1
Nineve gebouwd
In de volkerenlijst wordt Nineve gebouwd, samen met Rehoboth, Ir, Kalach en Resen. De Statenvertaling noemt Assur, die uit het land Sinear uitging, als bouwer.
Nineve in de Bijbel
Nineve (Hebreeuws Ninewe) gaat terug op het Akkadische Ninua; in het Grieks Nineue. De betekenis van de naam is onzeker. Het spijkerschriftteken voor de stad toont een vis in een omheining, en sommigen verbinden de naam met de godin Nina, maar beide verklaringen blijven gissingen.
Nineve, ook geschreven als Ninive of Nineveh, was de hoofdstad van het Assyrische rijk. De resten liggen nu aan de oostkant van Mosul in Noord-Irak, aan de Tigris. De HEERE zond Jona naar deze grote stad, die zich op zijn prediking bekeerde (Jona 3). Nahum en Sefanja kondigden haar ondergang aan, volgens de gangbare datering in 612 voor Christus.
Ook bekend als: Nineveh, Ninive, Ninua, Ninewe
Ligging
Nineve lag op de oostelijke oever van de Tigris, in het noorden van Mesopotamië, in het hartland van Assyrië. Tegenover de stad, op de westoever, ligt nu Mosul. Andere Assyrische hoofdsteden lagen in de buurt: Kalach stroomafwaarts aan de Tigris en Assur verder naar het zuiden. Genesis 10:11-12 noemt Nineve samen met Rehoboth, Ir, Kalach en Resen.
Vandaag
De ligging van Nineve is zeker. De resten liggen aan de oostkant van Mosul in Noord-Irak, binnen de oude stadsmuur. Twee heuvels markeren het stadsgebied: Kuyunjik, met de paleizen van Sanherib en Assurbanipal en de bekende bibliotheek met duizenden kleitabletten, en Nebi Yunus, waar een oude overlevering het graf van Jona aanwees. In de jaren 2014-2016 is in deze omgeving veel schade aangericht.
Geschiedenis
Nineve hoort bij de oudste steden in de Bijbel. Genesis 10 noemt eerst het rijk van Nimrod met Babel, Erech, Accad en Calne in het land Sinear, en dan: "Uit ditzelve land is Assur uitgegaan, en heeft gebouwd Nineve, en Rehoboth, Ir, en Kalach" (Genesis 10:11). De Hebreeuwse zin laat ook de lezing toe dat Nimrod uit dat land naar Assur trok en Nineve bouwde. Hoe dan ook verbindt Genesis de stad met de eerste rijken na de zondvloed.
Buitenbijbelse bronnen tonen Nineve als oud heiligdom van de godin Isjtar. Vanaf de negende eeuw voor Christus werd Assyrië de grootste macht van het Nabije Oosten. Koningen als Tiglath-Pileser III, Salmanassar V, Sargon II en Sanherib breidden het rijk uit met harde oorlogvoering en massale wegvoeringen; hun eigen reliëfs tonen de wreedheid tegenover overwonnen volken.
In de achtste eeuw voor Christus kreeg de profeet Jona, die ook onder Jerobeam II optrad (2 Koningen 14:25), de opdracht: "Maak u op, ga naar de grote stad Nineve, en predik tegen haar" (Jona 1:2). Hij vluchtte eerst via Jafo naar Tarsis, maar ging na de storm en de vis alsnog. "Nineve nu was een grote stad Gods, van drie dagreizen" (Jona 3:3). Jona riep: "Nog veertig dagen, dan zal Nineve worden omgekeerd" (Jona 3:4). De lieden van Nineve geloofden God, riepen een vasten uit, en de koning zat neer in de as. God zag dat zij zich bekeerden en deed het onheil niet (Jona 3:10).
Kort daarna trof Assyrië het Noordrijk: Samaria viel volgens de gangbare datering in 722 voor Christus. In 701 trok Sanherib op tegen Juda, maar na de nederlaag bij Jeruzalem trok Sanherib terug: hij "keerde weder; en hij bleef te Nineve" (2 Koningen 19:36). Daar werd hij gedood door zijn zonen, terwijl hij zich neerboog in het huis van Nisroch, zijn god (2 Koningen 19:37).
Onder Sanherib werd Nineve de hoofdstad van het rijk, met paleizen, tuinen, waterwerken en later de bibliotheek van Assurbanipal. Toch kondigde Nahum de val van de stad aan: "Wee der bloedstad, die gans vol leugen, en verscheuring is" (Nahum 3:1). Ook Sefanja zei: "Hij zal Nineve stellen tot een verwoesting, droog als een woestijn" (Sefanja 2:13). Volgens de gangbare datering werd Nineve in 612 voor Christus ingenomen door Babyloniërs en Meden onder Nabopolassar en Cyaxares. De stad is daarna nooit meer een grote stad geworden.
Betekenis in de Bijbel
In de Schrift is Nineve de grote, machtige heidense stad die ver van God leeft en toch niet buiten Zijn ontferming staat. Het boek Jona eindigt met Gods eigen vraag: "En Ik zou die grote stad Nineve niet verschonen? waarin veel meer dan honderd en twintig duizend mensen zijn" (Jona 4:11). De God van Israël is de Schepper van alle volken, bewogen met mens en dier. De bekering van Nineve op één korte prediking staat in scherp contrast met de hardnekkigheid van Israël, dat vele profeten hoorde.
Jona en Nahum laten twee kanten van hetzelfde zien. Jona toont Gods barmhartigheid voor een stad die zich bekeert. Nahum toont Zijn gerechtigheid over dezelfde stad wanneer zij weer in geweld en roof leeft. Nahum zegt: "De HEERE is lankmoedig, doch van grote kracht, en Hij houdt den schuldige geenszins onschuldig" (Nahum 1:3). Sefanja tekent Nineve als de stad "die in haar hart zegt: Ik ben het, en buiten mij is geen meer" (Sefanja 2:15). De val van Nineve bevestigde dat het woord van de profeten uitkwam.
In het Nieuwe Testament gebruikt Jezus Nineve als voorbeeld. "Want gelijk Jonas den Ninevieten een teken geweest is, alzo zal ook de Zoon des mensen zijn dezen geslachte" (Lukas 11:30). En: "De mannen van Nineve zullen opstaan in het oordeel met dit geslacht, en zullen hetzelve veroordelen; want zij hebben zich bekeerd op de prediking van Jonas; en ziet, meer dan Jonas is hier" (Mattheüs 12:41). Wie het evangelie van Christus hoort en zich niet bekeert, heeft minder verontschuldiging dan de heidenen van Nineve.
Sleutelgebeurtenissen in Nineve
2
Jona naar Nineve gezonden
De HEERE zendt Jona naar de grote stad Nineve, omdat haar boosheid voor Zijn aangezicht is opgeklommen. Jona vlucht eerst via Jafo naar Tarsis.
3
Nineve bekeert zich
Jona predikt dat Nineve over veertig dagen zal worden omgekeerd. Het volk en de koning vasten in zak en as, en God doet het aangekondigde kwaad niet.
4
Gods vraag aan Jona
Jona is boos dat God genadig is. De HEERE leert hem met de wonderboom dat Hij ontferming heeft over de grote stad, haar mensen en haar vee.
5
Sanherib terug in Nineve
Na de slag van de Engel des HEEREN tegen zijn leger keert Sanherib terug naar Nineve. Daar doden zijn zonen hem in het huis van Nisroch, zijn god.
6
De last van Nineve
Nahum de Elkosiet ontvangt het gezicht over Nineve. Zijn hele boek is een godsspraak over de val van de bloedstad.
7
Sefanja kondigt de verwoesting aan
De HEERE zal Zijn hand uitstrekken tegen het noorden, Assur verdoen en Nineve droog maken als een woestijn, een rustplaats voor het gedierte.
Theologische betekenis
Nineve leert dat Gods ontferming verder reikt dan de grenzen van Israël. De God van Abraham, Izak en Jakob is ook God over de heidense wereldstad, en Hij heeft ontferming over allen die zich bekeren, van de koning tot de geringste. Jona wist het zelf: "ik wist, dat Gij een genadig en barmhartig God zijt, lankmoedig en groot van goedertierenheid, en berouw hebbende over het kwaad" (Jona 4:2). Zo staat de roeping van de volken al in het Oude Testament.
Tegelijk leert Nineve dat genade geen vrijbrief is. Wie zich bekeert, wordt gespaard; wie terugvalt in geweld en hoogmoed, ontmoet Gods gerechtigheid. De val van Nineve was geen toeval in de geschiedenis van het oude Oosten, maar de vervulling van het profetische woord. Hetzelfde boek dat het oordeel aankondigt, zegt ook: "De HEERE is goed, Hij is ter sterkte in den dag der benauwdheid" (Nahum 1:7). Het oordeel over Nineve betekende uitredding voor de volken die onder haar geweld leden.
Voor de gemeente is Nineve een dubbel teken. Het is een teken van hoop: zelfs de grootste en wreedste stad kan zich bekeren. En het is een teken van ernst: wie het evangelie van Hem Die meer is dan Jona hoort en afwijst, staat zwaarder in het oordeel dan de heidenen van toen. Zo maakt Jezus Nineve tot een spiegel voor elke generatie.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Nineve in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Nineve
Hoe heet Nineve nu, en waar lag de stad?
Nineve ligt nu in Mosul: de oude stad draagt geen eigen naam meer, en haar resten liggen binnen de bebouwing van deze stad in Noord-Irak, die vaak de tweede stad van Irak wordt genoemd (als puzzelwoord vijf letters). Nineve lag op de oostelijke oever van de Tigris, tegenover het oude centrum van Mosul, in de provincie Ninawa, die wel naar haar heet. Twee heuvels markeren het oude stadsgebied: Kuyunjik, met de paleizen van Sanherib en Assurbanipal, en Nebi Yunus, wat profeet Jona betekent. De ligging is zeker.
Wat betekent de naam Nineve?
De betekenis is onzeker. Het Hebreeuwse Ninewe gaat terug op het Akkadische Ninua. Het spijkerschriftteken voor de stad toont een vis in een omheining, en daarom wordt de naam soms uitgelegd als huis van de vis. Anderen verbinden hem met Nina, een naam van de godin Isjtar, die in Nineve een belangrijk heiligdom had. Beide verklaringen blijven gissingen; de Bijbel zelf legt de naam niet uit.
Nineve, Ninive of Nineveh: welke spelling klopt?
Alle vormen wijzen naar dezelfde stad. De Statenvertaling schrijft Nineve: "Maak u op, ga naar de grote stad Nineve, en predik tegen haar" (Jona 1:2). De klemtoon valt op de laatste lettergreep. Nineveh is de Engelse spelling, die ook in Nederlandse teksten opduikt, en Ninive is de vorm die via het Latijn is meegekomen. Het gaat steeds om de Assyrische hoofdstad bij Mosul.
Van welk rijk was Nineve de hoofdstad?
Nineve was de hoofdstad van Assyrië; in puzzels telt dat woord zonder trema zeven letters. Nineve was niet altijd de hoofdstad: eerder hadden Assur, Kalach (nu Nimrud) en Dur-Sharrukin die rol. Pas onder Sanherib, rond 700 voor Christus, werd Nineve de residentie. Over het rijk zelf, zijn koningen en de wegvoering van Israël gaat de pagina over Assyrië; deze pagina gaat over de stad.
Waar staat Nineve in de Bijbel?
Nineve komt voor in Genesis 10:11-12 (de bouw van de stad), 2 Koningen 19:36-37 en Jesaja 37:37-38 (Sanherib keert terug naar Nineve), het hele boek Jona (vooral Jona 1, 3 en 4), het boek Nahum (De last van Nineve, Nahum 1:1) en Sefanja 2:13-15. In het Nieuwe Testament noemt Jezus de mannen van Nineve in Mattheüs 12:41 en Lukas 11:30-32.
Hoe groot was Nineve in de tijd van Jona?
Jona 3:3 zegt: "Nineve nu was een grote stad Gods, van drie dagreizen". Veel uitleggers verstaan dat als de tijd die nodig was om de stad met haar omliggende plaatsen te doorkruisen en er te prediken, niet als een afstand in rechte lijn. In Jona 4:11 spreekt God over meer dan honderdtwintigduizend mensen die geen onderscheid weten tussen hun rechterhand en hun linkerhand.
Wat was de bibliotheek van Assurbanipal?
Assurbanipal was een van de laatste grote koningen van Assyrië. In zijn paleizen op de heuvel Kuyunjik, in het stadsgebied van Nineve, werden in de negentiende eeuw duizenden kleitabletten in spijkerschrift opgegraven: brieven, wetten, gebeden, voortekenen en literaire teksten. Het grootste deel wordt nu in het British Museum in Londen bewaard. De Bijbel noemt de bibliotheek niet; de koning wordt vaak gelijkgesteld met de grote en vermaarde Asnappar van Ezra 4:10, al is dat niet zeker.
Heeft Nineve zich echt bekeerd?
Volgens Jona 3 geloofden de lieden van Nineve God, riepen een vasten uit en bekleedden zich met zakken, "van hun grootste af tot hun kleinste toe" (Jona 3:5). De koning stond op van zijn troon en zat neer in de as. "En God zag hun werken, dat zij zich bekeerden van hun bozen weg" (Jona 3:10). Jezus noemt hun bekering in Mattheüs 12:41 als werkelijk gebeurd.
Wanneer werd Nineve verwoest?
Volgens de gangbare datering werd Nineve in 612 voor Christus ingenomen en verwoest door Babyloniërs en Meden onder Nabopolassar en Cyaxares. Daarmee kwam uit wat Nahum en Sefanja hadden aangekondigd. Sefanja zei over de HEERE: "Hij zal Nineve stellen tot een verwoesting, droog als een woestijn" (Sefanja 2:13). De stad werd daarna nooit meer een grote stad.
Wat is het verschil tussen Jona en Nahum over Nineve?
Beide boeken gaan over Nineve, maar op een ander moment. Jona, in de achtste eeuw voor Christus, vertelt over Gods genade voor de stad die zich bekeert. Nahum, ruim een eeuw later, kondigt het oordeel aan over de stad die weer leeft in bloed, leugen en roof (Nahum 3:1). Samen tonen ze dat God lankmoedig is, maar de schuldige niet onschuldig houdt (Nahum 1:3).
Wat bedoelde Jezus met de mannen van Nineve?
Jezus zegt: "De mannen van Nineve zullen opstaan in het oordeel met dit geslacht, en zullen hetzelve veroordelen; want zij hebben zich bekeerd op de prediking van Jonas; en ziet, meer dan Jonas is hier" (Mattheüs 12:41). De heidenen van Nineve bekeerden zich op het woord van een gewone profeet; wie Christus Zelf hoort en zich niet bekeert, heeft minder verontschuldiging.
Bijbelverhalen in Nineve
Gerelateerde plaatsen
Assyrië
Het oude Assyrië ligt in het noorden van het huidige Irak, rond Mosul, met uitlopers in Syrië en Turkije
Tarsis
De ligging van Tarsis is onbekend
Joppe
Joppe is het oude Jaffa, in het Hebreeuws Yafo, nu het zuidelijke deel van de stad Tel Aviv-Jaffa in Israël; de identificatie is zeker
Samaria
De resten van de stad Samaria liggen bij het dorp Sebastiya op de Westelijke Jordaanoever, ten noordwesten van Nablus; de identificatie is zeker
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Damascus
Damascus is vandaag de hoofdstad van Syrië; de identificatie is zeker
Bijbelse personen verbonden aan Nineve
Bijbelhoofdstukken die zich in Nineve afspelen
Leer meer over Nineve met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Nineve? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Nineve.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Nineve in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Nineve.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Nineve.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Nineve.