Laban in de Bijbel
Laban (לָבָן, Hebreeuws) - “Wit”
Wie was Laban?
Laban was de broer van Rebekka en de vader van Lea en Rachel, een Arameeër uit Haran. Hij nam Jakob op toen die voor Esau vluchtte, liet hem zeven jaar dienen voor Rachel en gaf hem op de huwelijksnacht Lea (Genesis 29:25). Na twintig jaar sloten zij een verbond bij Gilead.
Laban staat in Genesis 24 tot en met 31. Hij verschijnt in twee generaties van de aartsvadergeschiedenis: eerst als de broer van Rebekka, die de knecht van Abraham in huis haalt, en daarna als de oom en schoonvader van Jakob. De Statenvertaling noemt hem meermalen "Laban, den Syrier" (Genesis 25:20, Genesis 31:20), dat wil zeggen: een Arameeër uit Paddan-Aram. Het verhaal begint met gastvrijheid. Zodra Laban het voorhoofdsiersel en de armringen aan de handen van zijn zuster ziet, loopt hij naar de fontein en roept de knecht toe: "Kom in, gij, gezegende des HEEREN!" (Genesis 24:31). Samen met zijn vader Bethuel erkent hij dat de zaak van de HEERE komt, en Rebekka vertrekt naar Izak. Een generatie later komt Jakob bij hem aan, op de vlucht voor zijn broer Esau (in de Statenvertaling: Ezau). Laban ontvangt hem hartelijk, maar al snel gaat het over loon. Jakob dient zeven jaar voor Rachel en krijgt op de huwelijksnacht Lea. De volgende morgen vraagt hij: "waarom hebt gij mij dan bedrogen?" (Genesis 29:25). De man die zijn blinde vader had misleid, wordt nu zelf in het donker misleid. Daarom heet dit verhaal vaak dat van de bedrogen bedrieger. Het blijft niet bij die ene keer. Volgens Jakob veranderde Laban zijn loon tien keer (Genesis 31:7). Na twintig jaar vertrekt Jakob heimelijk, en Rachel neemt de terafim van haar vader mee. Nu wordt Laban op zijn beurt misleid: hij doorzoekt de tenten en vindt zijn goden niet. Het verhaal eindigt met een verbond bij een steenhoop op het gebergte van Gilead, waarna Laban uit de geschiedenis verdwijnt. De stad Haran, waar Laban woonde, is niet hetzelfde woord als de naam van Haran, de broer van Abraham (Genesis 11:27): in het Hebreeuws worden ze verschillend gespeld. De plaatsnaam Laban in Deuteronomium 1:1 is een pleisterplaats in de woestijn en heeft met deze persoon niets te maken.
Historische context
Laban hoort bij de tijd van de aartsvaders, die meestal rond 1900 voor Christus wordt geplaatst. De Bijbel geeft geen absolute jaartallen; wie terugrekent met de gegevens uit 1 Koningen 6:1 en Exodus 12:40, komt rond die tijd uit. Elke datering blijft een benadering. Zijn verhaal beslaat ruim twee generaties: van het huwelijk van Rebekka tot de terugkeer van Jakob, die twintig jaar bij hem was (Genesis 31:41). Laban woonde in Haran, in het gebied dat Genesis Paddan-Aram noemt, in het noorden van Mesopotamië. Daar was een deel van de familie van Abraham achtergebleven. Terah had drie zonen: Abram, Nahor en Haran (Genesis 11:27). Nahor trouwde met Milka, en hun zoon Bethuel werd de vader van Rebekka en Laban (Genesis 22:23, Genesis 28:5). Wanneer Jakob bij de put vraagt naar "Laban, den zoon van Nahor" (Genesis 29:5), betekent zoon hier nakomeling: Laban was een kleinzoon van Nahor. De familie diende niet alleen de HEERE. Jozua herinnert Israël eraan dat de vaderen over de rivier "andere goden gediend" hebben (Jozua 24:2). Laban kent de naam van de HEERE en gebruikt die (Genesis 24:31, Genesis 30:27), maar hij spreekt bij het verbond ook van "de God van Nahor" (Genesis 31:53) en noemt de terafim "mijn goden" (Genesis 31:30). Terafim waren huisgoden, beeldjes die in andere teksten verband houden met waarzeggerij (Ezechiël 21:21, Zacharia 10:2). Hoe groot ze waren, is onzeker: Rachel kon ze in het zadeltuig van een kameel verbergen (Genesis 31:34). Ook de huwelijksgebruiken vragen uitleg. Jakob kon kennelijk geen bruidsprijs betalen en betaalde met arbeid. Laban beriep zich op een plaatselijke gewoonte dat de jongste niet vóór de eerstgeborene werd uitgehuwelijkt (Genesis 29:26); de tekst zegt niet of die gewoonte echt bestond of een uitvlucht was. De bruiloft duurde een week (Genesis 29:27), en bij elke dochter gaf Laban een dienstmaagd mee: Zilpa aan Lea en Bilha aan Rachel (Genesis 29:24, Genesis 29:29). Het verbond aan het slot werd met twee namen bezegeld. Laban noemde de steenhoop Jegar-Sahadutha, Aramees voor steenhoop van getuigenis; Jakob noemde hem in het Hebreeuws Gilead (Genesis 31:47). De hoop markeerde een grens: geen van beiden zou er ten kwade overheen gaan (Genesis 31:52).
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Gastvrij: hij loopt de knecht van Abraham en later Jakob tegemoet (Genesis 24:29-31, Genesis 29:13), al noemt de tekst eerst dat hij de sieraden van zijn zuster zag
- Erkent Gods leiding bij het huwelijk van Rebekka (Genesis 24:50)
- Erkent dat de HEERE hem om Jakobs wil gezegend heeft (Genesis 30:27)
- Neemt Gods waarschuwing in de droom ter harte en doet Jakob geen kwaad (Genesis 31:29)
−Zwakke kanten
- Bedriegt Jakob op de huwelijksnacht met Lea (Genesis 29:25)
- Verandert Jakobs loon tien keer; zijn dochters zeggen dat hij hen verkocht heeft (Genesis 31:7, Genesis 31:15)
- Houdt vast aan huisgoden, die hij zijn goden noemt (Genesis 31:30)
Theologische betekenis
Genesis vertelt de geschiedenis van Laban niet om hem te veroordelen of vrij te pleiten, maar om te laten zien hoe God met Jakob omgaat. Jakob had zijn vader misleid en zijn broer de zegen afgenomen. Izak zei tegen Esau: "Uw broeder is gekomen met bedrog" (Genesis 27:35). In Haran vraagt Jakob aan Laban: "waarom hebt gij mij dan bedrogen?" (Genesis 29:25). In het Hebreeuws komen beide woorden van dezelfde stam (bedrog, bedriegen). Veel uitleggers wijzen ook op de andere echo's: Jakob, de jongste, nam de plaats van de eerstgeborene in, en nu krijgt hij de oudste dochter in plaats van de jongste, met de woorden dat men "de kleinste" niet uitgeeft "voor de eerstgeborene" (Genesis 29:26). De straf wordt niet uitgesproken, maar de spiegel is onmiskenbaar. Toch is Laban niet het eindpunt van het verhaal. Bij Bethel had God Jakob beloofd: "Ik ben met u" (Genesis 28:15). In het huis van Laban houdt Hij dat woord. De HEERE opent de baarmoeder van Lea (Genesis 29:31), en in Haran worden elf van de twaalf zonen geboren. Jakob zegt later dat God niet heeft toegelaten dat Laban hem kwaad deed (Genesis 31:7), en de Engel Gods zegt: "Ik heb gezien alles, wat Laban u doet" (Genesis 31:12). God zelf grijpt in wanneer Laban hem achterna jaagt (Genesis 31:24). Opvallend is dat de zegen door Laban heen gaat. Laban erkent: "de HEERE mij om uwentwil gezegend heeft" (Genesis 30:27). Daarin klinkt de belofte aan Abraham door, dat in hem alle geslachten van de aarde gezegend zouden worden (Genesis 12:3). Wie in de nabijheid van Gods volk leeft, deelt in de zegen, ook als hij die zegen probeert vast te houden voor zichzelf. De terafim tekenen het verschil tussen de HEERE en de goden van het huis. Laban moet zijn goden zoeken, en ze kunnen zichzelf niet verdedigen: een vrouw zit erop. Kort daarna laat Jakob zijn huis de vreemde goden wegdoen, vermoedelijk ook de terafim, en verbergt ze onder de eik bij Sichem (Genesis 35:2-4). Het verbond van Mizpa ten slotte is vooral een grens- en beschermingsverdrag tussen twee mannen die elkaar niet vertrouwen, al eten zij samen en neemt Laban met een zegen afscheid (Genesis 31:54-55). Zij leggen het toezicht bij God: "Dat de HEERE opzicht neme tussen mij en tussen u" (Genesis 31:49).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Laban (לָבָן, Hebreeuws)
Betekenis
Wit
Betekenis van de naam Laban: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
Laban ontvangt de knecht van Abraham
Laban ziet de sieraden aan de handen van zijn zuster, loopt naar de fontein en nodigt de knecht uit als gezegende des HEEREN. Hij zorgt voor onderdak, voer voor de kamelen en water om de voeten te wassen.
Genesis 24:29-33
Rebekka mag gaan
Laban en Bethuel zeggen dat de zaak van de HEERE is voortgekomen. Laban en zijn moeder willen Rebekka nog enige dagen houden, maar Rebekka kiest zelf om te gaan.
Genesis 24:50-60
Jakob komt in Labans huis
Laban loopt Jakob tegemoet, omhelst hem en noemt hem zijn gebeente en zijn vlees. Na een maand vraagt hij wat zijn loon zal zijn.
Genesis 29:13-15
Lea in plaats van Rachel
Jakob dient zeven jaar voor Rachel, maar op de huwelijksnacht brengt Laban hem Lea. Laban beroept zich op de gewoonte van de plaats en vraagt nog zeven jaar dienst voor Rachel.
Genesis 29:18-27
Het gespikkelde vee als loon
Na de geboorte van Jozef wil Jakob vertrekken. Laban erkent dat de HEERE hem om Jakobs wil gezegend heeft, en zij spreken af dat het gespikkelde en geplekte vee Jakobs loon wordt.
Genesis 30:25-36
Jakob vlucht, Rachel neemt de terafim
Terwijl Laban zijn schapen scheert, vertrekt Jakob met zijn vrouwen, kinderen en vee naar Gilead. Rachel steelt de terafim van haar vader.
Genesis 31:17-21
Achtervolging, droom en zoektocht
Laban haalt Jakob na een achtervolging van zeven dagen in, maar God heeft hem in een droom gewaarschuwd. Hij verwijt Jakob de heimelijke vlucht, doorzoekt de tenten en vindt de terafim niet, omdat Rachel erop zit. Jakob wist niet dat Rachel ze gestolen had.
Genesis 31:22-35
Het verbond bij de steenhoop
Laban stelt een verbond voor. Een opgericht teken en een steenhoop worden getuige tussen beiden. De volgende morgen kust Laban zijn kleinkinderen en dochters, zegent hen en keert terug naar zijn plaats.
Genesis 31:43-55
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Laban beter te begrijpen.
Genesis 24:29
“En Rebekka had een broeder, wiens naam was Laban; en Laban liep tot die man naar buiten tot de fontein.”
Labans eerste optreden. Het volgende vers noemt eerst wat hij zag: het voorhoofdsiersel en de armringen van zijn zuster.
Genesis 24:31
“En hij zeide: Kom in, gij, gezegende des HEEREN! waarom zoudt gij buiten staan? want ik heb het huis bereid, en de plaats voor de kemelen.”
Laban kent de naam van de HEERE en ontvangt de knecht van Abraham gastvrij.
Genesis 29:25
“En het geschiedde des morgens, en ziet, het was Lea. Daarom zeide hij tot Laban: Wat is dit, dat gij mij gedaan hebt; heb ik niet bij u gediend om Rachel? waarom hebt gij mij dan bedrogen?”
De bedrieger wordt bedrogen. Jakob, die zijn blinde vader misleidde, wordt nu zelf in het donker misleid.
Genesis 29:26
“En Laban zeide: Men doet alzo niet te dezer onzer plaatse, dat men de kleinste uitgeve voor de eerstgeborene.”
Labans verweer. Het woord eerstgeborene herinnert aan de eerstgeboorte die Jakob zijn broer had afgenomen.
Genesis 30:27
“Toen zeide Laban tot hem: Zo ik nu genade gevonden heb in uw ogen; ik heb waargenomen, dat de HEERE mij om uwentwil gezegend heeft.”
Ook Laban ziet dat de zegen van de HEERE met Jakob meegaat. Het Hebreeuwse woord voor waargenomen kan ook op waarzeggerij wijzen; misschien zocht Laban die kennis bij zijn huisgoden.
Genesis 31:7
“Maar uw vader heeft bedriegelijk met mij gehandeld, en heeft mijn loon tien malen veranderd; doch God heeft hem niet toegelaten, om mij kwaad te doen.”
Jakobs samenvatting van twintig jaar bij Laban, tegenover Rachel en Lea.
Genesis 31:19
“Laban nu was gegaan, om zijn schapen te scheren; zo stal Rachel de terafim, die haar vader had.”
De terafim waren huisgoden. Nu wordt Laban zelf door zijn eigen dochter misleid.
Genesis 31:24
“Doch God kwam tot Laban, den Syrier, in een droom des nachts, en Hij zeide tot hem: Wacht u, dat gij met Jakob spreekt, noch goed, noch kwaad.”
God beschermt Jakob voordat Laban hem inhaalt.
Genesis 31:49
“En Mizpa; omdat hij zeide: Dat de HEERE opzicht neme tussen mij en tussen u, wanneer wij de een van den ander zullen verborgen zijn!”
De woorden bij de steenhoop. Ze worden later vaak als afscheidszegen gebruikt, maar hier zijn ze een eed tussen twee wantrouwige partijen.
Tijdperiode
~1900 v.Chr.
Laban leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Het verhaal van Laban leert ons dat God ons soms laat ontmoeten wat wij anderen hebben aangedaan. Jakob kreeg in Haran te maken met een man die net zo slim onderhandelde als hijzelf. Dat was niet alleen pijnlijk, het was ook een genadige spiegel. Wie in het gedrag van een ander zijn eigen fouten herkent, krijgt de kans om tot inkeer te komen. Daarnaast laat Laban zien hoe bezit de verhoudingen in een familie kan bederven. Zijn eigen dochters zeiden dat zij voor hem als vreemden geacht waren en dat hij hen verkocht had (Genesis 31:15). Waar alles een prijs krijgt, ook liefde en familie, gaat vertrouwen verloren. Dat vraagt van ons eerlijkheid in afspraken, ook met naasten en in het gezin. Het verhaal bemoedigt ook wie onrecht ondervindt. Jakob zei dat God niet had toegelaten dat Laban hem kwaad deed (Genesis 31:7). God zag wat er gebeurde en greep in op het moment dat het nodig was. Wij hoeven onrecht niet altijd zelf recht te zetten; wij mogen het aan Hem overlaten. Ten slotte laten de terafim zien hoe hardnekkig afgoden zijn. Rachel nam ze mee, Laban zocht ze tot in de tenten. Ook wij kunnen zekerheden meenemen die niet bij God horen. Jakob liet later de vreemde goden van zijn huis wegdoen en verborg ze bij Sichem, vermoedelijk ook de terafim (Genesis 35:4). Zo mogen ook wij wegdoen wat naast God een plaats in ons leven heeft gekregen.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Laban
Wie was Laban in de Bijbel?
Wat betekent de naam Laban?
Waar staat Laban in de Bijbel?
Hoe bedroog Laban Jakob?
Waarom heet Jakob bij Laban de bedrogen bedrieger?
Wat zijn de terafim die Rachel van Laban stal?
Waarom stal Rachel de terafim van haar vader?
Wat betekenen Gilead, Mizpa en Jegar-Sahadutha?
Is de Mizpa-zegen een zegenwens?
Hoe was Laban familie van Abraham en Jakob?
Hoe lang diende Jakob bij Laban?
Wat kunnen wij leren van Laban?
Stel een vraag over Laban
Wilt u meer weten over Laban? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over LabanBijbelverhalen rond Laban
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Laban in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Laban.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Laban in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Laban.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Laban aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.