Nineve in de Bijbel

Nineve behoort tot de oudste steden van de Bijbel. Genesis 10:11-12 meldt dat Nimrod, de grote jager voor het aangezicht van de HEERE, vanuit het land Sinear naar Assur trok en daar Nineve bouwde, samen met Rehoboth-Ir, Kalach en Resen. Daarmee wordt Nineve al in de oerouden verbonden met de naoorlogse wereld na de zondvloed en met de rijken die zich tegen God zouden keren. In het tweede millennium voor Christus was Nineve een van de belangrijkste cultuscentra van Assyrie, vooral gewijd aan de godin Ishtar. Vanaf de negende eeuw voor Christus werd Assyrie een dominante macht in het Nabije Oosten. Koningen als Assurnasirpal II, Salmanasser III, Tiglat-Pileser III, Sargon II en Sanherib breidden het rijk agressief uit. De Assyriers stonden bekend om hun wreedheid: massadeportaties, spietsingen en het afhakken van ledematen van overwonnen vijanden. In de achtste eeuw voor Christus ging de profeet Jona naar Nineve. God beval hem de aankondiging van oordeel uit te roepen tegen deze grote stad vanwege haar boosheid (Jona 1:2). Na zijn vlucht, de storm en het verblijf in de vis ging Jona alsnog naar Nineve. De stad was zo groot dat het drie dagreizen kostte om haar door te trekken (Jona 3:3). Tot zijn verbazing bekeerde de hele stad zich, van de koning tot het vee, en spaarde God haar toen. Enkele decennia later, rond 722 voor Christus, veroverde Assyrie onder Salmanasser V en Sargon II het Noordrijk Israel en voerde de tien stammen in ballingschap. In 701 voor Christus trok Sanherib op tegen Juda en belegerde Jeruzalem, maar de engel van de HEERE sloeg zijn leger en hij keerde terug naar Nineve (2 Koningen 19:36). Daar werd hij later door zijn eigen zonen vermoord terwijl hij boog in het huis van zijn god Nisroch. Onder Sanherib en zijn kleinzoon Assurbanipal bereikte Nineve haar hoogtepunt als wereldstad met kolossale paleizen, parken, aquaducten en een grote bibliotheek. Maar de profeet Nahum voorzegde haar ondergang (Nahum 1-3), en ook Zefanja kondigde aan dat God Nineve tot een woestenij zou maken (Zefanja 2:13-15). In 612 voor Christus werd de stad ingenomen en verwoest door een coalitie van Babyloniers en Meden onder Nabopolassar en Kyaxares. Nineve werd zo grondig vernield dat zij eeuwenlang nauwelijks nog bewoond werd.

Nineve leert dat Gods ontferming verder reikt dan de grenzen van Israel. De God van Abraham, Izak en Jakob is ook de God van de heidense wereldstad, en Zijn hart gaat uit naar allen die zich bekeren — of het nu gaat om koning, burger of zelfs het vee (Jona 4:11). Het boek Jona plaatst zo de zendingsgedachte al in het Oude Testament: God wil dat mensen uit alle volken tot berouw komen. Tegelijk leert Nineve dat genade niet zonder verantwoordelijkheid is. Wie zich bekeert, wordt gespaard; maar wie opnieuw wegzinkt in geweld en hoogmoed, ontmoet uiteindelijk Gods gerechtigheid. De val van Nineve in 612 voor Christus is geen willekeurige gebeurtenis in de oudheid, maar de vervulling van het profetische woord. Voor de kerk van vandaag staat Nineve als dubbel teken: teken van hoop — zelfs de grootste en wreedste stad kan zich bekeren — en teken van ernst — wie het evangelie van "meer dan Jona" hoort en afwijst, verdient een strenger oordeel dan de heidenen van weleer. Jezus' woorden in Mattheus 12:41 maken Nineve tot een blijvende spiegel voor iedere generatie.