Ur der Chaldeeën in de Bijbel

Ur wordt in de Bijbel voor het eerst genoemd in Genesis 11:28, waar staat dat Haran, de broer van Abram, stierf "in het bijzijn van zijn vader Terah, in zijn geboorteland, in Ur der Chaldeeën". Het is dus de stad waar de voorvaderen van Israel leefden voordat zij geroepen werden. Terah had drie zonen — Abram, Nahor en Haran — en woonde temidden van een cultuur die de maangod Nanna (in het Akkadisch Sin) vereerde. Jozua 24:2 herinnert eraan dat "uw vaderen, Terah, de vader van Abraham en de vader van Nahor, van oudsher woonden aan de overkant van de rivier, en dienden andere goden". Archeologisch onderzoek heeft een opmerkelijk beeld opgeleverd van het Ur uit Abrahams tijd. In het begin van het tweede millennium voor Christus was Ur een van de grootste en meest ontwikkelde steden ter wereld. Het was een bloeiend handelscentrum met contacten tot aan de Indus-vallei. Men gebruikte spijkerschrift, beoefende wiskunde en astronomie, bouwde imposante tempeltorens (ziggurats) en beschikte over geavanceerde irrigatietechnieken. De koninklijke graven die Leonard Woolley in 1922-1934 opgroef, toonden sieraden, muziekinstrumenten en kunstvoorwerpen van grote verfijning. Abram kwam dus niet uit een primitieve nomadenachtergrond, maar uit een hoogontwikkelde stadscultuur. Als stad was Ur veel ouder dan Abraham. Zij was een van de Sumerische stadstaten in het zuiden van Mesopotamie, met een eigen koning, een eigen stadsgod en een ommuurd centrum rond de tempel. Haar hoogtepunt lag bij de zogenoemde derde dynastie van Ur, ruwweg de eeuwen vlak voor 2000 voor Christus, toen koningen als Ur-Nammu en Sulgi vanuit Ur een groot deel van Mesopotamie bestuurden. Uit die tijd stamt de grote ziggurat, de getrapte tempeltoren voor de maangod Nanna, die tot op vandaag boven de vlakte uitsteekt en gedeeltelijk is gerestaureerd. Na de val van die dynastie bleef Ur eeuwenlang bewoond, eerst onder Babylonische en later onder Perzische heerschappij, maar de stad verloor haar voorrang. Toen de Eufraat zijn loop verlegde en het land rond de stad verziltte, raakte Ur uiteindelijk verlaten; het puin verdween onder het zand tot de opgravingen van de twintigste eeuw. Wie in de Bijbel over Ur leest, leest dus over een stad met een geschiedenis van bijna twee millennia voordat Abram er vertrok. In Genesis 11:31 lezen wij de eerste beweging weg van Ur: "Terah nam Abram, zijn zoon, en Lot, de zoon van Haran, zijn kleinzoon, en Sarai, zijn schoondochter, de vrouw van zijn zoon Abram, en zij trokken samen met hen uit Ur der Chaldeeën om te gaan naar het land Kanaan; en zij kwamen in Haran en bleven daar wonen." Terah leidt de karavaan uit Ur. De aanleiding wordt niet uitdrukkelijk gegeven, maar Stefanus onthult in Handelingen 7:2-3 dat de oorsprong ligt bij een verschijning van God aan Abraham al in Ur: "De God der heerlijkheid verscheen aan onze vader Abraham, toen hij nog in Mesopotamie was, voordat hij in Haran woonde, en zei tegen hem: Ga uit uw land en uit uw familie en kom naar het land dat Ik u wijzen zal." God roept Abram dus al in Ur, niet pas in Haran. Hebreeen 11:8 prijst deze gehoorzaamheid: "Door het geloof is Abraham, toen hij geroepen werd, gehoorzaam geweest om uit te gaan naar de plaats die hij tot een erfdeel ontvangen zou; en hij is uitgegaan zonder te weten waar hij komen zou." Hij liet een welvarende, hoogontwikkelde stad achter om met zijn gezin het onbekende tegemoet te gaan, vertrouwend op een God wiens stem hij had gehoord. De geschiedenis van Gods verbond met Israel begint dus niet in Kanaan, maar in een Sumerische metropool in Zuid-Mesopotamie.

Ur is het beeld van de plaats waaruit God roept. Het is geen primitieve uithoek, maar een welvarende, cultureel hoogstaande stad — en juist daaruit moet Abram vertrekken. Gods roeping is radicaal: niet alleen weg van wat slecht is, maar ook weg van wat veilig en comfortabel is. Abraham moet zijn wortels, zijn zekerheden en zijn sociale status achterlaten om in vertrouwen verder te trekken. Dit patroon keert in de Schrift telkens terug. Israel moet uit Egypte, de discipelen moeten hun netten achterlaten, Paulus moet alles als schade beschouwen ter wille van de uitnemendheid van de kennis van Christus (Filippenzen 3:7-8). Steeds begint het geloofsleven met een uitgaan uit wat geweest is. Ur laat zien dat God zulke stappen vraagt en dat Hij hen die gehoorzamen niet teleurstelt. Tegelijk toont Ur de soevereiniteit van de verkiezing. God roept een afgodendienaar uit een afgodische stad en maakt hem tot vader van de gelovigen. Dat is genade: niet verdiend, niet voorzien in de mens, maar volkomen uit Gods vrije welbehagen. Voor iedere gelovige is dit troostrijk — God roept mensen uit hun eigen "Ur", hoe die plaats ook heet, en begint in hen iets wat uitloopt op zegen voor velen. Ur herinnert eraan dat Gods heilsplan altijd groter is dan wij kunnen bedenken wanneer wij aan het begin staan.