Samaria in de Bijbel

Samaria werd rond 880 voor Christus gesticht door koning Omri van Israel. Volgens 1 Koningen 16:24 kocht hij de heuvel Semer voor twee talenten zilver en bouwde er een stad op die hij Shomron noemde, naar de naam van Semer. Daarvoor hadden de koningen van het Noordrijk achtereenvolgens in Sichem, Tirza en Penuel geregeerd. Met Samaria kreeg Israel voor het eerst een permanente, strategisch gelegen hoofdstad. Onder Omri en zijn zoon Achab werd Samaria een machtige en welvarende stad. Archeologische opgravingen hebben indrukwekkende muren, paleizen en ivoren inlegwerk aan het licht gebracht, wat herinnert aan de "ivoren paleizen" waarover Amos 3:15 en 1 Koningen 22:39 spreken. Tegelijk werd Samaria het centrum van de baaldienst. Achab trouwde met Izebel, de dochter van Ethbaal, koning van de Sidoniers, en bouwde in Samaria een tempel voor Baal (1 Koningen 16:31-33). De strijd tussen de profeet Elia en de profeten van Baal, die uitliep op het oordeel van de HEERE op de berg Karmel (1 Koningen 18), moet tegen deze achtergrond gelezen worden. Samaria werd meermaals belegerd door de koningen van Aram-Damascus. Benhadad trok er twee keer tegen op. De eerste keer werd hij verslagen door een verrassingsaanval (1 Koningen 20). De tweede keer bracht zijn beleg een zo zware hongersnood over de stad dat moeders hun kinderen aten (2 Koningen 6:24-30). Elisa voorzegde echter dat God de stad op een enkele dag zou redden, en inderdaad vluchtten de Arameers in de nacht en werd er voedsel in overvloed gevonden (2 Koningen 7). Het einde kwam in 722 voor Christus. Na een beleg van drie jaar werd Samaria ingenomen door Salmanasser V van Assyrie en zijn opvolger Sargon II. De bewoners van het Noordrijk werden in ballingschap gevoerd en de Assyriers vestigden vreemde volken in Samaria (2 Koningen 17:24). Uit de vermenging van de achtergebleven Israelieten en deze nieuwe bewoners ontstond geleidelijk de gemeenschap van de Samaritanen. Zij vereerden de God van Israel, maar tegelijk hun eigen goden, en bouwden later hun eigen tempel op de berg Gerizim. In de tijd van de terugkeer uit de ballingschap wezen de teruggekeerde Joden het aanbod van de Samaritanen om mee te bouwen aan de tempel in Jeruzalem af (Ezra 4). Dit verdiepte de scheuring. In de hellenistische periode werd Samaria heroverd en deels verwoest door Johannes Hyrcanus (ca. 108 v.Chr.), en Herodes de Grote verbouwde haar later tot een luxueuze Grieks-Romeinse stad onder de naam Sebaste. In het Nieuwe Testament reist Jezus doelbewust door Samaria (Johannes 4) en ontmoet Hij de Samaritaanse vrouw bij de put van Jakob in Sichar. Later geneest Hij tien melaatsen, van wie alleen een Samaritaan terugkeert om God te danken (Lukas 17:11-19). In Handelingen 1:8 geeft Jezus de opdracht om Zijn getuigen te zijn in "Jeruzalem, in heel Judea en Samaria en tot aan het uiterste van de aarde". Filippus de evangelist brengt het evangelie in Handelingen 8 naar een stad van Samaria en velen komen tot geloof.

Samaria laat zien hoe een afgescheiden, afgodisch hart zich door handel, huwelijken en compromissen steeds verder verwijdert van God. Tegelijk laat zij zien dat geen enkele scheuring te diep is voor Gods herstellende genade. De tien stammen gingen verloren in de Assyrische ballingschap, maar het verhaal eindigt daar niet. Acht eeuwen later zit de Messias aan de put van Jakob en spreekt met een vrouw die zelf het beeld van gebroken relaties draagt. "De ure is gekomen dat de ware aanbidders de Vader zullen aanbidden in geest en waarheid" (Johannes 4:23). In Jezus vervalt de oude scheidslijn tussen Garizim en Sion. Niet de berg telt, maar de Middelaar. Dat is waarom Jezus de Samaritaan kiest als held van Zijn gelijkenis, en waarom Hij in Handelingen 1:8 Samaria uitdrukkelijk noemt als een volgende stap in de wereldwijde zending. De Heilige Geest wordt niet alleen in Jeruzalem uitgestort, maar ook in Samaria; de kerk is echt voor "Jood en Griek". Voor de kerk van vandaag staat Samaria voor alle buitenstaanders die door religieuze of etnische scheidslijnen buiten beeld lijken te vallen. Wie het evangelie in de geest van de Meester draagt, loopt niet om Samaria heen, maar gaat er doorheen. En wie beseft dat hij zelf ooit een "Samaritaan" was — verloren, gemengd, buitengesloten — weet dat dit juist de mensen zijn bij wie de put van Jakob wordt tot een fontein van eeuwig leven.