De Samaritaanse vrouw bij de put

Johannes 4 vertelt hoe de Heere Jezus op weg naar Galilea door Samaria trok en bij de fontein van Jakob met een vrouw uit die streek sprak. Kort daarvoor kwam Nikodemus, een overste van de Joden, in de nacht bij Hem (Johannes 3:1-2). Nu spreekt Jezus op de dag met een vrouw zonder naam: de Samaritaanse vrouw.

Waarom moest Jezus door Samaria?

Toen de Farizeeën hoorden dat Jezus meer discipelen maakte dan Johannes de Doper (al doopten Zijn discipelen en niet Hij Zelf), verliet Hij Judea (Johannes 4:1-3). Hij moest door Samaria gaan (Johannes 4:4). Dat was de kortste weg, en veel uitleggers lezen in dat moest ook de opdracht van de Vader. Bij Sichar, dicht bij het land dat Jakob aan zijn zoon Jozef gaf, was de fontein van Jakob. Vermoeid van de reis ging Jezus daar zitten, omtrent de zesde ure (Johannes 4:5-6).

Wat vroeg Jezus aan de Samaritaanse vrouw?

Er kwam een vrouw uit Samaria om water te putten. Zijn discipelen waren in de stad om eten te kopen (Johannes 4:8). Hij zei tegen haar: "Geef Mij te drinken" (Johannes 4:7). De vrouw vroeg verbaasd hoe Hij, een Jood, van haar, een Samaritaanse vrouw, te drinken kon vragen. Johannes legt erbij uit dat de Joden geen gemeenschap hielden met de Samaritanen (Johannes 4:9). Hij door Wie alle dingen gemaakt zijn (Johannes 1:3), zit vermoeid bij een put en vraagt een vreemde vrouw om water.

Wat zei Jezus over het water uit de put?

Jezus antwoordde dat zij Hem om levend water zou hebben gevraagd als zij de gave van God kende en wist Wie met haar sprak (Johannes 4:10). De vrouw dacht aan het water in de diepe put, en Jezus had niets om mee te putten. Was Hij soms meer dan hun vader Jakob (Johannes 4:11-12)? Jezus wees op het verschil. Wie van dit water drinkt, krijgt weer dorst. "Maar zo wie gedronken zal hebben van het water, dat Ik hem geven zal, dien zal in eeuwigheid niet dorsten" (Johannes 4:14). Het water dat Hij geeft, wordt in de mens zelf een fontein die opspringt tot in het eeuwige leven. De vrouw vroeg erom, maar zij dacht nog aan gewoon water: dan hoefde zij niet meer te komen putten (Johannes 4:15).

Waarom vroeg Jezus naar haar man?

Toen zei Jezus dat zij haar man moest roepen (Johannes 4:16). Zij antwoordde dat zij geen man had. Jezus gaf haar gelijk en zei wat Hij wist: zij had vijf mannen gehad, en de man die zij nu had, was haar man niet (Johannes 4:17-18). Hoe de eerdere huwelijken eindigden, vermeldt de tekst niet. Wel is duidelijk dat Jezus haar leven kende zonder dat iemand het Hem verteld had. Het gesprek over water wordt zo een gesprek over haar eigen leven.

Waar moest men God aanbidden volgens Jezus?

De vrouw zag dat Hij een profeet was en bracht de oude twistvraag ter sprake: haar vaderen aanbaden op deze berg, de Joden in Jeruzalem (Johannes 4:19-20). Jezus antwoordde dat de ure kwam waarop men de Vader noch op deze berg noch in Jeruzalem zou aanbidden. Hij zei ook dat de zaligheid uit de Joden is (Johannes 4:21-22). Maar de ure kwam, en was er al, dat de ware aanbidders de Vader zouden aanbidden in geest en waarheid, want de Vader zoekt zulke aanbidders (Johannes 4:23). En Hij zei: "God is een Geest, en die Hem aanbidden, moeten Hem aanbidden in geest en waarheid" (Johannes 4:24).

Zei Jezus tegen de Samaritaanse vrouw dat Hij de Messias was?

Ja. De vrouw zei dat zij wist dat de Messias zou komen, Die Christus genoemd wordt, en dat Hij hun alle dingen zou verkondigen (Johannes 4:25). Jezus antwoordde: "Ik ben het, Die met u spreek" (Johannes 4:26). Zo rechtstreeks zegt Jezus het in de evangeliën zelden, en hier zegt Hij het tegen een vrouw uit Samaria.

Wat deed de vrouw na het gesprek met Jezus?

Toen kwamen de discipelen terug. Zij verwonderden zich dat Hij met een vrouw sprak, maar niemand vroeg Hem ernaar (Johannes 4:27). De vrouw liet haar watervat staan, ging naar de stad en zei tegen de mensen: "Komt, ziet een Mens, Die mij gezegd heeft alles, wat ik gedaan heb; is Deze niet de Christus"? (Johannes 4:29). De mensen gingen de stad uit en kwamen naar Hem toe (Johannes 4:30).

Ondertussen drongen de discipelen erop aan dat Hij zou eten. Jezus antwoordde dat Zijn spijs was de wil te doen van Hem Die Hem gezonden had, en Zijn werk te volbrengen (Johannes 4:31-34). Hij wees op de akkers: die waren al wit om te oogsten, en de discipelen zouden maaien wat anderen bearbeid hadden (Johannes 4:35-38).

Hoe eindigt het verhaal van de Samaritaanse vrouw?

Velen uit die stad geloofden in Jezus om het woord van de vrouw (Johannes 4:39). Op hun verzoek bleef Hij er twee dagen, en nog veel meer mensen geloofden om Zijn eigen woord (Johannes 4:40-41). Tegen de vrouw zeiden zij: "Wij geloven niet meer om uws zeggens wil; want wij zelven hebben Hem gehoord, en weten, dat Deze waarlijk is de Christus, de Zaligmaker der wereld" (Johannes 4:42). Daarna trok Jezus verder naar Galilea (Johannes 4:43).

Samaria was het bergland tussen Judea in het zuiden en Galilea in het noorden. Na de val van het tienstammenrijk bracht de koning van Assyrië volken uit Babel en andere streken naar de steden van Samaria (2 Koningen 17:24). Van hen zegt de Bijbel: "Zij vreesden den HEERE, en dienden ook hun goden" (2 Koningen 17:33). Na de ballingschap boden tegenstanders van Juda aan mee te bouwen aan de tempel, omdat zij de God van Israël ook zochten; dat werd geweigerd (Ezra 4:1-3). Zo groeide er een diepe kloof. In de evangeliën weigert een Samaritaans dorp Jezus te ontvangen omdat Hij naar Jeruzalem reist (Lukas 9:52-53), en tegenstanders noemen Hem smalend een Samaritaan (Johannes 8:48).

De berg waarop de vaderen van de vrouw aanbaden, noemt Johannes niet bij naam. Uitleggers denken vrijwel allemaal aan de Gerizim bij Sichem, de berg waarop Israël de zegen moest uitspreken (Deuteronomium 11:29). Het stuk land bij Sichar gaat terug op Jakob, die bij Sichem een deel van het veld kocht (Genesis 33:19); daar werden later de beenderen van Jozef begraven (Jozua 24:32). Het Oude Testament vermeldt de put zelf niet. De vrouw noemt hem een gave van Jakob (Johannes 4:12). Johannes gebruikt twee woorden: fontein (Johannes 4:6) en put (Johannes 4:11).

De zesde ure is volgens de gangbare telling vanaf zonsopgang ongeveer het middaguur. Sommige uitleggers rekenen anders en denken aan zes uur in de ochtend of in de avond. Waarom de vrouw op dat uur kwam, zegt de tekst niet.

In Johannes 4 is het niet de vrouw die zoekt, maar de Heere Jezus. Hij moest door Samaria, Hij begint het gesprek, Hij biedt de gave aan en Hij maakt Zich bekend. Achter Hem staat de Vader, Die Hem gezonden heeft en Die volgens Jezus Zelf ware aanbidders zoekt (Johannes 4:23). Wat Jezus Zijn spijs noemt, het doen van de wil van Hem Die Hem zond (Johannes 4:34), ziet de lezer bij deze put gebeuren.

Jezus is de Gever van het levend water. In het Oude Testament noemt de HEERE Zichzelf "den Springader des levenden waters" (Jeremia 2:13), en Hij roept de dorstigen om te komen tot de wateren, zonder geld en zonder prijs (Jesaja 55:1). Nu zit Jezus bij een put en biedt dat water aan als de gave van God. Bij een later woord van Jezus over levend water zegt Johannes: Hij zei dit "van den Geest, Denwelken ontvangen zouden, die in Hem geloven" (Johannes 7:39). In dat licht lezen veel uitleggers ook het levend water bij de put: het nieuwe leven dat God Zelf door Zijn Geest in een mens geeft en dat niet opdroogt.

Jezus brengt de zonde aan het licht om te redden. Hij kent het leven van de vrouw en noemt het, zonder het weg te praten. Toch stuurt Hij haar niet weg, en zij gaat naar de stad met de woorden dat Hij haar alles gezegd heeft wat zij gedaan heeft. Wie zo door Hem gekend wordt, hoeft zich niet langer te verbergen.

God zoekt aanbidders in geest en waarheid. De vraag waar men moet aanbidden, krijgt een ander antwoord dan de vrouw verwachtte. Jezus erkent dat de zaligheid uit de Joden is: aan Israël gaf God de verbonden en de beloften, en uit Israël is Christus naar het vlees (Romeinen 9:4-5). Toch is de ware aanbidding niet meer aan een berg of een stad gebonden. Over wat "in geest" hier precies betekent, verschillen uitleggers. Sommigen denken vooral aan de Heilige Geest, Die de ware aanbidding werkt; anderen aan aanbidding met het hart tegenover alleen uiterlijke vormen. Beide lezingen verbinden de aanbidding met de waarheid die in Christus gekomen is.

Het verhaal eindigt met een belijdenis uit de mond van Samaritanen: Jezus is de Christus, de Zaligmaker der wereld (Johannes 4:42). Dat wijst vooruit naar Handelingen 8, waar Filippus in Samaria Christus predikt en Samaria het Woord van God aanneemt (Handelingen 8:5 en 8:14), zoals Jezus gezegd had dat Zijn getuigen zouden spreken "in geheel Judea en Samaria" (Handelingen 1:8).

God zoekt mensen op die Hem niet zochten. De vrouw kwam voor water, niet voor een gesprek over God. Toch was Jezus er eerder dan zij. Dat is een troost voor wie zich ver van God voelt: de Zoon des mensen is gekomen "om te zoeken en zalig te maken, dat verloren was" (Lukas 19:10). Het levend water wordt gegeven en niet verdiend. Wie dorst heeft, mag het van Hem vragen, zoals Jezus Zelf zei: als de vrouw geweten had Wie met haar sprak, had zij Hem erom gevraagd (Johannes 4:10).

Jezus kent ons leven helemaal. Dat is ontdekkend en ook bevrijdend. Hij noemde wat er in het leven van de vrouw niet goed was, en juist zij werd daarna een getuige in haar stad. Wie zijn zonde voor God niet meer hoeft te verbergen, kan ook eerlijk over Hem spreken.

Christus Zelf maakt Zich bekend. De vrouw had geen uitgewerkte boodschap, alleen een uitnodiging: "Komt, ziet een Mens" (Johannes 4:29). Het geloof van de stad rustte uiteindelijk op het woord van Jezus Zelf (Johannes 4:42). Wij mogen anderen bij Hem brengen; Hij spreekt hen aan en overtuigt hen.

Het evangelie is voor de wereld. Joden en Samaritanen meden elkaar, en de discipelen verwonderden zich dat Jezus met een vrouw sprak (Johannes 4:27). Die kloof komt ook aan het licht in de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Christus Zelf ging over die grenzen heen: Hij zocht deze vrouw op, en Samaritanen noemden Hem de Zaligmaker der wereld. Wie door Hem gezocht is, kan een ander niet meer als te ver weg afschrijven.