Haran in de Bijbel

Haran wordt geidentificeerd met de moderne plaats Harran in het zuidoosten van Turkije, in de provincie Sanliurfa, vlak bij de Syrische grens. De ruines van de oude stad en de bekende bijenkorf-lemen huizen zijn daar nog te bezoeken.

De plaatsnaam Haran (Hebreeuws: Charan) betekent waarschijnlijk "kruispunt" of "weg". Dat past bij de ligging: de stad lag op de grote karavaanroute tussen Mesopotamie en de Middellandse Zee en was eeuwenlang een belangrijk handelsknooppunt. In Handelingen 7:2-4 wordt de stad in het Grieks Charran genoemd.

Nee. De broer van Abram heet in het Hebreeuws Haran (met een andere beginletter — een zwaardere keelletter). De stad heet Charan. In het Nederlands worden beide namen hetzelfde gespeld, en dat verwart lezers geregeld. De persoon Haran was de derde zoon van Terah en de vader van Lot: "Terah gewon Abram, Nahor en Haran; en Haran gewon Lot" (Genesis 11:27). Hij stierf jong, nog voor zijn vader, en wel in Ur: "En Haran stierf voor het aangezicht zijns vaders Terah, in het land zijner geboorte, in Ur der Chaldeen" (Genesis 11:28). De familie kwam dus pas na zijn dood in de stad Haran aan; de naamsgelijkenis is toeval, geen vernoeming.

De Bijbel geeft geen expliciete reden. Mogelijk speelden leeftijd, vermoeidheid, of religieuze overeenkomsten mee — zowel Ur als Haran waren belangrijke cultusplaatsen voor de maangod Sin. Genesis 11:31 zegt alleen: "zij kwamen in Haran en bleven daar wonen." Pas na Terahs dood vertrekt Abram verder.

Haran verdwijnt niet uit de Schrift zodra de aartsvaders vertrokken zijn. Eeuwen later noemt de veldheer van Assyrie de stad in zijn dreigement aan Jeruzalem: "Hebben de goden der volken, die mijn vaders verdorven hebben, dezelve gered, als Gozan, en Haran, en Rezef?" (2 Koningen 19:12, herhaald in Jesaja 37:12). Haran was toen dus al door Assyrie ingenomen. Ezechiel noemt haar in zijn klaaglied over Tyrus als handelspartner: "Haran, en Kanne, en Eden, de kooplieden van Scheba, Assur en Kilmad, handelden met u" (Ezechiel 27:23). En in het Nieuwe Testament komt de stad terug in de rede van Stefanus, waar de Statenvertaling de Griekse vorm Charran gebruikt (Handelingen 7:2-4).

De Bijbel noemt geen aantal jaren. Wat zij wel zegt: Terah nam zijn gezin uit Ur mee "om te gaan naar het land Kanaan; en zij kwamen tot Haran, en woonden aldaar" (Genesis 11:31), Terah stierf daar op tweehonderdvijf jaar (Genesis 11:32), en "Abram was vijf en zeventig jaren oud, toen hij uit Haran ging" (Genesis 12:4). Stefanus voegt eraan toe dat Abram pas na de dood van zijn vader verder trok (Handelingen 7:4). Hoe lang het verblijf duurde blijft daarmee open; over de precieze rekensom wordt in de uitleg verschillend gedacht. Het verhaal zelf legt de nadruk niet op de duur, maar op het opnieuw opbreken.

Hemelsbreed ligt Ur in Zuid-Mesopotamie, bij de Perzische Golf, en Haran ruim negenhonderd kilometer noordelijker, tegen de rand van het huidige Turkije. Een karavaan liep die afstand niet in rechte lijn maar volgde de Eufraat stroomopwaarts, wat de reis nog een stuk langer maakte; met kudden en huisraad was men er maanden mee bezig. Beide steden hadden een grote tempel voor de maangod Sin, en beide lagen aan dezelfde handelsroute. Dat maakt de tussenstop begrijpelijk: Terah trok niet naar een vreemde plek, maar naar bekend terrein.

Paddan-Aram ("vlakte van Aram") is de bredere streek in Noord-Mesopotamie waartoe Haran behoorde. Wanneer Genesis zegt dat Rebekka of Jakobs vrouwen uit Paddan-Aram komen, verwijst dat naar dezelfde regio als Haran. In Genesis 28:2 en 29:4 worden de termen praktisch uitwisselbaar gebruikt.

Aram is in de Bijbel het gebied van de Aramese bevolking, ruwweg het huidige Syrie en Noord-Mesopotamie. Haran lag in het deel dat Paddan-Aram ("vlakte van Aram") heet; vandaar dat Rebekka, Lea en Rachel Aramese familieleden van Abraham zijn. Later duidt "Aram" vooral het rijk van Damascus aan, dat vaak oorlog voerde met Israel (bijvoorbeeld 2 Koningen 5). Uit dit gebied stamt ook de Aramese taal, die Jezus in het dagelijks leven sprak.

Jakob werkte twintig jaar voor Laban in Haran: zeven jaar voor Lea, zeven jaar voor Rachel en nog zes jaar voor zijn kudden (Genesis 31:38, 41). In die tijd werden elf van zijn twaalf zonen geboren — alleen Benjamin werd later in Kanaan geboren.

Gods roeping wees naar Kanaan, niet naar Haran. Hoewel Terah en zijn familie in Haran bleven wonen, herhaalt God in Genesis 12 het bevel tot verdergaan. Haran is dus een halte op de weg naar de belofte, niet de belofte zelf. Dat maakt het tegelijk een symbool voor halve gehoorzaamheid en voor Gods geduld.