Sichem in de Bijbel

Sichem is de eerste plaats in Kanaan die met name wordt genoemd in het leven van de aartsvaders. Toen Abraham vanuit Haran het land binnentrok, kwam hij bij Sichem, "aan de eik van More". Daar verscheen de HEERE aan hem met de belofte: "Aan uw zaad zal Ik dit land geven" (Genesis 12:6-7). Abraham bouwde op dat punt zijn eerste altaar voor de HEERE in het beloofde land — Sichem is daarmee letterlijk de eerste aanbiddingsplaats van Israel in Kanaan. Ook Jakob kwam bij terugkeer uit Paddan-Aram naar Sichem. Hij kocht van de zonen van Hemor een stuk land voor honderd kesita en richtte er een altaar op dat hij El-Elohe-Israel noemde, "God, de God van Israel" (Genesis 33:18-20). In Sichem vond echter ook de pijnlijke geschiedenis van Dina plaats, gevolgd door de gewelddadige reactie van Simeon en Levi (Genesis 34). Later trokken Jozefs broers met hun kudden naar Sichem, en van hieruit zond Jakob Jozef om zijn broers op te zoeken — het begin van Jozefs weg naar Egypte (Genesis 37:12-14). Uiteindelijk werd Jozefs gebeente vanuit Egypte juist op de akker bij Sichem begraven (Jozua 24:32, vergelijk Handelingen 7:16). Bij de intocht in het beloofde land kreeg Sichem een centrale rol. Op bevel van Mozes moest Israel na de verovering de zegen afkondigen op de berg Gerizim en de vloek op de berg Ebal (Deuteronomium 27). Jozua bouwde hier een altaar en liet het hele volk, inclusief vrouwen, kinderen en vreemdelingen, de zegeningen en vloeken van de wet horen (Jozua 8:30-35). Aan het eind van zijn leven verzamelde Jozua alle stammen opnieuw in Sichem en riep hen op om te kiezen wie zij zouden dienen: "Ik en mijn huis, wij zullen de HEERE dienen" (Jozua 24:1-28). Het volk hernieuwde daar het verbond en Jozua richtte er een grote steen op als getuige. In de tijd van de richteren werd Sichem het toneel van het mislukte koningschap van Abimelech, zoon van Gideon, die daar door de mannen van de stad tot koning werd uitgeroepen en er later zelf op wraakzuchtige wijze tegen optrad (Richteren 9). Ook de scheuring van het koninkrijk voltrok zich in Sichem: daar kwam Rehabeam om door de stammen tot koning uitgeroepen te worden, en juist daar scheurden de tien stammen onder Jerobeam zich af (1 Koningen 12:1-19). Sichem werd zelfs korte tijd de eerste hoofdstad van het tienstammenrijk. In het Nieuwe Testament kwam Jezus, op weg van Judea naar Galilea, bij een dorp in de buurt van Sichem dat Sichar heette, en ging zitten bij de bron van Jakob. Daar voerde Hij het bekende gesprek met de Samaritaanse vrouw over levend water en aanbidding in geest en waarheid (Johannes 4:5-26). Velen uit de stad kwamen tot geloof in Hem als de Messias.

Sichem leert dat God Zijn volk altijd voor een keuze plaatst. Van Abraham tot Jozua en van Jozua tot Jezus klinkt hier de oproep: kies vandaag wie je dienen zult. De bergen Gerizim en Ebal staan symbolisch als zegen en vloek naast elkaar; de wet maakt duidelijk dat lauwheid geen optie is. Tegelijk laat Sichem zien dat de mens de keuze keer op keer verspeelt. Israel kiest het verbond, maar verbreekt het even later. Het koningschap begint vol verwachting en eindigt in scheuring. De stenen van Jozua getuigen zowel van trouw als van ontrouw. Juist in die stad van gebroken verbonden verschijnt Jezus bij de bron van Jakob. Hij sluit niet de gelovige Judeeer of de vrome Samaritaan in de armen, maar een vrouw met een gehavende levensloop. Hij biedt haar levend water dat opspringt tot in het eeuwige leven. Wat in Sichem steeds werd afgebroken, bouwt Hij opnieuw op — niet langer gebonden aan een berg, maar door Zijn Geest, in geest en waarheid (Johannes 4:23). Zo wordt Sichem het beeld van Gods trouw die altijd groter is dan onze ontrouw, en van het evangelie dat juist naar de randen van Israel doordringt.