijft een overlevering.

Sichem was het oude verzamelpunt van de stammen, sinds Jozua er het verbond had vernieuwd. Daarom kwam heel Israël na de dood van Salomo naar Sichem om Rehabeam koning te maken (1 Koningen 12:1). Toen hij weigerde de lasten te verlichten, zeiden de tien stammen zich los van het huis van David. Jerobeam bouwde Sichem daarna op en woonde er (1 Koningen 12:25).

Op Tell Balata, aan de oostrand van Nablus, zijn de resten van de oude stad opgegraven: delen van de stadsmuur, een stadspoort en een grote tempelvesting uit de bronstijd. Sommige onderzoekers brengen die vesting in verband met het huis van de god Berith uit Richteren 9:46, maar dat is een duiding, geen zekerheid. De bergen Ebal en Gerizim bepalen nog steeds het landschap.