Berseba in de Bijbel

Berseba lag in het zuiden van Juda, aan de noordrand van de Negev, ruim 70 kilometer ten zuidwesten van Jeruzalem. De bijbelse stad wordt gelijkgesteld met Tel Sheva, een heuvel enkele kilometers ten oosten van de moderne stad Beër Sjeva in Israël. Het was de laatste stad van betekenis voordat het land overging in steppe en woestijn, en lag aan de wegen naar Hebron, naar de kust en naar Egypte.

Beer betekent put; sjeva kan zeven betekenen en hangt samen met het werkwoord voor zweren. De naam kan dus worden uitgelegd als put van zeven of put van de eed. Genesis verbindt beide: Abraham gaf zeven ooilammeren als getuigenis, en "Daarom noemde men die plaats Ber-seba, omdat die beiden daar gezworen hadden" (Genesis 21:31). Bij Izak wordt de naam opnieuw verklaard vanuit de put die zijn knechten groeven (Genesis 26:33).

De Statenvertaling schrijft meestal Ber-seba, met een koppelteken, zoals in Genesis 21:31 en 1 Koningen 19:3. In sommige lijsten van steden staat Beer-Seba of Beer-seba, bijvoorbeeld in Jozua 15:28 en Jozua 19:2. In eigen tekst schrijven wij Berseba; de moderne Hebreeuwse naam van de stad is Beër Sjeva, in het Engels Beersheba.

Berseba komt het meest voor in Genesis: bij Hagar (Genesis 21:14), bij de eed van Abraham en Abimelech (Genesis 21:31-33), bij Izak (Genesis 26:23-33) en bij Jakob (Genesis 28:10, 46:1-5). Verder in Jozua 15:28 en 19:2 bij de verdeling van het land, in 1 Samuël 8:2 bij de zonen van Samuël, in 1 Koningen 19:3 bij Elia, en in Amos 5:5 en 8:14. De uitdrukking van Dan tot Berseba staat onder meer in Richteren 20:1 en 1 Samuël 3:20.

Alle drie aartsvaders woonden of offerden er. Abraham sloot er een eed met Abimelech, plantte er een bos en riep er de eeuwige God aan (Genesis 21:31-33). Izak kreeg er een verschijning van de HEERE en groef er een put (Genesis 26:23-25). Jakob vertrok er naar Haran (Genesis 28:10) en offerde er later voordat hij naar Egypte trok, met de belofte van God dat Hij mee zou gaan (Genesis 46:1-4).

Dan lag in het uiterste noorden en Berseba in het uiterste zuiden van het land. Van Dan tot Berseba betekent dus: heel Israël, van noord tot zuid. De Statenvertaling zegt bijvoorbeeld: "En gans Israel, van Dan tot Ber-seba toe, bekende, dat Samuel bevestigd was tot een profeet des HEEREN" (1 Samuël 3:20). De uitdrukking staat ook in Richteren 20:1, 2 Samuël 3:10, 2 Samuël 24:2 en 1 Koningen 4:25; in 1 Kronieken 21:2 en 2 Kronieken 30:5 staat zij omgekeerd, van Berseba tot Dan.

Berseba lag aan de noordrand van de Negev, het droge zuiden dat de Statenvertaling meestal het Zuiden noemt. Ten zuiden van de stad begint steppe en woestijn. Daarom dwaalde Hagar er in de woestijn Berseba (Genesis 21:14), en ging Elia vanuit Berseba een dagreis de woestijn in (1 Koningen 19:4). De stad was een laatste plaats met water en wegen voordat men het dorre zuiden in trok.

Na de gebeurtenissen op de Karmel dreigde koningin Izebel Elia te doden. Hij vluchtte uit het noordrijk Israël naar het zuiden, naar Berseba, "dat in Juda is" (1 Koningen 19:3), buiten het gebied van Achab en Izebel. Daar liet hij zijn knecht achter en ging alleen een dagreis de woestijn in, waar hij onder een jeneverboom om de dood bad. Vandaar reisde hij verder naar de Horeb.

In de tijd van Amos was Berseba een plaats waar mensen uit het noorden heen trokken voor de eredienst, net als Bethel en Gilgal. Amos zegt: "Maar zoekt Beth-El niet, en komt niet te Gilgal, en gaat niet over naar Ber-Seba" (Amos 5:5). Hij noemt ook wie zweren bij "de weg van Ber-seba" (Amos 8:14). De plaats van de aartsvaders was een heiligdom geworden waarop men vertrouwde in plaats van op de HEERE.

Bij Tel Sheva, ten oosten van de moderne stad Beër Sjeva, zijn de resten van een ommuurde stad uit de ijzertijd opgegraven: een stadspoort, straten, huizen, voorraadgebouwen en een diepe put bij de poort. Ook werden de stenen van een groot altaar met hoorns gevonden, later in een muur verwerkt; een reconstructie staat ter plaatse. Sinds 2005 staat Tel Beër Sjeva, samen met Megiddo en Hazor, als bijbelse tell op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Waar de putten van Abraham en Izak precies lagen, is niet met zekerheid te zeggen.