1
Babel als begin van het rijk van Nimrod
De volkenlijst noemt Babel als de eerste stad van het rijk van Nimrod, samen met Erech, Akkad en Kalne in het land Sinear.
Toren van Babel in de Bijbel
Babel (Hebreeuws Bavel) verbindt Genesis 11:9 met het werkwoord balal, verwarren. In het Akkadisch heette de stad Bab-ili, wat de Babyloniërs uitlegden als poort van de goden. De Bijbel geeft de naam zo een tegengestelde lading. Babylon is de Griekse vorm.
De toren van Babel stond volgens Genesis 11 in het land Sinear, in het zuiden van het huidige Irak. Daar bouwden de mensen na de zondvloed een stad en een toren om een naam te maken; de HEERE verwarde hun spraak en verstrooide hen (Genesis 11:9). Babel betekent in de Bijbel verwarring, Babylon is de Griekse vorm.
Ook bekend als: Babel, Migdal Babel, Toren van Babylon, Torenbouw van Babel
Ligging
Genesis plaatst de toren in een laagte in het land Sinear (Genesis 11:2), de vlakte van Zuid-Mesopotamië tussen de Eufraat en de Tigris. Volgens Genesis 10:10 lagen daar Babel, Erech, Akkad en Kalne, de eerste steden van het rijk van Nimrod. Het is een vlak land zonder natuursteen; men bouwde er met gebakken tichelstenen en asfalt.
Vandaag
Waar de toren precies stond, is onbekend. Traditioneel wordt hij verbonden met de stad Babylon in Irak, ongeveer 85 kilometer ten zuiden van Bagdad. Daar stond de tempeltoren Etemenanki, gewijd aan de god Marduk, waarvan alleen de fundering over is. Of die toren iets te maken heeft met de toren van Genesis 11, of de herinnering eraan in zich draagt, is niet vast te stellen.
De ligging is niet bekend.
Geschiedenis
De Bijbel noemt Babel voor het eerst in de volkenlijst: het begin van het rijk van Nimrod "was Babel, en Erech, en Accad, en Calne in het land Sinear" (Genesis 10:10). Genesis 11 vertelt daarna hoe die stad haar naam kreeg. "En de ganse aarde was van enerlei spraak en enerlei woorden" (Genesis 11:1). Toen de mensen naar het oosten trokken, gebeurde het "dat zij een laagte vonden in het land Sinear; en zij woonden aldaar" (Genesis 11:2).
Genesis beschrijft ook hoe er gebouwd werd: "Kom aan, laat ons tichelen strijken, en wel doorbranden! En de tichel was hun voor steen, en het lijm was hun voor leem" (Genesis 11:3). Dat sluit aan bij wat bekend is van Zuid-Mesopotamië. Natuursteen ontbrak er, en grote bouwwerken werden opgetrokken uit gebakken en gedroogde tichelstenen met asfalt als bindmiddel. Uit die streek kennen we ook de ziggurats, getrapte tempeltorens van tichelsteen, zoals in Ur en later in Babylon.
Het plan was een stad en "een toren, welks opperste in den hemel zij", met een dubbel doel: "laat ons een naam voor ons maken, opdat wij niet misschien over de ganse aarde verstrooid worden" (Genesis 11:4). Daarop staat: "Toen kwam de HEERE neder, om te bezien de stad en den toren, die de kinderen der mensen bouwden" (Genesis 11:5). De HEERE verwarde hun spraak, "en zij hielden op de stad te bouwen" (Genesis 11:8). Het verhaal sluit met de naamgeving: "Daarom noemde men haar naam Babel; want aldaar verwarde de HEERE de spraak der ganse aarde" (Genesis 11:9). Direct daarna volgt het geslachtsregister van Sem, dat uitloopt op Terah en Abram in Ur (Genesis 11:10-27).
Sinear blijft in de Bijbel de naam van deze streek. Amrafel was koning van Sinear (Genesis 14:1), Nebukadnezar bracht de vaten van de tempel naar het land Sinear (Daniël 1:2), en Zacharia ziet de goddeloosheid weggebracht worden naar het land Sinear (Zacharia 5:11). Later werd Babel de hoofdstad van het rijk dat Jeruzalem verwoestte.
In die latere stad Babylon stond de tempeltoren Etemenanki voor de god Marduk. Babylonische opschriften vertellen dat koningen als Nebukadnezar hem herstelden, en de Griekse geschiedschrijver Herodotus beschrijft in Babylon een toren met acht verdiepingen boven elkaar. Van Etemenanki is vandaag alleen de fundering over. Of dit de plek van Genesis 11 is, weten we niet; de Bijbel noemt geen ligging binnen Sinear.
Betekenis in de Bijbel
Het verhaal van de toren staat op een scharnierpunt van Genesis. Het sluit de oergeschiedenis af (Genesis 1-11) en gaat over in de geschiedenis van Abraham. Na de schepping, de val, Kaïn, de zondvloed en Noach is Babel het laatste beeld van de mens die zich verheft tegenover God. Waar God aan Noach had gezegd: "Zijt vruchtbaar en vermenigvuldigt, en vervult de aarde" (Genesis 9:1), wilden de bouwers bijeenblijven en een naam voor zichzelf maken.
Daar staat in het volgende hoofdstuk de belofte aan Abram tegenover: "En Ik zal u tot een groot volk maken, en u zegenen, en uw naam groot maken" (Genesis 12:2). De naam die de bouwers zichzelf wilden geven, geeft God aan Abram uit genade. De verstrooiing van de volken in Genesis 11 en de belofte dat in Abram "alle geslachten des aardrijks gezegend worden" (Genesis 12:3) horen zo bij elkaar.
De profeten gebruiken de taal van Babel opnieuw wanneer zij over de latere stad Babylon spreken. Jeremia zegt: "Al klom Babel ten hemel op, en al maakte zij vast de hoogte harer sterkte, zo zullen haar toch verstoorders van Mij overkomen, spreekt de HEERE" (Jeremia 51:53). In Openbaring 17 en 18 wordt Babylon het beeld van de wereldmacht die tegenover God staat.
In het Nieuwe Testament wordt Pinksteren vaak als tegenbeeld van Babel gelezen, al noemt Handelingen 2 Babel niet. In Jeruzalem kwamen mensen "van allen volke dergenen, die onder den hemel zijn" samen, en "een iegelijk hoorde hen in zijn eigen taal spreken" (Handelingen 2:5-6). Wat bij Babel uiteenviel, wordt door de Geest niet tot één taal teruggebracht, maar het evangelie klinkt in alle talen. Het einde van die lijn is de schare "uit alle natie, en geslachten, en volken, en talen" voor de troon (Openbaring 7:9).
Sleutelgebeurtenissen bij de toren van Babel
2
De mensen vestigen zich in Sinear
De mensheid, met één taal, trekt naar het oosten en vindt een laagte in het land Sinear, waar zij gaat wonen.
3
Het plan voor stad en toren
Met gebakken tichelstenen en asfalt bouwen de mensen een stad en een toren tot in de hemel, om een naam te maken en niet verstrooid te worden.
4
De HEERE komt neder
De HEERE komt neder om de stad en de toren te bezien. Het bouwwerk dat tot de hemel moest reiken, ziet Hij van boven.
5
De spraak wordt verward
De HEERE verwart hun spraak, zodat zij elkaar niet meer verstaan. Zij houden op de stad te bouwen en worden over de aarde verstrooid.
6
De stad krijgt de naam Babel
Omdat de HEERE daar de spraak van de hele aarde verwarde, krijgt de stad de naam Babel. Vandaar verstrooit Hij de mensen over de aarde.
Theologische betekenis
Babel laat zien wat er gebeurt als de mens zichzelf tot middelpunt maakt. De bouwers wilden een naam maken en een toren tot in de hemel. Paulus beschrijft hetzelfde verschijnsel bij de mensheid die God niet eren wil: "Zich uitgevende voor wijzen, zijn zij dwaas geworden" (Romeinen 1:22). Babel is in de Schrift het eerste grote voorbeeld daarvan.
Tegelijk benadrukt het verhaal dat God boven elk menselijk bouwwerk staat. De toren moest tot de hemel reiken, maar de HEERE kwam neder om het bouwwerk te bezien (Genesis 11:5). Uitleggers zien in de oordeelsdaad ook bewaring. De HEERE zegt dat hun anders niets zou worden afgesneden van "al wat zij bedacht hebben te maken" (Genesis 11:6); door de verstrooiing wordt de opdracht om de aarde te vervullen toch uitgevoerd.
De verbinding tussen hemel en aarde komt in de Bijbel niet van beneden, maar van boven. Jakob ziet in Bethel een ladder die God Zelf geeft, en de Heere Jezus zegt: "Van nu aan zult gij den hemel zien geopend, en de engelen Gods opklimmende en nederdalende op den Zoon des mensen" (Johannes 1:52). Waar Babel wilde opklimmen, is Christus neergedaald: Hij heeft "Zichzelven vernederd, gehoorzaam geworden zijnde tot den dood, ja, den dood des kruises" (Filippenzen 2:8). En de profeet Sefanja ziet een dag waarop God tot de volken "een reine spraak" wendt, "opdat zij allen den Naam des HEEREN aanroepen" (Sefanja 3:9).
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van de toren van Babel in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over de toren van Babel
Waar stond de toren van Babel?
Volgens Genesis 11:2 in een laagte in het land Sinear, de vlakte van Zuid-Mesopotamië tussen de Eufraat en de Tigris, in het huidige Irak. Een preciezere plek noemt de Bijbel niet. Traditioneel wordt de toren verbonden met de stad Babylon, ongeveer 85 kilometer ten zuiden van Bagdad, waar later de tempeltoren Etemenanki stond. Of dat dezelfde plek is, valt niet vast te stellen.
Wat betekent de naam Babel?
Genesis verbindt de naam met het Hebreeuwse werkwoord balal, verwarren: "Daarom noemde men haar naam Babel; want aldaar verwarde de HEERE de spraak der ganse aarde" (Genesis 11:9). De Babyloniërs zelf noemden hun stad Bab-ili en legden dat uit als poort van de goden. De Bijbel geeft de naam daarmee een tegengestelde betekenis: niet de poort naar de hemel, maar de plaats van verwarring.
Wat betekent Babylon in de Bijbel?
Babylon is de Griekse vorm van Babel, en in de Bijbel heeft de naam drie lagen. Het is de stad waar de spraak verward werd (Genesis 11:9). Het is ook de latere hoofdstad van Nebukadnezar, die zei: "Is dit niet het grote Babel, dat ik gebouwd heb" (Daniël 4:30). En in Openbaring is "het grote Babylon" het beeld van de wereldmacht die tegenover God staat en valt (Openbaring 17:5, 18:2). De Babyloniërs zelf verklaarden hun naam Bab-ili als poort van de goden.
Is de toren van Babel hetzelfde als Babylon?
Niet helemaal. De toren van Babel is het bouwwerk uit Genesis 11, in de vroege tijd na de zondvloed. Babylon is de stad met die naam, die eeuwen later de hoofdstad werd van het rijk van Nebukadnezar en Jeruzalem verwoestte; in de Statenvertaling heet ook die stad meestal Babel. De Bijbel verbindt beide door de naam, en de profeten spelen erop in (Jeremia 51:53). Over de stad, het rijk en de ballingschap gaat de aparte pagina over Babylon.
Waar lag het land Sinear, en waar komt het in de Bijbel voor?
Sinear is de bijbelse naam voor de vlakte van Zuid-Mesopotamië tussen de Eufraat en de Tigris, in het zuiden van het huidige Irak. Babel wordt voor het eerst genoemd in Genesis 10:10, als begin van het rijk van Nimrod in het land Sinear. Genesis 11:1-9 vertelt hoe de stad bij de bouw van de toren haar naam kreeg. Daarna blijft Sinear de naam van de streek: Amrafel is koning van Sinear (Genesis 14:1), Nebukadnezar brengt de vaten van de tempel naar het land Sinear (Daniël 1:2), en Zacharia ziet de goddeloosheid daarheen weggebracht (Zacharia 5:11). De toren zelf wordt na Genesis 11 niet meer genoemd; Jeremia 51:53 zinspeelt erop.
Wat is de betekenis van de toren van Babel?
De toren van Babel staat voor de mens die zonder God een naam voor zichzelf wil maken (Genesis 11:4). God laat het werk niet slagen en verstrooit de volken, zodat de opdracht om de aarde te vervullen toch uitkomt. Direct daarna belooft God aan Abram: "uw naam groot maken" (Genesis 12:2), als genade en niet als eigen prestatie. Veel uitleggers lezen Pinksteren als tegenbeeld, al noemt Handelingen 2 Babel niet. Het bijbelverhaal zelf staat uitgewerkt op de pagina over de toren van Babel bij de bijbelverhalen.
Wanneer werd de toren van Babel gebouwd?
De Bijbel geeft geen jaartal. Genesis plaatst de bouw na de zondvloed, in de tijd van de nakomelingen van Noach, en laat het verhaal volgen op de volkenlijst van Genesis 10. Sommige uitleggers verbinden de verstrooiing met Peleg, van wie staat dat "in zijn dagen is de aarde verdeeld" (Genesis 10:25), maar dat is een uitleg en geen gegeven van de tekst. Een datering in jaren is niet te verantwoorden.
Was de toren van Babel een ziggurat?
Dat is mogelijk, maar de Bijbel zegt het niet. Genesis beschrijft een toren van gebakken tichelstenen met asfalt als bindmiddel (Genesis 11:3), en zo werden in Zuid-Mesopotamië de ziggurats gebouwd, getrapte tempeltorens met een heiligdom bovenop. Daarom denken veel uitleggers aan zo'n bouwwerk. De ziggurats die we nu kennen, zoals die van koning Ur-Nammu in Ur en Etemenanki in Babylon, zijn gebouwd in tijden die bekend zijn uit hun eigen opschriften; of een van hen iets met de toren van Genesis 11 te maken heeft, valt niet vast te stellen.
Wat was de zonde van de torenbouwers?
De Bijbel noemt twee motieven: "laat ons een naam voor ons maken, opdat wij niet misschien over de ganse aarde verstrooid worden" (Genesis 11:4). De mensen zochten hun eigen eer en wilden bijeenblijven, terwijl God aan Noach had opgedragen de aarde te vervullen (Genesis 9:1). Niet het bouwen of samenwerken op zich was de zonde, maar de hoogmoed waarmee de mens zijn eigen naam boven die van God stelde.
Welke talen ontstonden er bij Babel?
De Bijbel noemt geen talen en geen aantal. Genesis 11:7 zegt alleen dat de HEERE hun spraak verwarde, "opdat iegelijk de spraak zijns naasten niet hore". De volkenlijst van Genesis 10 beschrijft de volken naar hun geslachten en talen; van de zonen van Sem staat bijvoorbeeld dat zij leefden "naar hun huisgezinnen, naar hun spraken, in hun landschappen, naar hun volken" (Genesis 10:31). Meer dan dat zegt de Schrift er niet over.
Waarom bouwden de mensen in Sinear met tichelstenen?
In de vlakte van Zuid-Mesopotamië was geen natuursteen. Daarom bakte men stenen van klei en gebruikte men asfalt als bindmiddel. Genesis zegt het zo: "En de tichel was hun voor steen, en het lijm was hun voor leem" (Genesis 11:3). Het lijm is hier aardpek of asfalt. Op dezelfde manier werden in deze streek ook de ziggurats gebouwd, de getrapte tempeltorens van onder meer Ur en Babylon. De bouwwijze van Genesis 11 past dus bij het land Sinear.
Wat is er vandaag van de toren van Babel te zien?
Van een toren uit Genesis 11 is niets aan te wijzen, omdat de plek onbekend is. In de ruïnes van Babylon in Irak ligt de fundering van de tempeltoren Etemenanki, die met de toren van Babel in verband gebracht wordt. Die toren is in de tijd van het Nieuw-Babylonische rijk nog hersteld, maar later afgebroken. Alleen de omtrek van de onderbouw is nu nog in het terrein te herkennen. Hoe hoog de toren van Genesis 11 was, zegt de Bijbel niet.
Bijbelverhalen bij de toren van Babel
Gerelateerde plaatsen
Babylon
De ruïnes van Babylon liggen in Irak, ongeveer 85 kilometer ten zuiden van Bagdad, bij de stad Hilla
Eufraat
De Eufraat stroomt nog altijd door Turkije, Syrië en Irak; de identificatie is zeker
Ur der Chaldeeën
Ur wordt vrijwel algemeen gelijkgesteld met Tell el-Muqayyar in het zuiden van Irak, ongeveer 16 kilometer ten zuidwesten van Nasiriyah
Haran
Haran is met zekerheid het huidige Harran in het zuidoosten van Turkije, in de provincie Şanlıurfa, dicht bij de Syrische grens
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Bijbelse personen verbonden aan de toren van Babel
Bijbelhoofdstukken die zich bij de toren van Babel afspelen
Leer meer over de toren van Babel met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van de toren van Babel? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden bij de toren van Babel.
Bijbelse tijdlijn
Plaats de toren van Babel in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over de toren van Babel.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over de toren van Babel.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met de toren van Babel.