Dothan in de Bijbel

Dothan lag in het noorden van het bergland van Samaria, ongeveer 20 kilometer ten noorden van Sichem, aan een vruchtbare vlakte langs een oude handelsweg naar Egypte. De plaats wordt algemeen gelijkgesteld met Tell Dothan, een heuvel in het noorden van de Westelijke Jordaanoever tussen Jenin en Sebastia. Die identificatie is breed aanvaard.

Beide vormen zijn juist. De Statenvertaling schrijft Dothan, met th (Genesis 37:17, 2 Koningen 6:13). Het Hebreeuws heeft geen aparte th-klank, en in moderne Nederlandse en Israëlische spelling staat daarom meestal Dotan. De heuvel met de resten van de stad heet Tell Dothan of Tel Dotan, en de vlakte eromheen de vlakte van Dotan. Het gaat steeds om dezelfde plaats in het noorden van Samaria.

In de tijd van de Bijbel lag Dothan in het land Israël, in het gebied van de stam Manasse en later in het noordrijk, niet ver van de hoofdstad Samaria. Tell Dothan ligt nu in het noorden van de Westelijke Jordaanoever, ongeveer tien kilometer ten zuidwesten van Jenin. Wie Jozefs tocht wil volgen, ziet hoe de vlakte van Dotan de vlakte van Jizreël met de weg naar de kust verbindt: daar kwam de karavaan naar Egypte langs (Genesis 37:25).

De betekenis van de naam is onzeker. In Genesis 37:17 heeft het Hebreeuws ook de vorm Dothaïm, die soms wordt uitgelegd als twee putten of bronnen. Dat zou passen bij een plaats aan een karavaanweg, maar het is een gissing.

Dothan wordt alleen in twee hoofdstukken genoemd. In Genesis 37 vindt Jozef zijn broers bij Dothan en wordt hij daar verkocht (Genesis 37:17). In 2 Koningen 6 omsingelt het leger van de koning van Syrië de stad om Elisa gevangen te nemen (2 Koningen 6:13). Buiten de Bijbel noemt het apocriefe boek Judit een Dothaïm in dezelfde streek.

Twee dingen, met eeuwen ertussen. Jozef vond zijn broers bij Dothan, werd op voorspraak van Ruben in een lege kuil geworpen en op voorstel van Juda voor twintig zilverlingen verkocht aan een karavaan naar Egypte (Genesis 37:17-28). In de tijd van Elisa omsingelde het leger van de koning van Syrië de stad om de profeet gevangen te nemen; de HEERE opende de ogen van zijn dienaar voor de vurige paarden en wagens rondom Elisa (2 Koningen 6:13-17).

Elisa waarschuwde de koning van Israël telkens waar de Syriërs zich zouden legeren, zodat hun plannen mislukten. Een knecht vertelde de Syrische koning dat Elisa de woorden kende "die gij in uw binnenste slaapkamer spreekt" (2 Koningen 6:12). Toen hij hoorde dat Elisa in Dothan was, stuurde hij paarden, wagens en een zwaar leger om hem te halen.

De Bijbel plaatst de kuil bij Dothan: de broers zagen Jozef van verre aankomen en wierpen hem in een kuil waarin geen water was (Genesis 37:17-24). Meer zegt de tekst niet over de plek. Een latere traditie wijst een put in Galilea aan, ten noorden van het Meer van Galilea en ver van Dothan, als de kuil van Jozef. Dat is overlevering; dat de kuil bij Dothan lag, is het enige wat we uit de Schrift weten.

Het reisgezelschap van Ismaëlieten kwam uit Gilead, aan de overkant van de Jordaan, en bracht specerijen, balsem en mirre naar Egypte (Genesis 37:25). Waarschijnlijk volgde het de Jordaanvallei en de vlakte van Jizreël en trok het dan door de heuvels bij Dothan naar de kustvlakte, de gewone weg naar Egypte. Dat verklaart waarom de karavaan juist bij Dothan langskwam. De Bijbel beschrijft de route zelf niet.

De stad zelf bestaat niet meer, maar de plaats is bekend: Tell Dothan, een heuvel in het noorden van de Westelijke Jordaanoever. Opgravingen in het midden van de twintigste eeuw vonden er resten van een ommuurde stad uit de bronstijd en bewoning in de ijzertijd. De vlakte rond de heuvel wordt nog gebruikt voor landbouw en vee, zoals in de dagen van Jozef.